IR Notes

Na corocznym spotkaniu krajowych korespondentów Eurofound (uwaga redakcji: IR Share, która publikuje IR Notes, jest częścią tej sieci), które odbyło się 10 kwietnia, panel badaczy omówił kryzys w sektorze motoryzacyjnym, podkreślając nierówny wpływ transformacji zachodzących obecnie w tej branży (patrz Zatrudnienie w sektorze motoryzacyjnym UE). Podczas gdy niektóre kraje, takie jak Belgia i Włochy, są świadkami spadku liczby zakładów produkcyjnych, inne nadal prosperują. Belgia, która w latach 2000. produkowała ponad milion pojazdów rocznie, obecnie produkuje jedynie około 240 000. Zamknięcie zakładów Audi i Renault miało poważny wpływ na ten kraj. We Włoszech roczna produkcja spadła z prawie 2 milionów pojazdów w 2018 roku do 591 000 w 2023 roku. Obecna sytuacja firmy Stellantis, która jest głównym przedsiębiorstwem sektora we Włoszech, jest niepokojąca (patrz artykuł w biuletynie związkowym CGIL). Eksport z Holandii spadł o ponad 20% w latach 2018-2022. Badacz z Belgii przedstawił szczególnie uderzające studium przypadku: zamknięcie VDL Nedcar w gminie Born, w holenderskiej prowincji Limburg. Miasto zostało poważnie dotknięte utratą 4000 miejsc pracy, a partnerzy społeczni odegrali kluczową rolę w łagodzeniu skutków tych strat, oferując porady prawne, szkolenia i wsparcie. Znaczna część tego spadku wynika z przejścia na pojazdy elektryczne i offshoringu produkcji.
Z drugiej strony, sektor motoryzacyjny nadal dobrze prosperuje na Węgrzech, w Rumunii i Czechach. W tych krajach sektor ten stanowi znaczną część (między 8 a 9%) PKB i przemysłowej siły roboczej. Na Węgrzech branża ta stanowi 25% sektora produkcyjnego i zatrudnia 150 000 osób, tj. prawie 4% ludności aktywnej zawodowo. Kraj inwestuje również w produkcję baterii, która w 2024 r. zatrudniała 8 100 pracowników, w porównaniu do 1500 w 2019 r. Spadek popytu na pojazdy elektryczne może mieć jednak nieprzewidywalne konsekwencje dla przyszłości sektora. Badaczka Nora Krokovay zwraca również uwagę na szereg zagrożeń związanych z siłą roboczą sektora: wysoki odsetek niewykwalifikowanych pracowników, brak inwestycji w szkolenia, politykę zapraszania “pracowników-gości” oraz powszechne stosowanie pracy w niepełnym wymiarze godzin. Wskazuje, że te różne czynniki razem wzięte tworzą niestabilne środowisko dla dialogu społecznego. Rumunia oferuje podobny scenariusz: sektor motoryzacyjny zatrudnia 160 000 pracowników i stanowi znaczną część krajowego przemysłu wytwórczego. Większość zakładów (prawie 90%) należy do dostawców części (głównie producentów wiązek kablowych). Chociaż sektor ten dobrze prosperuje, został silnie dotknięty pandemią Covid-19, biorąc pod uwagę, że ten rodzaj produkcji, który jest wysoce pracochłonny, jest szczególnie wrażliwy na zamknięcia wymuszone przez lockdowny. W przeciwieństwie do Węgier, przejście Czech na samochody elektryczne jest opóźnione. Brak zainteresowania krajową polityką mającą na celu zachęcenie firm do eksploracji tego nowego obszaru może stać się problemem dla kraju w perspektywie średnioterminowej. Dla Republiki Czeskiej, gdzie sektor zatrudnia bezpośrednio 180 000 pracowników i kolejne 500 000 wśród dostawców części, kluczem są inwestycje w szkolenia na wszystkich poziomach, a firmy takie jak Skoda mają własny uniwersytet. Rząd wdraża polityki mające na celu sprostanie obecnym wyzwaniom, np. krajowy plan działania na rzecz czystej mobilności. Niemniej jednak konkurencyjność tych trzech krajów jest osłabiana przez wzrost nowych, tanich krajów, takich jak Serbia, Mołdawia i Maroko.

