Artykuł wiodący
Rozsądek zwycięża, gdy bezpodstawny spór dobiega końca
Uparcie, z jakim kierownictwo firmy Verizon odmawiało pokrycia kosztów pomocy ekspertów (11 220 euro) oraz szkoleń (750 euro) poniesionych przez jej Europejską Radę Pracowniczą, doprowadziło do wydania wyroku przez Sąd Najwyższy Irlandii 10 listopada. Wyrok ten będzie miał wpływ na wiele międzynarodowych przedsiębiorstw, które w następstwie brexitu zdecydowały się podporządkować swoją Europejską Radę Pracowniczą prawu irlandzkiemu.
Spór, w którym orzekał Sąd Najwyższy, dotyczył faktury wystawionej przez firmę konsultingową EWC Academy za doradztwo świadczone na początku 2021 roku. Wniosek o zwrot kosztów szkoleń nie był już przedmiotem postępowania: irlandzki Sąd Pracy, którego wyrok został potwierdzony przez Sąd Najwyższy, wcześniej orzekł w tej kwestii na korzyść firmy Verizon. Firma Verizon nie miała zastrzeżeń co do wyboru eksperta przez EWC ani co do jego stawek. Kwestionowała jedynie niektóre ze świadczonych przez niego usług: przegląd protokołów, doradztwo dotyczące delegatów z Wielkiej Brytanii, prace nad projektem, który nie doszedł do skutku, oraz szczegóły dotyczące zasad proceduralnych. Sekretarz EWC domagał się również zwrotu kosztów prawnych poniesionych w związku z dochodzeniem praw EWC (zob. IR Notes 263).
Interpretacja Sądu Najwyższego dotycząca środków przyznanych EWC na mocy dyrektywy 2009/38, a zwłaszcza na mocy przepisów uzupełniających regulujących funkcjonowanie EWC w firmie Verizon, jest bardzo jasna. Odrzuca ona interpretację firmy Verizon, zgodnie z którą środki te ograniczają się do możliwości wnoszenia powództw przed sądy. Sąd opiera się na brzmieniu, kontekście i celu dyrektywy. Zakres tego obowiązku określają pkt 5 i 6 wymogów uzupełniających: pomoc ekspertów „w zakresie, w jakim jest to konieczne do wykonywania przez nią zadań” oraz pokrycie kosztów operacyjnych. Sąd stwierdza, że „zadania te muszą obejmować korzystanie z praw wynikających z dyrektywy z 2009 r. w celu zbiorowego reprezentowania interesów pracowników”. W związku z tym „zatrudnienie adwokata w tym celu potencjalnie stanowi pomoc ze strony eksperta w celu skorzystania z praw wynikających z dyrektywy”. Wbrew twierdzeniom firmy Verizon dyrektywa 2025/2450 nie wprowadza tych obowiązków: zdaniem Sądu dyrektywa wyraźnie je określa i nakłada na nie warunki. Innymi słowy, istnieją one już w dyrektywie 2009/38. Sąd uznaje całą sytuację za na tyle jasną, że odmawia skierowania sprawy do Trybunału Sprawiedliwości UE w celu uzyskania orzeczenia w trybie prejudycjalnym. Tego właśnie uczy nas niniejsze orzeczenie pod względem zasad. Istnieje jednak jedno zastrzeżenie: rozumowanie Sądu ma tutaj zastosowanie do europejskich rad zakładowych podlegających wymogom pomocniczym. Zakres środków wymaganych od europejskich rad zakładowych ustanowionych na mocy porozumienia będzie natomiast zależał od postanowień tego porozumienia.
