IR Notes

Podczas Konferencji Wysokiego Szczebla w sprawie Europejskiego Filaru Praw Socjalnych, zorganizowanej w dniach 15 i 16 kwietnia przez belgijską prezydencję UE, większość państw członkowskich, partnerów społecznych i przedstawicieli instytucji podpisała Deklarację z La Hulpe w sprawie przyszłości Europejskiego Filaru Praw Socjalnych (zob. European Pillar of Social Rights). Jej celem, jak wyjaśnia prezydencja belgijska, “jest przygotowanie przyszłej agendy społecznej na lata 2024-2029 i ponowne potwierdzenie Europejskiego Filaru Praw Socjalnych jako kompasu polityki społecznej UE na nadchodzące lata”. Przy tak wielu sygnatariuszach dokumentu, nieuchronnie wynik może przybrać jedynie formę tekstu kompromisowego, tj. takiego, który ma dość ogólny charakter i pozbawiony jest jakichkolwiek konkretnych środków. Mimo to, poszukiwanie konsensusu nie powiodło się, ponieważ europejska organizacja pracodawców BusinessEurope odmówiła podpisania tekstu, argumentując, że pozostawia on zbyt wiele miejsca na ewentualne przyszłe wiążące zasady. Co więcej, dwa kraje nie poparły tekstu: Austria i Szwecja, która wciąż nie pogodziła się z przyjęciem dyrektywy w sprawie adekwatnych płac minimalnych. Niemniej jednak, czytając między wierszami, można znaleźć pewne obszary porozumienia, które umożliwią Europie socjalnej pójście naprzód. Na przykład deklaracja wzywa do “zdecydowanych działań w celu zwalczania wszelkich form przemocy wobec kobiet i przemocy domowej oraz szkodliwych stereotypów związanych z płcią”. Jako środek zaradczy na niedobory siły roboczej, deklaracja podkreśla kwestię jakości pracy, biorąc pod uwagę, że “godne warunki pracy mają kluczowe znaczenie dla przyciągnięcia i zatrzymania pracowników”. Sygnatariusze wzywają również do podjęcia inicjatyw “mających na celu poprawę zdolności do wykrywania oszustw i nadużyć”, w taki sposób, jak zwiększenie zdolności inspektoratów pracy, a tym samym “poprawa warunków pracy i życia obywateli UE i krajów trzecich” oraz zwrócenie szczególnej uwagi na obszary podwykonawstwa i pracy agencyjnej.
Deklaracja odnosi się również do “promowania zaangażowania pracowników oraz prawa pracowników i ich przedstawicieli do informacji, konsultacji i uczestnictwa”, aby pracownicy mogli “odgrywać aktywną rolę w przewidywaniu i zarządzaniu transformacją cyfrową i ekologiczną”. Nawiasem mówiąc, najbardziej nakazową sekcją dokumentu jest ta dotycząca bezpieczeństwa i higieny pracy, która określa następujące ambicje: “można rozważyć dalsze […] dostosowanie odpowiednich przepisów i ram w celu lepszego uwzględnienia zagrożeń psychospołecznych, np. związanych z transformacją cyfrową, w tym negatywnego wpływu na zdrowie psychiczne”. W tekście zadeklarowano również zamiar zapobiegania “szczególnym zagrożeniom wynikającym ze zmian klimatu” oraz przyspieszenia “ustanawiania minimalnych norm” dotyczących substancji niebezpiecznych.
Wreszcie, deklaracja wzywa do “zrównoważonych zamówień publicznych”, które będą “promować negocjacje zbiorowe”, co może wiązać się z rewizją “dyrektyw w sprawie zamówień publicznych”, z zamiarem zezwolenia władzom publicznym na podpisywanie umów tylko z firmami objętymi układem zbiorowym pracy.

