IR Notes

20 stycznia posłowie do PE przyjęli znaczną większością głosów rezolucję popierającą dyrektywę w sprawie sprawiedliwej transformacji w świecie pracy. Tekst ten przyjmuje wersję przyjętą przez Komisję Zatrudnienia i Spraw Socjalnych, z wyjątkiem usunięcia z treści tekstu wyraźnego wniosku skierowanego do Komisji Europejskiej o przedstawienie wniosku dotyczącego dyrektywy. To ustępstwo wobec konserwatystów z EPP ma charakter symboliczny, ponieważ tekst został przyjęty w ramach tzw. sprawozdania z inicjatywy ustawodawczej. Innymi słowy, Komisja i tak będzie musiała wskazać, czy zamierza przedstawić wniosek ustawodawczy, a jeśli nie, uzasadnić swoją odmowę. Ponadto wzmianka o dyrektywie została zachowana w tytule rezolucji i jej załączniku, w którym zawarto zalecenia. Parlament już w 2023 r. wezwał do przyjęcia dyrektywy wzmacniającej prawa pracowników w celu przewidywania zmian, a tym samym procesów restrukturyzacyjnych (zob. IR Notes 219 oraz briefing Parlamentu). Tym razem posłowie opowiadają się za wnioskiem, stwierdzając, że powodzenie podwójnej transformacji ekologicznej i cyfrowej „będzie w dużym stopniu zależało od zapewnienia, aby transformacja była sprawiedliwa i sprzyjała włączeniu społecznemu pracowników, przedsiębiorstw i regionów oraz przyczyniała się do sprawiedliwości społecznej dla wszystkich”, tak aby „nikt nie został pominięty”.
W załączniku do rezolucji Parlament zaleca stworzenie „unijnych ram środków politycznych, które można wdrożyć w regionach dotkniętych transformacją ekologiczną i cyfrową w celu zapewnienia sprawiedliwej społecznie i integracyjnej transformacji oraz tworzenia i ochrony wysokiej jakości miejsc pracy”. Posłowie do PE chcą, aby tekst obejmował szeroki zakres działań: „warunki pracy; integrację osób wykluczonych z rynku pracy; informowanie pracowników i konsultacje z nimi; oraz poprawę środowiska pracy w celu ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników”. We wniosku zaleca się również ustanowienie „indywidualnego prawa pracowników do szkoleń w godzinach pracy”.
Inicjatywa Parlamentu spotkała się z pełnym poparciem europejskiego ruchu związkowego, w tym Europejskiej Konfederacji Związków Zawodowych (zob. komunikat prasowy) i IndustriAll Europe (zob. komunikat prasowy). Ludovic Voet, sekretarz konfederacyjny ETUC, chce teraz, aby Komisja uwzględniła takie przepisy w obiecanej ustawie o wysokiej jakości miejscach pracy. Pracodawcy uważają natomiast tę prośbę za nieodpowiednią. W wspólnym oświadczeniu wydanym 14 stycznia kilka organizacji pracodawców wyraziło sprzeciw wobec tekstu nakładającego nowe obowiązki na przedsiębiorstwa; w opublikowanym w grudniu dokumencie programowym Ceemet ostrzegło również przed ryzykiem zwiększenia biurokracji w czasie, gdy Europa powinna zwiększać inwestycje, innowacje i szkolenia.

Restrukturyzacja : 19 stycznia Komisja Europejska zaproponowała uruchomienie 1,6 mln euro z Europejskiego Funduszu Dostosowania do Globalizacji (EFG) na pomoc dla 267 pracowników zwolnionych po upadłości i zamknięciu firmy Tupperware Belgium w lutym 2025 r. (zob. komunikat prasowy).

Europejski filar praw socjalnych : W odpowiedzi na naciski posłów do Parlamentu Europejskiego, którzy w grudniu ubiegłego roku złożyli ustne pytanie do Komisji Europejskiej, Roxana Mînzatu, wiceprzewodnicząca Komisji ds. Praw Socjalnych, udzieliła odpowiedzi podczas debaty w Parlamencie Europejskim w dniu 22 stycznia. Ogłosiła, że Komisja przedstawi „wyniki przeglądu planu działania na 2021 r. w lipcu”, dodając, że „przyszłe działania zostaną określone na podstawie dokładnej analizy wdrożenia” pierwszego planu działania przyjętego w 2021 r., „ale także, co ważne, z uwzględnieniem zidentyfikowanych luk i nowych potrzeb”.

