IR Notes

Po kilku miesiącach oczekiwania nadszedł wielki dzień dla przeglądu dyrektywy UE w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw. Tekst kompromisowy uzgodniony przez negocjatorów Parlamentu Europejskiego i Rady w maju (zob. IR Notes 253) zostanie ostatecznie poddany pod głosowanie przez posłów do PE w czwartek, 9 października, podczas sesji plenarnej Parlamentu. Jeśli równowaga polityczna osiągnięta podczas głosowania w Komisji Zatrudnienia i Spraw Socjalnych zostanie zachowana (zob. IR Notes 254), tekst powinien zostać przyjęty bez problemów. Przed opublikowaniem dyrektywy pozostaje jedynie formalne zatwierdzenie przez Radę. Pytanie brzmi, czy konserwatywni posłowie do PE z EPP pójdą w ślady swojego sprawozdawcy, Dennisa Radtkego, czy też kilka miesięcy między przyjęciem kompromisu a głosowaniem plenarnym zostało wykorzystane do osłabienia większości. Świadoma ryzyka Isabelle Schömann, zastępczyni sekretarza generalnego Europejskiej Konfederacji Związków Zawodowych, opublikowała na LinkedIn post przedstawiający wszystkie argumenty przemawiające za głosowaniem. Podkreśliła argumenty ekonomiczne, aby zapobiec zniweczeniu przeglądu przez obecny trend antyregulacyjny, który cieszy się pełnym poparciem skrajnie prawicowych posłów do PE i niektórych konserwatywnych deputowanych, którzy są już skłonni sprzymierzyć się z nimi, aby unieważnić dyrektywę w sprawie należytej staranności. Isabelle Schömann starała się uspokoić przedsiębiorstwa, podkreślając, że tekst „nie nakłada nowych kosztów na firmy przestrzegające prawa”, nie tworzy „nowych praw ani procedur” oraz „zapewnia większą przewidywalność prawną, ponieważ znacznie ogranicza ryzyko prawne, stwarzając możliwości planowania i oszczędności kosztów”. W odniesieniu do przeglądu dyrektyw w sprawie należytej staranności i sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju sprawozdawca Parlamentu przygotował dwie wersje: jedną zaprojektowaną tak, aby była zgodna z proeuropejską większością, a drugą, która mogłaby zostać przyjęta przez większość utworzoną przez EPP i skrajnie prawicowe partie. Według Andreasa Rasche, profesora Copenhagen Business School, opcje te wykluczyłyby 70% przedsiębiorstw objętych obecnie obowiązującą dyrektywą w sprawie należytej staranności oraz od 90% do 92% przedsiębiorstw objętych obecnym CSRD. Nie jest to już kwestia „uproszczenia regulacji”, ale powrót do „epoki, w której zrównoważony rozwój był uważany za coś, na co mogą sobie pozwolić tylko duże przedsiębiorstwa”. Pomysł, że dobrowolne działania wypełnią tę lukę, jest pobożnym życzeniem, a badania naukowe nie potwierdzają jego słuszności”. Ponadto „flirtowanie z większością, która podważa wspólne wartości europejskie , tylko podsyca polaryzację” – podkreśla Rasche, wyrażając nadzieję na powrót do rozsądku do środy, czyli planowanej daty przyjęcia sprawozdania (zobacz post na LinkedIn).

Różnice w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn : 29 września europosłanki Irena Joveva (Renew Europe) i Mirosława Nykiel (EPP) przedstawiły Komisji Praw Kobiet i Równouprawnienia projekt sprawozdania w sprawie „różnic w wynagrodzeniach i emeryturach kobiet i mężczyzn w UE”. W sprawozdaniu wezwano Komisję Europejską do przedstawienia „nowej, ambitnej strategii na rzecz równości płci (…) oraz do zaproponowania konkretnego planu działania mającego na celu wyeliminowanie różnic w wynagrodzeniach i emeryturach kobiet i mężczyzn, wraz z celami ilościowymi i jasnym harmonogramem na szczeblu UE”. Strategia ta powinna w szczególności koncentrować się na „sektorach zdominowanych przez kobiety”. Posłowie wzywają również do szybkiej i „rygorystycznej” transpozycji dyrektyw w sprawie przejrzystości wynagrodzeń i równowagi płci w zarządach spółek. Co najważniejsze, podkreślają, że dyrektywa w sprawie przejrzystości wynagrodzeń, „główny instrument prawny UE służący wyeliminowaniu różnic w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn”, nie może zostać uwzględniona w przyszłych pakietach uproszczeń omnibusowych.