Nie oznacza to jednak przyznania „czeku in blanco”. Sąd wyraźnie stwierdza, że obowiązki kierownictwa ograniczają się wyłącznie do pokrycia niezbędnych wydatków, które zostały poniesione w sposób uzasadniony. Obowiązkiem Sądu Pracy będzie sprawdzenie, czy każda z kwestionowanych usług była „niezbędna”. Będzie musiał uwzględnić fakt, że europejski komitet zakładowy zatrudnił eksperta bez uprzedzenia kierownictwa i bez poinformowania go o zakresie jego zadania, co już wcześniej skłoniło Komisję ds. Stosunków Pracy (WRC) do zmniejszenia o połowę kwoty, o której zwrot można się ubiegać. Jeśli chodzi o koszty obsługi prawnej, Sąd Najwyższy stwierdza, że co do zasady stanowią one część kosztów operacyjnych europejskiego komitetu zakładowego. Sekretarz EWC musi zatem przedłożyć kierownictwu szczegółowy wniosek, a w przypadku jego odrzucenia – skierować sprawę do WRC, a następnie, w razie potrzeby, do Sądu Pracy w ramach postępowania odwoławczego. Sąd, do którego sprawa zostanie skierowana, będzie musiał wówczas sprawdzić między innymi, czy skorzystanie z pomocy prawnika było konieczne, oraz wziąć pod uwagę, czy wcześniej wystąpiono o zezwolenie.
Tom Hayes, starszy konsultant w BEERG, doradzający licznym międzynarodowym przedsiębiorstwom, ostrzega: „Sąd Najwyższy niemal stwierdza, że wydatki poniesione przez europejską radę zakładową powinny być wcześniej zatwierdzone przez kierownictwo. Jeśli europejska rada zakładowa poniesie wydatki bez uprzedniej zgody, to w przypadku sporu dotyczącego tych wydatków ma niewielkie szanse na sukces przed Komisją ds. Stosunków w Miejscu Pracy lub Sądem Pracy. Jeśli nie ma gwarancji zapłaty, prawnicy i eksperci będą niechętni do współpracy z europejskimi radami zakładowymi”. Sekretarz europejskiej rady zakładowej Verizon, Jean-Philippe Charpentier, jest zadowolony z wyniku: „Z naszego punktu widzenia jest to doskonały wyrok, ale sprawa nadal trwa, ponieważ musimy teraz zwrócić się do kierownictwa o zwrot należnych środków”.
Należy mieć nadzieję, że irlandzka transpozycja dyrektywy 2025/2450 rzeczywiście ułatwi radom pracowniczym dostęp do wymiaru sprawiedliwości, a w przyszłości wyeliminuje takie wątpliwe praktyki, jak ta, która spowodowała, że firma Verizon wydała kwotę prawdopodobnie 100 razy większą niż kwoty będące przedmiotem sporu.
Hiszpania
Zwolnienie lekarskie związane z menopauzą: Rząd przyjął dekret z mocą ustawy nr 31/2026 z dnia 20 października, który wprowadza specjalną kategorię zwolnienia lekarskiego w przypadku schorzeń uniemożliwiających pracę, związanych z menopauzą. Zasadniczo zasiłek chorobowy przysługuje dopiero od czwartego dnia i wymaga, aby pracownik opłacił składki za 180 dni w ciągu ostatnich pięciu lat. Jednak ta nowa kategoria zwolnienia chorobowego przysługuje już od drugiego dnia i nie podlega żadnemu minimalnemu okresowi opłacania składek. Wynagrodzenie pracownika jest wypłacane przez pracodawcę w pierwszym dniu, a od drugiego dnia pracownik otrzymuje zasiłek chorobowy z systemu ubezpieczeń społecznych, którego wysokość oblicza się zgodnie ze zwykłymi zasadami dotyczącymi zwolnień lekarskich. Nowa ustawa przewiduje podobne rozwiązania dla kobiet, które doznały obrażeń w wyniku przemocy ze względu na płeć. Środki te będą obowiązywać od 1 grudnia.