Bankowość : 15 stycznia europejscy partnerzy społeczni z sektora bankowego podpisali wspólne oświadczenie w sprawie zapobiegania przemocy i molestowaniu w miejscu pracy. Tekst dotyczy kwestii przemocy ze względu na płeć i przemocy domowej oraz przemocy i molestowania ze strony osób trzecich w miejscu pracy  . Zachęca on partnerów społecznych do wprowadzenia środków obejmujących zapobieganie, wykrywanie i wsparcie dla ofiar na wszystkich poziomach, w tym w przedsiębiorstwach wielonarodowych. Oprócz działań związanych z podnoszeniem świadomości pracowników oraz szkoleniami dla kierowników i przełożonych, sygnatariusze wzywają do podjęcia takich środków, jak rozszerzenie wewnętrznych zasad dotyczących zapobiegania na sytuacje związane z pracą zdalną, oferowanie zainteresowanym pracownikom, na ich wniosek, elastycznych warunków pracy i/lub urlopu oraz powstrzymywanie się, w miarę możliwości, od stosowania środków dyscyplinarnych lub zwolnień z pracy z powodu spóźnień lub nieobecności w pracy, w przypadkach, w których istnieją dowody przemocy lub molestowania w miejscu pracy (zob. komunikat prasowy).

Zatrudnienie osób powyżej 55. roku życia : Osoby w wieku powyżej 55 lat pozostające bez pracy przez długi czas będą miały lepszy dostęp do rynku pracy dzięki środkowi, który pozwoli stworzyć od 3000 do 6000 miejsc pracy (zob. komunikat prasowy) poprzez dotacje dla sektora non-profit lub „gospodarki społecznej i solidarnej” (SSE) (60%) oraz pomoc przyznawaną prywatnym przedsiębiorstwom, aby zachęcić je do zatrudniania tych pracowników (zob. komunikat prasowy). Środek ten cieszy się szerokim poparciem związków zawodowych. Jednak konfederacja związków zawodowych ÖBG domaga się zapewnienia tym pracownikom odpowiednich warunków pracy, a Izba Pracy (AK) podkreśla, że finansowanie to powinno być utrzymane w perspektywie długoterminowej (zob. komunikaty prasowe ÖBG i AK).

Rodzicielstwo : Parlament uchwalił zmiany w kodeksie pracy i kodeksie rodzinnym, wprowadzając środki mające na celu poprawę warunków pracy pracowników posiadających dzieci. Nacisk położono na większą elastyczność w zakresie pracy zdalnej i dostosowanych godzin pracy, aby zachęcić do lepszej równowagi między życiem zawodowym a prywatnym (zob. komunikat prasowy).

Reformy rynku pracy : 15 stycznia rząd przedłożył parlamentowi projekt ustawy dotyczącej reform rynku pracy, której celem jest wdrożenie tych środków 1 kwietnia bieżącego roku. Rząd twierdzi, że nowa elastyczność wprowadzana do przepisów dotyczących zatrudnienia ma na celu „ułatwienie rekrutacji nowych pracowników, zwłaszcza w małych i średnich przedsiębiorstwach”. Reformy te obejmują: 1) umożliwienie pracodawcom zatrudniania pracowników na podstawie rocznych umów na czas określony bez konieczności uzasadniania tego, jeżeli dana umowa o pracę jest pierwszą umową podpisaną między nimi; 2) przyznanie pracodawcy prawa do rozwiązania takiej umowy na czas określony po upływie sześciu miesięcy, przy czym pracodawca musi uzasadnić swoją decyzję; 3) skrócenie okresu wypowiedzenia z 14 do 7 dni; 4) zniesienie obowiązku ponownego zatrudnienia pracownika, który został wcześniej zwolniony z przyczyn niezależnych od niego, w przypadku dalszej rekrutacji w przedsiębiorstwach zatrudniających mniej niż 50 pracowników.