Przemoc wobec kobiet : Europejska Federacja Pracowników Transportu (ETF) opublikowała pierwsze wyniki badania dotyczącego przemocy i molestowania kobiet w sektorze transportu. Wyniki badania pokazują, że przemoc wobec kobiet „jest powszechna i ma charakter systemowy” – podkreśla ETF. Najczęściej występowała przemoc ze strony osób trzecich, tj. pasażerów i użytkowników (56%), ale w 41% przypadków sprawcami byli współpracownicy, kierownicy lub przełożeni (zob. komunikat prasowy).

Sztuczna inteligencja : Europejska Konfederacja Związków Zawodowych (ETUC) opublikowała przewodnik mający pomóc związkom zawodowym w radzeniu sobie z wykorzystaniem zarządzania algorytmicznego w miejscu pracy. Podręcznik ten dostarcza przedstawicielom pracowników narzędzi zapewniających ochronę pracowników, warunków pracy i praw w sytuacji, gdy pracodawcy wdrażają systemy cyfrowe do monitorowania i zarządzania personelem.

Układ zbiorowy dotyczący pracy tymczasowej : Konfederacja Niemieckich Związków Zawodowych (DGB) i organizacja pracodawców GVP osiągnęły porozumienie płacowe w ramach nowego układu zbiorowego dotyczącego pracowników tymczasowych (zob. IR Notes 257). Porozumienie przewiduje podwyżkę wynagrodzeń o 2,99% w styczniu 2026 r., a następnie o 2,5% we wrześniu 2026 r. i o 3,5% w kwietniu 2027 r. Zwiększone zostaną również uprawnienia urlopowe, premie bożonarodzeniowe i składki członkowskie związków zawodowych (zob. komunikat prasowy DGB). Nowa umowa zbiorowa wejdzie w życie 1 stycznia 2026 r., zastępując dwie poprzednie umowy zawarte przez organizacje pracodawców, które połączyły się, tworząc GVP (zob. komunikat prasowy GVP).

Plan naprawy gospodarczej : Jesienią tego roku rząd ustanowi szeroki zestaw środków, w tym program skoncentrowany na rynku pracy (zob. komunikat prasowy). Plan obejmuje inwestycje w kształcenie zawodowe i praktyki zawodowe, inicjatywy mające na celu reintegrację osób długotrwale bezrobotnych oraz ulgi podatkowe dla pracowników, którzy kontynuują pracę po przejściu na emeryturę (zob. komunikat prasowy ). Utworzona zostanie również grupa robocza, której zadaniem będzie opracowanie środków zachęcających do wydłużenia czasu pracy i zamrożenia progu dochodów uzupełniających.

Zatrudnienie starszych pracowników : 25 czerwca partnerzy społeczni z sektora ubezpieczeń podpisali porozumienie w sprawie zatrudnienia doświadczonych pracowników. Porozumienie to opiera się na krajowym porozumieniu międzybranżowym (ANI) z dnia 14 listopada 2024 r. na rzecz zatrudnienia doświadczonych pracowników, które nadal wymaga transpozycji do prawa. Jednym z głównych celów jest lepsza integracja doświadczonych pracowników oraz wspieranie ich ścieżek kariery i przejścia na emeryturę. Chociaż ANI wymaga negocjacji w tej sprawie co trzy lata w oddziałach i przedsiębiorstwach zatrudniających ponad 300 pracowników, sygnatariusze zalecają, aby przedsiębiorstwa zatrudniające mniej niż 300 pracowników również przyjęły takie samo podejście. Ponadto zachęca się przedsiębiorstwa do wdrażania środków wspierających pracowników sprawujących opiekę nad innymi osobami oraz promujących stopniowe przechodzenie na emeryturę.