Luksemburg
Reforma regulacji dotyczących czasu pracy: 13 listopada Stała Komisja ds. Pracy i Zatrudnienia (CPTE), będąca organem trójstronnym, zatwierdziła zasadę czterodniowego tygodnia pracy. Ta zgoda umożliwi ministrowi pracy przedłożenie projektu ustawy do Izby Deputowanych w celu przeprowadzenia głosowania, które rząd zamierza zorganizować na początku 2027 r. (zob. komunikat prasowy Ministerstwa Pracy). Chodzi tu nie o skrócenie czasu pracy, ale o skondensowanie obecnego 40-godzinnego tygodnia pracy w ciągu czterech dni. Nowe przepisy powinny również przewidywać możliwość korzystania z dwóch nieopłacanych przerw dziennie zamiast jednej; skrócenie 44-godzinnego tygodniowego okresu odpoczynku, bez schodzenia poniżej progu 35 godzin; wyjątkowe wydłużenie czasu pracy w sytuacjach nadzwyczajnych; oraz wahania, z tygodnia na tydzień, sięgające do 50% w tygodniowym wymiarze godzin pracy pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze godzin (w porównaniu z obecną wartością 20%). Te elastyczne rozwiązania będą musiały być negocjowane i regulowane w ramach układu zbiorowego, choć organizacja pracodawców UEL, która domagała się przyznania wyjątków przedsiębiorstwom zatrudniającym mniej niż 50 pracowników, jest niezadowolona z tego wymogu (zob. komunikat prasowy). Była to kwestia niepodlegająca negocjacjom dla związków zawodowych, które odrzuciły pomysł wprowadzania jakichkolwiek zmian w godzinach pracy bez przeprowadzenia procesu negocjacji zbiorowych (zob. komunikat prasowy OGBL).
Francja
Transpozycja dyrektywy w sprawie pracy platformowej: Raport przedłożony ministrowi pracy 2 listopada zawiera 30 zaleceń dotyczących transpozycji dyrektywy 2024/2831 w sprawie pracy platformowej do prawa francuskiego. Grupa robocza wyklucza automatyczne domniemanie statusu pracownika i proponuje dostosowanie ciężaru dowodu do modelu przewidzianego w przepisach antydyskryminacyjnych: pracownik przedstawiałby dowody sugerujące istnienie stosunku podległości, a następnie to na platformie spoczywałby obowiązek udowodnienia, że jest inaczej. Mechanizm ten szedłby w parze z przyspieszonymi postępowaniami sądowymi. Kluczowym zaleceniem jest objęcie pracowników platform mobilnościowych, którymi są głównie kurierzy, oddziałem ds. wypadków przy pracy w ramach ogólnego systemu ubezpieczeń społecznych oraz pokrywanie ich składek przez platformy. Koszt wdrożenia tego środka szacuje się na 27 milionów euro rocznie. Misja opowiada się również za ustanowieniem minimalnego poziomu wynagrodzenia, wynegocjowanego przez partnerów społecznych lub ustalonego w drodze dekretu w przypadku braku porozumienia. W celu zapewnienia przejrzystości algorytmów proponuje się wprowadzenie dwóch poziomów informacji: po pierwsze, szczegółowych informacji technicznych przeznaczonych wyłącznie dla organów władzy i przedstawicieli pracowników, a po drugie, podsumowania danych osobowych, które ma być przekazywane każdemu pracownikowi. Rząd ma przedłożyć partnerom społecznym zarys projektu ustawy do 2 grudnia, czyli w terminie wyznaczonym na transpozycję.
Włochy
Praca za pośrednictwem platform cyfrowych: 28 października Rada Ministrów ostatecznie przyjęła dekret ustawodawczy transponujący dyrektywę 2024/2831 w sprawie pracy na platformach. Tekst ten obejmuje wszystkie platformy organizujące pracę wykonywaną we Włoszech, z wyjątkiem tych, których działalność ogranicza się do kojarzenia podaży z popytem. Wprowadza on proste domniemanie statusu pracownika najemnego w przypadku, gdy platforma sprawuje uprawnienia w zakresie kierowania i kontroli, w tym za pomocą algorytmu: wówczas to na platformie spoczywa ciężar udowodnienia, że pracownik rzeczywiście prowadzi działalność na własny rachunek. Ponadto nie będzie już możliwe zawieszenie lub zamknięcie konta ani rozwiązanie stosunku pracy wyłącznie na podstawie decyzji systemu automatycznego. Tekst przypisuje również kluczową rolę negocjacjom zbiorowym, zwłaszcza w zakresie ustalania wynagrodzeń i stosowania praw związanych z zarządzaniem algorytmicznym. Domniemanie statusu pracownika najemnego będzie obowiązywać od 2 grudnia.