CSRD i należyta staranność : Będąc wcześniej entuzjastycznymi obrońcami Europejskiego Zielonego Ładu przyjętego podczas pierwszej kadencji Komisji von der Leyen, posłowie do PE zmienili kierunek 3 kwietnia, popierając wniosek Komisji o odroczenie wdrożenia nowych przepisów dotyczących należytej staranności i raportów zrównoważonego rozwoju. W głosowaniu 531 posłów było za, 69 przeciw, a 17 wstrzymało się od głosu (patrz komunikat prasowy). Posłowie przyjęli projekt dyrektywy w wersji zatwierdzonej wcześniej przez Radę (patrz komunikat prasowy). Dyrektywa, która została zatwierdzona przez Radę w dniu 14 kwietnia, zostanie opublikowana w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej po jej formalnym przyjęciu przez Parlament, a następnie wejdzie w życie.

Zagrożenia społeczne zidentyfikowane w dziesięciu państwach członkowskich : 11 kwietnia Komisja Europejska opublikowała drugi etap analizy krajowej dotyczącej konwergencji społecznej dla 10 państw członkowskich UE, zgodnie z nowymi zasadami UE dotyczącymi zarządzania gospodarczego. Etap pierwszy, mający na celu identyfikację potencjalnych zagrożeń dla konwergencji społecznej, które wymagają bardziej dogłębnej analizy, obejmuje wszystkie 27 państw członkowskich i opiera się na głównych wskaźnikach tablicy wyników społecznych (zob. Social scoreboard).. Drugi etap koncentruje się na dziesięciu państwach członkowskich, które zostały zidentyfikowane we Wspólnym raporcie o zatrudnieniu 2025 jako stwarzające ryzyko dla wzrostu konwergencji społecznej. W tym roku kraje te to Bułgaria, Estonia, Grecja, Hiszpania, Chorwacja, Włochy, Litwa, Luksemburg, Węgry i Rumunia. Główne zagrożenia, które zostały szczegółowo określone dla poszczególnych krajów, odnoszą się w szczególności do populacji doświadczającej ubóstwa lub wykluczenia społecznego, udziału dorosłych w kształceniu, przedwczesnego kończenia edukacji i szkoleń oraz integracji osób niepełnosprawnych. Europejska Konfederacja Związków Zawodowych wyraziła swój punkt widzenia w odniesieniu do siedmiu krajów (patrz dokument).

Przeniesienie spółki : 3 kwietnia Trybunał Sprawiedliwości wydał wyrok w belgijskiej sprawie dotyczącej sieci sklepów Wibra. Firma, która od kilku lat boryka się z trudnościami finansowymi i została negatywnie dotknięta kryzysem Covid-19, złożyła w 2020 r. wniosek o wszczęcie sądowego postępowania restrukturyzacyjnego, z planem zmniejszenia liczby sklepów z 81 do 36 i wielkości zatrudnienia z 439 do 183. Sąd gospodarczy w Gandawie odrzucił ten plan, głównie z powodu nieprzestrzegania przez firmę układu zbiorowego pracy. Związki zawodowe potępiły odmowę zarządu honorowania wynagrodzenia urlopowego i premii na koniec roku. W tym momencie kierownictwo firmy natychmiast ogłosiło upadłość i następnego dnia wdrożyło proponowany plan restrukturyzacji, zachowując 36 sklepów, za zgodą wyznaczonych przez sąd administratorów. W wyniku upadłości cała siła robocza firmy została zwolniona, ale 183 pracowników zostało następnie ponownie zatrudnionych. 60 byłych pracowników zaskarżyło to postępowanie, powołując się na nieprzestrzeganie obowiązku informowania i konsultowania się z przedstawicielami pracowników w przypadku zwolnień grupowych związanych z sądowym postępowaniem restrukturyzacyjnym. Sąd Pracy w Liège przyznał każdemu z tych pracowników 3500 euro i skierował sprawę do TSUE w celu rozstrzygnięcia, czy nowa spółka Wibra była zobowiązana do sfinansowania tych płatności, czy też mogła skorzystać z odstępstwa mającego zastosowanie w ramach systemu ochrony pracowników ustanowionego dyrektywą 2001/23/WE w sprawie przejęć przedsiębiorstw, która zezwala spółce na niezatrudnianie pracowników w przypadku ogłoszenia upadłości. Trybunał Sprawiedliwości zwrócił się do sądu pracy w Liège o ustalenie, przed zastosowaniem tego odstępstwa, czy postępowanie upadłościowe było prowadzone “pod nadzorem właściwego organu publicznego” oraz o sprawdzenie, czy nie doszło do “nadużycia postępowania upadłościowego” w sposób pozbawiający pracowników ich praw (TSUE, 3 kwietnia 2025 r., sprawa C-431/23, Wibra).