Parlamentarne sprawozdanie w sprawie rewizji dyrektywy o europejskich radach zakładowych : W dniu 3 kwietnia, znaczną większością głosów, Komisja Zatrudnienia i Spraw Socjalnych Parlamentu Europejskiego przyjęła sprawozdanie w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy odnoszącej się do przeglądu dyrektywy 2009/38/WE w sprawie europejskich rad zakładowych (28 głosów za, 7 przeciw i 8 wstrzymujących się) (patrz komunikat prasowy i European Works Council)). Konserwatywni posłowie do PE z EPL pozostali odporni na argumenty wysuwane przez pracodawców, pomimo ich pilnych żądań (patrz poniżej). Główne poprawki dotyczą dostępu do wymiaru sprawiedliwości i wzmocnienia zasad dotyczących sankcji mających zastosowanie w przypadku naruszenia prawa ERZ do informacji i konsultacji. W odniesieniu do pierwszego punktu, odpowiednie procedury sądowe i administracyjne powinny być dostępne i łatwo osiągalne dla europejskich rad zakładowych. Muszą one mieć możliwość zwrócenia się do sądów o tymczasowe zawieszenie decyzji podjętych przez centralne kierownictwo, zawieszając tym samym wpływ spornych decyzji na umowy o pracę zainteresowanych pracowników. Jednocześnie system sankcji jest wzmacniany i określany bardziej szczegółowo. Przewiduje on: 1/ kary finansowe proporcjonalne do charakteru, wagi i czasu trwania wykroczenia popełnionego przez firmę (wysokość tych kar wzrasta wraz z liczbą pracowników, których dotyczą); 2/ środki odmawiające firmie prawa dostępu do odpowiednich funduszy UE, na okres do trzech lat; 3/ środki ograniczające prawo firmy do ubiegania się o zamówienia publiczne, zgodnie z definicją zawartą w dyrektywie 2014/24/UE. Sprawozdawca, Dennis Radtke (EPL), powiedział również, że “istniejące umowy nie muszą być w pełni renegocjowane, a jedynie dostosowane do nowych wymogów”. Tekst ma teraz zostać przedłożony na sesji plenarnej Parlamentu Europejskiego, prawdopodobnie po wyborach europejskich w czerwcu. Ze względu na brak wystarczającej liczby posłów lub nieobecność niektórych grup politycznych podczas głosowania, komisja nie przyjęła mandatu negocjacyjnego Parlamentu. Sesja plenarna Parlamentu będzie odpowiedzialna za przyjęcie mandatu, aby można było rozpocząć negocjacje z przedstawicielami państw członkowskich, które również rozpoczęły analizę wniosku w zeszłym tygodniu, 11 kwietnia.

> Zobacz także: pozytywne reakcje Europejskiej Konfederacji Związków Zawodowych (patrz komunikat prasowy) i IndustriAll Europe (patrz komunikat prasowy).

Stanowisko pracodawców w sprawie rewizji dyrektywy o europejskich radach zakładowych : Przed głosowaniem w komisji parlamentarnej organizacje pracodawców próbowały wpłynąć na posłów do PE, określając swoje czerwone linie we wspólnym oświadczeniu, przyjętym 22 marca przez europejską organizację pracodawców BusinessEurope i pięć jej organizacji sektorowych (Ceemet, EBF, ECEG, Eurocommerce, Hotrec). ECEG wydała swój własny komunikat prasowy 3 kwietnia. W swoim oświadczeniu pracodawcy zajmują stanowisko w ośmiu różnych kwestiach: 1/ Kompetencje ERZ powinny mieć zastosowanie wyłącznie do projektów mających wpływ na co najmniej dwa państwa członkowskie, a nigdy do projektu dotyczącego tylko jednego państwa członkowskiego. 2/ Przyszła dyrektywa nie powinna podważać żadnych porozumień zawartych na mocy art. 13 dyrektywy 94/45/WE ani porozumień zawartych lub zmienionych w okresie przejściowym od czerwca 2009 r. do czerwca 2011 r., który nastąpił po przyjęciu przekształconej dyrektywy 2009/38/WE. Należy zauważyć, że komunikat prasowy ECEG ma szerszy zakres i wydaje się nawet obejmować wszystkie umowy zawarte przed wejściem w życie przyszłej dyrektywy. 3/ Zdolność kierownictwa do zachowania poufności informacji musi zostać zachowana, aby nie opóźniać procesu decyzyjnego. Co więcej, nadzór nad odwoływaniem się do poufności powinien być przewidziany w porozumieniu ustanawiającym ERZ, bez potrzeby wprowadzania przepisu w dyrektywie. 4/ Kwestia kosztów prawnych ponoszonych przez ERZ powinna być regulowana przez prawo krajowe, a pracodawca powinien zatwierdzić mandat eksperta i wysokość jego wynagrodzenia. “Nie wystarczy, by kierownictwo było informowane o kosztach z wyprzedzeniem” – twierdzą pracodawcy. 5/ Zmieniona dyrektywa powinna wymagać od państw członkowskich opracowania alternatywnych mechanizmów rozwiązywania sporów w celu uniknięcia niepotrzebnego wzrostu liczby spraw sądowych. 6/ Zezwolenie ERZ na wyrażenie opinii przed podjęciem decyzji przez firmę i uczynienie takiej opinii przedmiotem uzasadnionej pisemnej odpowiedzi ze strony zarządu przed podjęciem przez niego decyzji “może opóźnić podjęcie ważnych decyzji w czasie, gdy firmy często muszą szybko reagować, biorąc pod uwagę szybkie zmiany w otoczeniu gospodarczym”. 7/ Procedury informowania pracowników i konsultowania się z nimi powinny być przeprowadzane z ich przedstawicielami, “w tym z członkami związków zawodowych, ale nie w pierwszej kolejności”. W związku z tym nie widzą sensu przywiązywania większej wagi do przedstawicieli związków zawodowych niż ma to miejsce w przypadku obecnej dyrektywy. 8/ Możliwość zwrócenia się do sądu o zawieszenie decyzji podjętej przez kierownictwo, w przypadku gdy mogło dojść do naruszenia wymogów dotyczących informacji i konsultacji, “byłaby bardzo szkodliwa dla spółek, ponieważ znacznie utrudniłaby ich proces decyzyjny i stanowiłaby poważną ingerencję w ład korporacyjny”. W swoim komunikacie prasowym ECEG dodaje również, że dyrektywa powinna umożliwiać odbywanie posiedzeń wirtualnie, z wykorzystaniem automatycznie generowanych napisów do tłumaczenia na inne języki.