Reformy systemu układów zbiorowych pracy : W grudniu dialog społeczny osiągnął ważny kamień milowy, gdy Ministerstwo Pracy i Zabezpieczenia Społecznego przedstawiło projekt ustawy zatytułowanej „Porozumienie społeczne w sprawie wzmocnienia układów zbiorowych pracy”, zawarte między rządem a partnerami społecznymi. Inicjatywa ta, która została przyjęta z zadowoleniem m.in. przez wiceprzewodniczącą Komisji Europejskiej Roxanę Mînzatu, ma na celu wzmocnienie ram prawnych dialogu społecznego i promowanie negocjacji zbiorowych (zob. komunikat prasowy Ministerstwa Pracy). Projekt ustawy opiera się na krajowym planie działania przyjętym przez Ministerstwo Pracy zgodnie z dyrektywą 2022/2041 w sprawie odpowiednich płac minimalnych. Plan działania, który będzie realizowany do 2030 r., obejmuje pięć głównych tematów: 1) wzmocnienie ram prawnych regulujących negocjacje zbiorowe; 2) utworzenie specjalnej grupy roboczej, która zgromadzi partnerów społecznych; 3) gromadzenie i ulepszanie dostępnych danych statystycznych dotyczących zakresu negocjacji zbiorowych; 4) działania badawcze, informacyjne i szkoleniowe; 5) monitorowanie wdrażania tych środków.
Projekt ustawy podlega konsultacjom społecznym, które potrwają do 28 stycznia. Otrzymane uwagi zostaną uwzględnione w ostatecznej wersji projektu. Reformy te są wprowadzane w odpowiedzi na szkody spowodowane przez memorandum narzucone przez UE w czasie kryzysu zadłużenia, które zlikwidowało grecki system negocjacji zbiorowych w celu obniżenia kosztów wynagrodzeń. Na przykład w tym czasie zawieszono przedłużanie sektorowych układów zbiorowych pracy, co oznaczało, że nawet układy zbiorowe obejmujące znaczną większość pracowników w danym sektorze nie mogły zostać uznane za obowiązkowe. W rezultacie pracownicy wykonujący tę samą pracę w tym samym sektorze często stwierdzali, że ich wynagrodzenia i warunki pracy znacznie się różniły w zależności od tego, czy ich pracodawca był sygnatariuszem układu. Porozumienie społeczne wyraźnie odwraca tę logikę, ułatwiając rozszerzanie układów i obniżając progi reprezentatywności w celu przywrócenia norm sektorowych. „Praktyczny wpływ tych zmian będzie zależał od sposobu ich wdrożenia oraz od zdolności partnerów społecznych do odgrywania aktywnej roli w negocjacjach zbiorowych na poziomie sektorowym i przedsiębiorstw” – wyjaśnia Vasilis Koniaris, wykładowca europejskich stosunków przemysłowych na Uniwersytecie Macedońskim w Salonikach. „Niemniej jednak porozumienie społeczne stanowi kluczowy punkt odniesienia dla zrozumienia aktualnych trendów w dialogu społecznym w Grecji”.

Zanieczyszczenie hałasem : Raport przedłożony 10 listopada Ministerstwu Spraw Społecznych i Zatrudnienia ujawnia, że ponad 50% pracowników cierpi z powodu hałasu; 34% z nich odczuwa zmęczenie, stres i problemy z koncentracją w wyniku tego zjawiska (zob. komunikat prasowy SER). Według autorów, którzy zbadali warunki pracy w „otwartych przestrzeniach” – obszarze często pomijanym w badaniach – głównymi źródłami zakłóceń są rozmowy między współpracownikami (56%) oraz hałas wytwarzany przez urządzenia i maszyny, takie jak drukarki, akustyczne systemy ostrzegawcze i alarmy (ponad 30%).

Ryzyko psychospołeczne : W wyniku nowelizacji art. 4-3 ustawy o środowisku pracy przyjętej przez parlament 20 czerwca, od 1 stycznia wymóg zapewnienia w pełni odpowiedniego środowiska pracy wyraźnie odnosi się również do aspektów psychospołecznych. Tekst zawiera cztery nowe przykłady ryzyka psychospołecznego, które pracodawcy muszą brać pod uwagę: 1) niejasne lub sprzeczne wymagania lub oczekiwania; 2) wymagania emocjonalne i napięcie psychiczne (szczególnie w pracy wymagającej interakcji międzyludzkich); 3) nadmierne obciążenie pracą i presja czasu; 4) brak wsparcia w miejscu pracy (zob. komunikat prasowy Inspekcji Pracy).