Narażenie na szkodliwe substancje : 27 marca Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC) wydał wyrok potępiający Włochy za nieprzeprowadzenie skutecznego dochodzenia w sprawie byłego pracownika firmy Ilva, który zmarł z powodu guza płuc. Rodzina zmarłego twierdziła, że choroba była spowodowana narażeniem na substancje toksyczne w miejscu pracy. Włoskie sądy umorzyły postępowanie z powodu niewystarczających dowodów, ponieważ pracodawca nie dostarczył wszystkich wymaganych informacji, co oznaczało, że nie było możliwe ustalenie konkretnych czynności wykonywanych przez pracownika. W związku z tym nie można było z całą pewnością ustalić związku przyczynowego. Niemniej jednak ETPC uznał, że ponieważ zawodowe pochodzenie choroby nie zostało wykluczone na samym początku, sąd procesowy mógł zarządzić dalsze dochodzenie w celu ustalenia ewentualnego istnienia związku przyczynowego między narażeniem na szkodliwe substancje a chorobą zmarłego, w celu zidentyfikowania osób odpowiedzialnych za wszelkie naruszenia środków bezpieczeństwa. Wynikało z tego, że sądy krajowe nie podjęły wystarczających wysiłków w celu ustalenia faktów w sprawie, a decyzja o zamknięciu dochodzenia nie została należycie uzasadniona. Trybunał stwierdził, że doszło do naruszenia art. 2 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, ponieważ dochodzenie nie było skuteczne (patrz komunikat prasowy)

Budownictwo : 5 marca europejscy partnerzy społeczni w sektorze budowlanym wydali wspólną deklarację w sprawie niedoborów siły roboczej i umiejętności, uznając, że jedną z przyczyn niedoborów siły roboczej jest brak atrakcyjności sektora ze względu na “negatywne stereotypy, a także trudne warunki pracy”. Deklaracja podkreśla, że partnerzy społeczni będą nadal “promować jakość i dobre warunki pracy, takie jak uczciwe płace, równe traktowanie, możliwości szkoleniowe i zrównoważone modele biznesowe, tworząc więcej bezpośrednich miejsc pracy i unikając długich łańcuchów podwykonawstwa” (patrz wspólny komunikat prasowy).

Nowa koalicja wzywa do negocjacji : Organizacje pracodawców BDA, ZDH i BDI oraz Stowarzyszenie Niemieckich Izb Przemysłowo-Handlowych (DIHK) wzywają koalicję CDU-CSU-SPD do wdrożenia ambitnych działań w celu rozwiązania problemów strukturalnych, z którymi boryka się niemiecka gospodarka (patrz oświadczenie). Wzywają między innymi do: zmniejszenia obciążeń podatkowych i administracyjnych dla firm; rekrutacji wykwalifikowanych pracowników z zagranicy w celu zaspokojenia popytu na rynku pracy; oraz do kontynuowania prac przez niezależną komisję ds. płacy minimalnej (patrz komunikat prasowy).

Sztuczna inteligencja : Kościelna służba ds. rynku pracy, organizacja pracodawców KT, konfederacje związków zawodowych SAK, EK i STTK oraz krajowy instytut VTML przedstawiły wspólne stanowisko w sprawie wykorzystania sztucznej inteligencji w miejscu pracy (zob. komunikat prasowy). Organizacje te wzywają UE do ustanowienia jasnych zasad, inwestowania w tym obszarze, zachęcania do współpracy i zagwarantowania ochrony pracownikom.