Wielka Brytania
W kierunku odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej: 4 listopada w ministerialnym oświadczeniu pisemnym skierowanym do parlamentu w sprawie odpowiedzialnego prowadzenia działalności gospodarczej (RBC) rząd zobowiązał się do uchwalenia przepisów dotyczących należytej staranności w dziedzinie praw człowieka. Ustawodawstwo to będzie miało zastosowanie do przedsiębiorstw brytyjskich o globalnym obrocie przekraczającym 350 milionów funtów (ok. 420 milionów euro), a także do przedsiębiorstw spoza Wielkiej Brytanii, których obrót generowany w Wielkiej Brytanii przekracza ten sam próg. Wydaje się, że kwestie środowiskowe nie są objęte tymi przepisami. Organ regulacyjny będzie uprawniony do prowadzenia dochodzeń w sprawie towarów wytworzonych przy użyciu pracy przymusowej oraz do nakazania ich wycofania z rynku Wielkiej Brytanii (zob. komunikat prasowy).
Niemcy
Model współdecydowania poddany w wątpliwość: Współdecydowanie, rozwiązanie stanowiące sedno niemieckiego modelu stosunków przemysłowych, jest przedmiotem krytycznego raportu opublikowanego przez organizację pracodawców BDA, która wzywa do modernizacji ustawy o tworzeniu przedsiębiorstw. Raport nalega, by pracodawcy mieli możliwość szybszego podejmowania decyzji, co ograniczyłoby, a nawet zniosło prawa do współdecydowania. Obecnie w przypadku braku porozumienia prawa te wymagają, aby pracodawca i przedstawiciele pracowników skierowali sprawę do komisji pojednawczej, co dodatkowo opóźnia podjęcie decyzji. Raport krytykuje między innymi współdecydowanie w zakresie wprowadzania i stosowania urządzeń technicznych służących do monitorowania zachowania i wydajności pracowników ( ). Związek zawodowy IG Metall stanowczo sprzeciwia się tym zaleceniom (zob. komunikat prasowy).
Niemcy
Plan umożliwiający przemysłowi chemicznemu przetrwanie kryzysu: Partnerzy społeczni z sektora chemicznego przedłożyli rządowi dwunastopunktowy plan. Jego celem jest zwiększenie konkurencyjności i odporności niemieckiego przemysłu chemicznego, ochrona miejsc pracy oraz zagwarantowanie dobrych warunków pracy. Plan ten został opracowany w odpowiedzi na zaproszenie skierowane przez rząd federalny do partnerów społecznych w sektorach szczególnie dotkniętych kryzysem.
Europejskie Rady Zakładowe
Wizyta europejskiej rady zakładowej Safran w Polsce: Delegacja z komitetu wykonawczego europejskiej rady zakładowej Safran odwiedziła Polskę pod koniec października, aby spotkać się z nowymi polskimi przedstawicielami tej rady, mianowanymi przez związki zawodowe „Solidarność” i ZZIT, które niedawno dołączyły do grupy. Komisja wykonawcza odbyła tam swoje comiesięczne posiedzenie, a następnie zwiedziła zakład STSP w Sędziszowie, „co, jak zawsze, okazało się nieocenione dla lepszego zrozumienia lokalnych realiów przemysłowych i społecznych” – zauważa Europejska Rada Zakładowa. Tego typu wyjazdy pozwalają nam „wspierać naszych kolegów ze związków zawodowych, dzielić się doświadczeniami i wzmacniać naszą europejską solidarność”.
Europejska Rada Pracownicza Suez odwiedza Czechy: Członkowie Europejskiej Rady Pracowniczej Suez udali się w dniach 19–22 października z wizytą do Czech, aby spotkać się z lokalnymi zespołami pracowników i dowiedzieć się więcej o działalności grupy w sektorze wodnym (zwiedzili stację uzdatniania wody pitnej oraz dwie oczyszczalnie ścieków, a także wysłuchali prezentacji na temat modelu partnerstwa publiczno-prywatnego). Odbyli rozmowy z lokalnym kierownictwem i przedstawicielami pracowników. Sekretarz EWC Christine Chiffre wyjaśnia: „Takie wizyty w terenie mają kluczowe znaczenie dla lepszego zrozumienia różnorodności działalności grupy w Europie, poznania lokalnych realiów oraz wymiany doświadczeń między różnymi krajami”.