Badanie dotyczące Europy socjalnej : 12 kwietnia Komisja Europejska opublikowała wyniki badania Eurobarometru dotyczącego oczekiwań obywateli wobec Europy socjalnej. Najbardziej znanymi ostatnimi inicjatywami są dyrektywa w sprawie odpowiedniego wynagrodzenia minimalnego (49% ankietowanych o niej wiedziało) i dyrektywa w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym (38%). Zapytani o przyszłe inicjatywy, obywatele stwierdzili, że chcą interwencji w obszarach opieki zdrowotnej (38%), wynagrodzeń (34%) oraz dochodów i emerytur dla osób starszych (30%). Na poziomie krajowym uważają oni, że głównym priorytetem powinno być zajęcie się wysokimi kosztami życia (48%) – respondenci z 20 krajów uznali to za swój główny priorytet – przed niskimi płacami (35%) i niską jakością opieki zdrowotnej (29%) (patrz streszczenie, komunikat prasowy i infografika).

Zasiłek opiekuńczy : Po raz pierwszy Trybunał Sprawiedliwości musiał rozstrzygnąć kwestię dostępu do zasiłku wypłacanego opiekunowi, w przypadku gdy osoba korzystająca z opieki nie mieszka w tym samym państwie członkowskim co pracownik ubiegający się o zasiłek z tytułu urlopu opiekuńczego (zob. Work-life balance directive). W 2022 r. obywatel Włoch, który pracował w Austrii od 2013 r., złożył wniosek do swojego austriackiego pracodawcy o urlop opiekuńczy w celu opieki nad swoim ojcem, który mieszkał we Włoszech. Pracodawca udzielił urlopu, ale władze odmówiły wypłacenia mu zasiłku opiekuńczego. Władze wyjaśniły, że jego ojciec nie otrzymywał zasiłku opiekuńczego na poziomie 3 zgodnie z prawem austriackim, podczas gdy wypłata takiego zasiłku osobie wymagającej opieki była warunkiem koniecznym do uzyskania przez opiekuna prawa do zasiłku z tytułu urlopu opiekuńczego. Trybunał Sprawiedliwości podkreślił, że pomocniczy charakter zasiłku opiekuńczego w stosunku do samego zasiłku opiekuńczego “prowadzi do pośredniej dyskryminacji ze względu na przynależność państwową, która jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy jest obiektywnie uzasadniona”, ponieważ tylko pracownicy, których bliski krewny zamieszkuje w Austrii, są uprawnieni do jego otrzymania. Ponadto stan zdrowia ojca pracownika był taki, że byłby on uprawniony, gdyby miał miejsce zwykłego pobytu w Austrii, do zasiłku opiekuńczego na poziomie 3. Taka dyskryminacja może być uzasadniona tylko wtedy, gdy warunek otrzymania zasiłku opiekuńczego na poziomie 3 jest “obiektywnie uzasadniony zgodnym z prawem celem związanym w szczególności z utrzymaniem równowagi finansowej krajowego systemu zabezpieczenia społecznego i jest proporcjonalnym środkiem do osiągnięcia tego celu”, co podlega weryfikacji przez sąd austriacki (TSUE, 11 kwietnia 2024 r., sprawa C-116/23, Sozialministeriumservice).