Raport zrównoważonego rozwoju : 3 kwietnia parlament ostatecznie przyjął ustawę mającą celu ujednolicenie różnych francuskich przepisów z prawodawstwem UEna . Ustawa ta przewiduje decyzję podjętą na szczeblu europejskim o odroczeniu wdrożenia nowych obowiązków mających zastosowanie na mocy dyrektywy w sprawie sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (CSRD). Obowiązki te, które zostały wdrożone na mocy zarządzenia nr. 2023-1142 z dnia 6 grudnia 2023 r., miały zastosowanie do największych spółek (głównie spółek giełdowych, banków i firm ubezpieczeniowych zatrudniających ponad 500 pracowników) od dnia 1 stycznia 2025 r. Pozostałe duże firmy miały sporządzić swój pierwszy raport zrównoważonego rozwoju ze skutkiem od 1 stycznia 2026 roku. Data ta została teraz przesunięta na 1 stycznia 2028 r. (dla raportu za 2027 r.), a nowe obowiązki nie będą miały zastosowania do MŚP notowanych na giełdzie do 1 stycznia 2029 r. (dla ich raportu za 2028 r.), a nie do pierwotnej daty 1 stycznia 2027 r. Nowe prawo stanowi również, że informacje dotyczące zrównoważonego rozwoju, które mają być ujawniane komitetowi ekonomiczno-społecznemu spółki [francuski skrót “CSE”], muszą być przekazywane w trakcie co najmniej jednej z obowiązkowych konsultacji CSE dotyczących strategicznych kierunków spółki, jej sytuacji ekonomicznej i finansowej oraz polityki społecznej, warunków pracy i warunków zatrudnienia. Informacje te nie muszą być przekazywane podczas każdej z tych obowiązkowych negocjacji.

Kodeks pracy : W dniu 1 stycznia 2025 r. do litewskiego kodeksu pracy wprowadzono szereg istotnych zmian (zob. komunikat prasowy). Obejmują one bardziej rygorystyczne środki zapobiegania różnym rodzajom przemocy i mobbingu w miejscu pracy oraz zmiany w Kodeksie wykroczeń administracyjnych. Celem jest stworzenie bezpieczniejszego i bardziej przejrzystego środowiska pracy, zapewnienie lepszej ochrony praw pracowników i poprawa stosunków pracy.

Urlop macierzyński : 19 marca ustawa reformująca kodeks pracy wprowadziła dodatkowy urlop macierzyński dla rodziców wcześniaków lub hospitalizowanych noworodków. W zależności od sytuacji rodzica, urlop ten będzie pełnopłatny i będzie trwał 8 lub 15 tygodni. Będzie on dostępny na żądanie, w tym dla rodzin adopcyjnych i zastępczych.

Reformy rynku pracy : Projekt ustawy zmieniającej kodeks pracy, który został opracowany przez rząd w 2024 r. i poprzedzony burzliwymi debatami z partnerami społecznymi, został ostatecznie zatwierdzony przez parlament 9 kwietnia. Celem jest zwiększenie elastyczności na rynku pracy, w tym uproszczenie początku i końca stosunku pracy. Najważniejsze zmiany są następujące: 1/ wydłużenie okresu próbnego z 3 do 4 miesięcy (i z 6 do 8 miesięcy w przypadku kadry kierowniczej); 2/ skrócenie okresu wypowiedzenia, który nie będzie się już rozpoczynał pierwszego dnia miesiąca następującego po przedstawieniu pracownikowi pisma z wypowiedzeniem, ale w dniu przekazania tego pisma; 3/ obniżenie wieku, w którym młodzi ludzie mogą podjąć pracę wakacyjną, z 15. do 14. roku życia; 4/ wprowadzenie obowiązku utrzymania przez pracodawcę pierwotnego stanowiska pracownika korzystającego z urlopu rodzicielskiego do czasu ukończenia przez dziecko drugiego roku życia (wcześniej obowiązek ten dotyczył jedynie okresu powrotu pracownicy z urlopu macierzyńskiego); 5/ wprowadzenie możliwości wypłacania pracownikom wynagrodzenia w walucie obcej; 6/ zmiany w zasiłkach dla bezrobotnych: zwiększenie ich wysokości w początkowych miesiącach i zmniejszenie w końcowych miesiącach okresu, w którym zasiłek przysługuje, zaostrzenie zasad przyznawania tych świadczeń i ściślejsze powiązanie ich z przekwalifikowaniem zawodowym itp. Ostatecznie w poprawkach nie znalazł się najbardziej kontrowersyjny element planu, czyli wprowadzenie prawa do zwalniania pracowników bez podania ważnego powodu – zmiana, której sprzeciwiały się związki zawodowe. Jeśli prezydent nie zawetuje planu, a zamiast tego go podpisze, zmiany te mogą wejść w życie najwcześniej w czerwcu 2025 r., z wyjątkiem zmian w zasiłkach dla bezrobotnych, które mają wejść w życie od 2026 r.