Znajomość sztucznej inteligencji – nowa podstawowa umiejętność dla europejskiej siły roboczej
W międzyagencyjnym raporcie dotyczącym kształcenia i szkolenia zawodowego (VET) przeanalizowano, w jaki sposób sztuczna inteligencja zmienia wymagania dotyczące umiejętności w miejscu pracy (zobacz komunikat prasowy). Grupa robocza – złożona z naukowców z sześciu europejskich i międzynarodowych organizacji, w tym Cedefop, Eurofound i MOP – twierdzi, że sztuczna inteligencja bardziej zmienia charakter zadań wykonywanych w ramach poszczególnych stanowisk pracy niż wpływa na ich liczbę. Zwiększa ona zapotrzebowanie na zaawansowane umiejętności poznawcze, cyfrowe oraz społeczno-emocjonalne. Autorzy argumentują, że kompetencje w zakresie sztucznej inteligencji, które mają jednocześnie charakter techniczny, analityczny i etyczny, są obecnie podstawową umiejętnością wymagającą rozwoju przez całe życie. Według badania Cedefop przeprowadzonego w 2024 r. w jedenastu państwach członkowskich UE 28% dorosłych pracowników już korzysta ze sztucznej inteligencji w miejscu pracy. Od czasu wprowadzenia sztucznej inteligencji około jedna trzecia pracowników nie wykonuje już niektórych zadań, czterech na dziesięciu wykonuje obecnie nowe zadania, a dwóch na trzech wykonuje niektóre zadania szybciej. Wreszcie, stanowiska specjalizujące się w sztucznej inteligencji nadal stanowią jedynie niewielką część ogólnego zatrudnienia (od 0,3% do 5%, w zależności od definicji). Szybko jednak zyskują na znaczeniu, a według danych Lightcast przytoczonych w raporcie ponad połowa ofert pracy związanych ze sztuczną inteligencją dotyczy obecnie zawodów spoza branży IT.
Kluczowe dane statystyczne
16–17%
pracowników ma obecnie swoje wyniki monitorowane lub oceniane przez algorytmy, zgodnie z wyżej wymienionym raportem. Około jeden na siedmiu pracowników twierdzi, że narzędzia te decydują o tym, w jaki sposób wykonywane są niektóre zadania. Autorzy podkreślają ryzyko związane z ochroną danych i intensyfikacją pracy oraz wzywają do wprowadzenia zabezpieczeń etycznych i organizacyjnych.
Aktualności społeczne z Europy
Aktualności społeczne
Program prac na rok 2027 ubogi w treści społeczne: 4 listopada Komisja Europejska przedstawiła swój program prac na rok 2027, w którym obiecuje „chronić nasz wyjątkowy model społecznej gospodarki rynkowej, w którym ludzie zawsze są na pierwszym miejscu”. Komisja planuje zrealizować to zobowiązanie poprzez zorganizowanie szczytu mającego na celu potwierdzenie przywiązania UE do Europejskiego Filaru Praw Socjalnych, który w 2027 r. będzie obchodził dziesiątą rocznicę powstania. W sferze społecznej Komisja proponuje szereg niewiążących inicjatyw, takich jak europejski pakt na rzecz opieki; gwarancję umiejętności, mającą zachęcić pracowników do przenoszenia się do sektorów rozwijających się; oraz strategię dotyczącą „prawa do pozostania”, w świetle spadku demograficznego obserwowanego w niektórych regionach. Program obejmuje również pakiet uproszczeń w zakresie mieszkalnictwa (mający na celu zapewnienie przystępnych cenowo mieszkań) oraz rozważania na temat tego, w jaki sposób można zapewnić wsparcie młodym ludziom w odpowiedzi na wpływ sztucznej inteligencji na rynek pracy. Potwierdza on proponowany „pakt przeciwko nadmiernej regulacji” (zob. IR Notes 282), który Europejska Konfederacja Związków Zawodowych grozi zaskarżyć do sądu, o ile dyrektywy społeczne nie zostaną wyłączone z zakresu tego aktu prawnego (zob. komunikat prasowy). Eurocadres krytycznie odnosi się do programu, który jest „pozbawiony ambicji i nadziei” (zob. komunikat prasowy). Niewielką zawartość społeczną w programie prac Komisji można w dużej mierze wyjaśnić publikacją ustawy o wysokiej jakości miejscach pracy, której data ogłoszenia została wyznaczona na 2 grudnia. Oczekuje się, że obejmie ona między innymi telepracę, prawo do odłączenia się od pracy, zagrożenia psychospołeczne, zarządzanie algorytmiczne oraz podwykonawstwo. To właśnie w tej ustawie zrealizowane zostaną społeczne ambicje Komisji.