Podwykonawstwo : 8 kwietnia trzy europejskie federacje związków zawodowych (EFBWW, EFFAT i ETF) opublikowały brief polityczny, w którym wzywają UE do podjęcia działań w celu ograniczenia podwykonawstwa, uregulowania roli pośredników pracy oraz zwiększenia częstotliwości i skuteczności inspekcji pracy (patrz komunikat prasowy), zwłaszcza w odniesieniu do mobilności obywateli państw trzecich, którzy znajdują się w niepewnej sytuacji i są “całkowicie zależni od pośredników” (patrz komunikat prasowy).

Przemysł budowlany : ETUC i dwie europejskie federacje związków zawodowych (EFBWW i FSESP) wysłały list do belgijskiej prezydencji UE, wzywając ją do wywarcia presji na Komisję Europejską, aby przedstawiła, zgodnie z zapowiedzią z 2022 r., wniosek ustawodawczy w sprawie kontroli i rejestracji azbestu w budynkach oraz wezwała państwa do ustanowienia krajowych strategii usuwania azbestu (patrz komunikat prasowy).

Obrona miejsc pracy w przemyśle : 12 kwietnia partnerzy społeczni przemysłu metalowego Gesamtmetall i IG Metall wydali wspólne oświadczenie, w którym wyrazili zaniepokojenie wyborami dokonywanymi przez firmy, ze szkodą dla Niemiec, zarówno w zakresie lokalizacji, jak i inwestycji. W tym celu wzywają władze do podjęcia następujących działań: 1/ zagwarantowania konkurencyjnych kosztów energii i stworzenia bardziej atrakcyjnych warunków inwestycyjnych; 2/ przyspieszenia rozwoju infrastruktury; 3/ rozwinięcia i zintensyfikowania szkoleń prowadzonych w formie kursów kanapkowych; 4/ zapewnienia lepszego wyposażenia szkół i uczelni zawodowych; 5/ rozszerzenia opieki nad dziećmi; 6/ przyciągnięcia profesjonalistów oraz stworzenia mniejszej biurokracji i bardziej przyjaznej kultury (patrz komunikat prasowy). Wreszcie, odnotowując spadek liczby pracowników objętych branżowymi układami zbiorowymi pracy, partnerzy społeczni “zobowiązują się do zorganizowanego dialogu” w celu naprawienia tej sytuacji.

Prawo do płatnego urlopu : 10 kwietnia parlament ostatecznie przyjął projekt ustawy dostosowującej prawo francuskie do prawa UE, aby dostosować kodeks pracy do prawa UE w kwestii uprawnień do płatnego urlopu nabytych w okresach zwolnienia lekarskiego. Nowe prawo przewiduje między innymi, że pracownicy będą mogli  1/ gromadzić urlop w wymiarze dwóch dni roboczych miesięcznie w przypadku choroby niezwiązanej z pracą, do limitu 24 dni w okresie rozliczeniowym (12 miesięcy); 2/ korzystać z 15-miesięcznego okresu przeniesienia w celu wykorzystania części lub całości zgromadzonego płatnego urlopu, jeśli nie są w stanie skorzystać z tego urlopu w dozwolonym okresie z powodu choroby lub wypadku (związanego z pracą lub innego); 3/ otrzymania od pracodawcy, w ciągu miesiąca od powrotu do pracy, informacji na temat liczby dni urlopu, które są im jeszcze dostępne oraz terminu, w którym te dni urlopu muszą zostać wykorzystane. Nowe przepisy wchodzą w życie z mocą wsteczną od dnia 1 grudnia 2009 r.