Regulacje dotyczące sztucznej inteligencji : Ustawa o sztucznej inteligencji przyjęta 23 września wykracza poza wymogi rozporządzenia UE 2024/1689 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie sztucznej inteligencji. Tekst zawiera wytyczne zawarte w rozporządzeniu, ale przyjmuje bardziej dogłębne podejście do wykorzystania sztucznej inteligencji. W odniesieniu do warunków pracy na uwagę zasługują trzy artykuły: art. 11 nakłada na pracodawców obowiązek jasnego informowania pracowników o stosowaniu systemów sztucznej inteligencji; art. 12 ustanawia krajowe obserwatorium odpowiedzialne za monitorowanie wpływu sztucznej inteligencji na zatrudnienie, opracowywanie strategii regulacyjnych oraz identyfikowanie sektorów najbardziej narażonych na transformację cyfrową; art. 13 zabrania profesjonalistom pełnego przekazywania swoich zadań sztucznej inteligencji i nakłada jasny i zrozumiały obowiązek przejrzystości w zakresie jej stosowania.

Reforma kodeksu pracy : Projekt ustawy o reformie prawa pracy, przedstawiony w lipcu, ma zostać omówiony podczas spotkania w ramach dialogu społecznego 9 października, a następnie poddany pod debatę w parlamencie. Rząd argumentuje, że Portugalia potrzebuje bardziej dynamicznych ram prawnych, lepiej dostosowanych do obecnych wyzwań gospodarczych. Tekst, który zmienia ponad 100 artykułów kodeksu pracy, ma na celu uelastycznienie czasu pracy, ułatwienie zwolnień i zniesienie ograniczeń dotyczących podwykonawstwa, powołując się na potrzebę modernizacji ram prawnych i zwiększenia wydajności. Partnerzy społeczni pozostają ostrożni: organizacje pracodawców uważają, że środki te nie powinny być wykorzystywane jako karta przetargowa w negocjacjach budżetowych, natomiast związki zawodowe potępiają ograniczenie praw pracowników. W Lizbonie i Porto odbyły się demonstracje zorganizowane przez konfederację związków zawodowych CGTP-IN (zob. komunikat prasowy CGTP-IN).

Restrukturyzacja : Podczas nadzwyczajnego posiedzenia Europejskiej Rady Informacyjnej i Konsultacyjnej Nestlé (NECIC) w dniu 30 września europejscy przedstawiciele pracowników, poprzez swojego współprzewodniczącego Christophe’a Kauffmanna (CFDT), mianowanego przez międzynarodową federację związków zawodowych IUF, zwrócili się do kierownictwa o wyjaśnienie planowanej sprzedaży działalności Nestlé Waters (5500 pracowników w Europie), która jest przygotowywana od listopada 2024 r. Nestlé Waters znajduje się w centrum kilku skandali związanych ze zdrowiem i środowiskiem we Francji i Szwajcarii. Grupa rozważa sprzedaż tej działalności w ciągu najbliższych 12 miesięcy partnerowi mniejszościowemu lub większościowemu lub spółce joint venture. Zgodnie z komunikatem CICEN kierownictwo potwierdziło, że wybrany partner będzie musiał podzielać podstawowe wartości Nestlé, a konsultacje ze związkami zawodowymi rozpoczną się po ogłoszeniu partnera. Podczas spotkania NECIC powołało firmę konsultingową Syndex do pomocy w całym procesie informowania i konsultacji. Związki zawodowe domagają się w szczególności, aby nie doszło do redukcji zatrudnienia ani zamknięcia zakładów; pisemnej i wiążącej gwarancji zapewniającej, że nabywca wywiąże się ze wszystkich zobowiązań społecznych i prawnych; konsultacji z przedstawicielami pracowników w sprawie warunków partnerstwa i jego skutków; utworzenia komitetu monitorującego wraz ze związkami zawodowymi w celu nadzorowania realizacji zobowiązań; oraz kontynuacji działalności europejskiej rady zakładowej po sprzedaży, aby zapewnić silną reprezentację zbiorową na poziomie europejskim w ramach nowego podmiotu.