Strategia w zakresie kształcenia i szkolenia zawodowego: 5 listopada Komisja Europejska przedstawiła europejską strategię w zakresie kształcenia i szkolenia zawodowego (VET) (zob. komunikat prasowy i nota informacyjna), stanowiącą część pakietu dotyczącego edukacji i umiejętności (zob. komunikat prasowy). Inicjatywa ta została podjęta, ponieważ UE pozostaje w tyle w dziedzinie kształcenia dorosłych: celem jest, aby do 2030 r. co roku 60% dorosłych uczestniczyło w szkoleniach, podczas gdy według danych Eurostatu w 2022 r. odsetek ten wynosił zaledwie 39,5%. Strategia ta przewiduje między innymi uruchomienie pilotażowego projektu „europejskiego akceleratora szkoleń sektorowych”, którego celem jest oferowanie krótkich i elastycznych modułów szkoleniowych, opracowanych we współpracy z przemysłem. Strategię tę pozytywnie przyjęli europejscy partnerzy społeczni z branży metalowej (IndustriAll Europe i Ceemet) w wspólnym oświadczeniu wydanym 12 listopada (zob. komunikat prasowy), a także BusinessEurope (zob. komunikat prasowy).
Orzecznictwo
ETPC uznaje Szwajcarię za winną bezprawnego postępowania z mocą wsteczną: W wyroku wydanym przez izbę w dniu 5 listopada Europejski Trybunał Praw Człowieka jednogłośnie orzekł, że Szwajcaria dopuściła się podwójnego naruszenia art. 11 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (wolność zgromadzeń i zrzeszania się). Sprawa rozpoczęła się w 2012 r., kiedy prywatny szpital La Providence wycofał się z układu zbiorowego pracy (CCT) obowiązującego w sektorze opieki zdrowotnej, w momencie gdy grupa GSMN przygotowywała się do przejęcia szpitala. W listopadzie 2012 r. rozpoczęł się strajk popierany przez dwa związki zawodowe. 23 stycznia 2013 r. kierownictwo ogłosiło zobowiązania podjęte przez spółkę dokonującą przejęcia: układ zbiorowy CCT miał obowiązywać do końca 2013 r., a wszystkim pracownikom szpitala zagwarantowano zatrudnienie. Kierownictwo wystosowało do strajkujących formalne upomnienie, wzywające ich do powrotu do pracy. 4 lutego 22 pracowników, którzy nadal strajkowali, zostało zwolnionych ze skutkiem natychmiastowym. Ze swojej strony sekretarze związków zawodowych zostali skazani za naruszenie własności prywatnej w związku z pikietą zorganizowaną przed szpitalem. Sąd Federalny orzekł, że strajk, który na początku był zgodny z prawem, po 23 stycznia nie mógł już być uznawany za środek ostateczny [ultima ratio]. W opinii ETPC ani art. 28 Konstytucji Szwajcarii, ani orzecznictwo nie dostarczają jasnej podstawy do stwierdzenia, że strajk zgodny z prawem mógł stać się niezgodny z prawem, ponieważ sąd, z perspektywy czasu, uznał, że oferta pracodawcy sprawiła, iż kontynuowanie strajku stało się zbędne. Taka niepewność pozbawia prawo do strajku treści. W pierwszej kolejności to do związków zawodowych należy ocena, czy akcja protestacyjna powinna być kontynuowana, podczas gdy sądy zachowują kontrolę nad zasadą proporcjonalności. W odniesieniu do wyroków skazujących Trybunał zwraca uwagę, że pokojowe pikietowanie jest chronione prawem. Podkreśla również „efekt odstraszający” tych sankcji na działania związków zawodowych. Wyrok nie jest prawomocny: nadal może zostać skierowany do Wielkiej Izby Trybunału (zob. komunikat prasowy w języku angielskim).