Program rządu : Nowy program rządu kierowanego przez Luisa Montenegro, lidera centroprawicowej koalicji Sojuszu Demokratycznego, został przyjęty przez parlament 10 kwietnia, m.in. głosami socjalistów. Program obejmuje 60 środków zaproponowanych przez inne partie, w tym 32 przez Partię Socjalistyczną, co wydaje się wskazywać, że ten mniejszościowy rząd będzie faworyzował socjalistów jako swojego głównego partnera. CGTP, która jest główną konfederacją związków zawodowych, niedawno wyraziła zastrzeżenia co do planów Sojuszu Demokratycznego (patrz komunikat prasowy) dotyczących “rewizji” zmian w prawie pracy, które weszły w życie na początku 2023 r., w ramach Agendy Godnej Pracy (Agenda do Trabalho Digno) wprowadzonej przez poprzedni rząd socjalistyczny (patrz IR Notes 202) i artykuł w CM jornal). Rząd chce również przywrócić dialog społeczny, podkreślając, że ostatnie porozumienia trójstronne zostały zawarte bez podpisu pracodawców, a także dążyć do podniesienia krajowej płacy minimalnej do 1000 euro do końca obecnej kadencji, w 2028 r., wraz z podwyżkami opartymi na inflacji i wzroście wydajności.

> Zobacz także: Zmiany w orzecznictwie i ustawodawstwie wymienione w styczniowym i lutowym wydaniu “Flash Reports on Labour Law” napisanym przez Europejskie Centrum Ekspertyz (ECE), w oparciu o raporty przedłożone przez Sieć Ekspertów Prawa Pracy w konsorcjum Goethe Universität i ICF. Z kolei biuletyn ETUI Collective Bargaining z marca 2024 r. monitoruje rozwój sytuacji w obszarze rokowań zbiorowych w różnych krajach UE.

Utworzenie : Francuska grupa produkująca mięso drobiowe LDC (25 000 pracowników) zakończyła negocjacje porozumienia Europejskiej Rady Zakładowej (w trakcie finalizacji), ze specjalnym organem negocjacyjnym wspieranym przez europejską federację związków zawodowych EFFAT. Firma posiada zakłady produkcyjne we Francji, na Węgrzech, w Polsce i Wielkiej Brytanii. Według EFFAT, umowa przewiduje dwa bezpośrednie spotkania plenarne i dwa spotkania online komitetu selekcyjnego rocznie, a także możliwość korzystania z pomocy eksperta, który przynajmniej przez pierwsze dwa lata będzie przedstawicielem EFFAT (patrz komunikat prasowy). Wstępny wniosek o ustanowienie ERZ został złożony w 2015 r., ale nie spotkał się z żadną reakcją ze strony kierownictwa. Drugi wniosek został złożony wiosną 2021 r. wraz z pismem EFFAT podpisanym przez dwa z trzech francuskich związków zawodowych reprezentowanych w firmie: FO (reprezentujący większość pracowników) i CFDT (reprezentujący mniejszość) – ale nie CGT.

• Restrukturyzacja: Europejska federacja związków zawodowych UNI Europa i ERZ grupy H&M wysłały przesłanie solidarności do 588 (z około 4000) hiszpańskich pracowników zagrożonych planem zamknięcia 28 sklepów grupy.

Europejski punkt odniesienia : To coroczne dzieło publikowane przez Europejski Instytut Związków Zawodowych (ETUI) zawiera dużą ilość danych i informacji dotyczących świata pracy. Dokumentuje postępy poczynione przez Europę socjalną w trakcie obecnej kadencji UE, która właśnie dobiega końca. Rozdział poświęcony jest tematowi demokracji w miejscu pracy, wraz z rozwojem w obszarze praktyki ERZ, w kontekście debaty wokół rewizji dyrektywy w sprawie ERZ. Obejmuje on dyskusję na temat zasad poufności i ich wpływu na pracę ERZ, a także rozwój dotyczący potencjału niedawnej dyrektywy w sprawie sprawozdawczości korporacyjnej w zakresie zrównoważonego rozwoju pod względem rozwoju dodatkowych praw uczestnictwa pracowników.

Telepraca i prawo do rozłączenia : Badanie to, przeprowadzone przez Visionary analytics i Notus, w którym uczestniczył IR Share, zostało zlecone przez Komisję Europejską w celu: przeanalizowania trendów, wyzwań i możliwości związanych z telepracą i prawem do rozłączenia się; przedstawienia przeglądu i analizy “acquis communautaire”, ustawodawstwa krajowego i porozumień zawartych z partnerami społecznymi; określenia prawdopodobnych scenariuszy ewolucji telepracy; oraz przedstawienia przyszłych zaleceń dotyczących kształtowania polityki. Jest to bardzo kompleksowy i przydatny dokument w kontekście, w którym Komisja ma rozpocząć pierwszy etap konsultacji z europejskimi partnerami społecznymi w sprawie inicjatywy UE mającej na celu wprowadzenie nadzoru nad telepracą i prawem do rozłączenia.