Wytyczne OECD : Francuski krajowy punkt kontaktowy (NCP) OECD opublikował ostateczne oświadczenie w sprawie przeciwko grupie Shein zajmującej się sprzedażą odzieży typu ultra-fast-fashion. Postępowanie zostało wszczęte w 2023 r. przez dwóch francuskich deputowanych, którzy twierdzili, że Shein nie przestrzega wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych ze względu na model ekonomiczny, który jest niezrównoważony pod względem środowiskowym i społecznym. Wobec braku porozumienia między stronami NCP stwierdził kilka przypadków niezgodności z wytycznymi i będzie monitorował wdrażanie swoich zaleceń po upływie sześciu i dwunastu miesięcy. Uznając pewne postępy, NCP zauważa, że wdrażanie polityki zrównoważonego rozwoju przez przedsiębiorstwo „wykazuje kilka niezgodności” i wskazuje na „wyraźny brak postępów w zakresie przejrzystości zarządzania i informacji finansowych”. Krajowy punkt kontaktowy wzywa grupę do wdrożenia wytycznych OECD, w szczególności dotyczących „należytej staranności w odniesieniu do jej działalności, produktów i usług oraz łańcuchów dostaw”, przy jednoczesnym zapewnieniu poszanowania „praw człowieka i warunków pracy”.

Związki zawodowe : Według najnowszych danych z bazy danych OECD/AIAS ICTWSS, opublikowanych 30 września w raporcie politycznym, liczba członków związków zawodowych w krajach OECD nadal spada. Od 1985 r. liczba członków związków zawodowych zmniejszyła się o połowę, spadając z 30% do 15% w latach 2023/24. Ta tendencja spadkowa jest powszechna, z nielicznymi wyjątkami, takimi jak Islandia, Belgia oraz, w mniejszym stopniu, Kanada, Korea i Norwegia. Zrzeszenie w związkach zawodowych pozostaje znacznie wyższe w sektorze publicznym (41,3%) niż w sektorze prywatnym (10,1%). Natomiast członkostwo w organizacjach pracodawców pozostało stosunkowo stabilne. Chociaż zwiększenie udziału pracowników objętych układami zbiorowymi stało się celem UE, tendencja ta nie jest zachęcająca. Wskaźnik objęcia układami zbiorowymi spadł z 47% w 1985 r. do 33,6% w latach 2023/24, przy czym bardziej wyraźny spadek odnotowano w Europie Środkowej i Wschodniej, Wielkiej Brytanii i Grecji. Wskaźnik ten pozostaje wysoki w krajach, w których funkcjonują systemy negocjacji wielozakładowych, co przemawia za wzmocnieniem tego poziomu negocjacji zbiorowych w celu poprawy warunków pracy i wynagrodzeń.

Lotnictwo cywilne : Uniwersytet w Gandawie opublikował interesujące badanie dotyczące warunków pracy w lotnictwie cywilnym, dziesięć lat po opublikowaniu pierwszego raportu na temat nietypowych form zatrudnienia w lotnictwie cywilnym. Wyniki budzą pewne obawy. Na przykład „pracownicy zatrudnieni na niepewnych lub nietypowych stanowiskach czują się mniej uprawnieni do zgłaszania zastrzeżeń lub odstępowania od instrukcji linii lotniczych”, nawet jeśli w grę wchodzą kwestie bezpieczeństwa. „Natomiast osoby zatrudnione na podstawie stabilnych i bezpiecznych umów wykazują większą pewność siebie w wyrażaniu swoich obaw i podejmowaniu odpowiednich działań”. Ponadto członkowie załogi zatrudnieni jako samozatrudnieni wykonawcy „mają najgorsze wyniki pod względem dobrostanu, bezpieczeństwa pracy, zmęczenia i bezpieczeństwa, podczas gdy zatrudnienie przez agencję wiąże się z umiarkowanym ryzykiem; zatrudnienie bezpośrednie pozostaje najkorzystniejszym rozwiązaniem”.