Przejrzystość wynagrodzeń : 15 stycznia rząd przedstawił Radzie Stanu (Lagrådet) projekt ustawy transponującej dyrektywę w sprawie przejrzystości wynagrodzeń, który zamierza przedłożyć parlamentowi (Riksdag) wiosną, aby mógł on wejść w życie 1 lipca. Projekt ustawy nakłada między innymi na pracodawców zatrudniających co najmniej 100 pracowników obowiązek sporządzenia raportu dotyczącego wynagrodzeń, zawierającego informacje na temat średnich różnic w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn. Dokument ten musi zostać przekazany Rzecznikowi ds. Równości (DO), który będzie zobowiązany do opublikowania niektórych części raportu (zob. komunikat prasowy).

Zmiana stanowiska pracy : W orzeczeniu z dnia 26 listopada Trybunał Konstytucyjny odrzucił wniosek o uchylenie przepisu Kodeksu pracy, który w niektórych sytuacjach pozwala pracodawcy na przeniesienie pracownika na inne stanowisko bez jego zgody. Spór dotyczy w szczególności przypadków, w których pracownik nie jest już w stanie wykonywać pracy określonej w umowie o pracę, na przykład ze względów zdrowotnych. Sędziowie Trybunału Konstytucyjnego uznają takie przeniesienie za tymczasowe rozwiązanie , do czasu uzgodnienia dalszych działań przez pracodawcę i pracownika. Jednakże Czeskie i Morawskie Zrzeszenie Związków Zawodowych (ČMKOS) domaga się dostosowania przepisów, tak aby zmiana stanowiska pracy była wynikiem porozumienia między pracodawcą a pracownikiem.

Odnowienie porozumienia : 13 stycznia włoska firma energetyczna Eni i federacja IndustriAll Global Union odnowiły swoje globalne porozumienie ramowe w sprawie międzynarodowych stosunków przemysłowych, społecznej odpowiedzialności biznesu i sprawiedliwej transformacji. W nowej wersji wprowadzono kilka istotnych zmian w stosunku do pierwszego tekstu, podpisanego w 2019 r., np. uwzględniono konwencję MOP nr 190 dotyczącą eliminacji przemocy i molestowania w miejscu pracy oraz wzmocniono zasadę należytej staranności w zakresie praw człowieka w całym łańcuchu dostaw. Porozumienie potwierdza również rolę dialogu społecznego w towarzyszeniu transformacji energetycznej i restrukturyzacji organizacyjnej, podkreślając jednocześnie potrzebę sprawiedliwej transformacji dla pracowników (zob. komunikat prasowy).

Prawa podstawowe : 15 stycznia norweska spółka państwowa Vinmonopolet, która ma monopol na sprzedaż detaliczną alkoholu, oraz międzynarodowa federacja związków zawodowych IUF podpisały protokół ustaleń ustanawiający mechanizm składania skarg w celu zgłaszania przypadków naruszeń praw pracowniczych przez pracodawców produkujących napoje alkoholowe lub surowce rolnicze wykorzystywane w produktach sprzedawanych przez Vinmonopolet. Podobne porozumienia zawarto ze szwedzkim (Systembolaget) i fińskim ( Alko ) monopolem (zob. komunikat prasowy).

Globalna sieć związków zawodowych : W dniach 14 i 15 stycznia federacja IndustriAll Global Union zorganizowała spotkanie w Indonezji, w którym po raz pierwszy wzięło udział około trzydziestu przedstawicieli związków zawodowych z krajów będących dostawcami firmy Adidas oraz delegacja niemieckiego związku zawodowego przemysłu chemicznego (IGBCE). Celem tej inicjatywy było zacieśnienie współpracy między związkami zawodowymi w krajach produkujących dla firmy Adidas (zob. komunikat prasowy). Dyskusje dotyczyły standardów pracy i ochrony środowiska w łańcuchach dostaw, łamania praw człowieka w Birmie przez dostawcę Pou Chen Group oraz decyzji podjętej przez firmę Adidas w Niemczech o wycofaniu się z branżowego układu zbiorowego dla przemysłu obuwniczego (zobacz komunikat prasowy). IndustriAll Global Union wzywa firmę Adidas do rozpoczęcia negocjacji w celu zawarcia międzynarodowej umowy ramowej.

Ochrona socjalna : Zaktualizowano europejską bazę danych MISSOC, która zawiera informacje na temat systemów ochrony socjalnej we wszystkich krajach UE oraz w Islandii, Liechtensteinie, Norwegii i Szwajcarii. Baza danych, która umożliwia również porównania między krajami, jest dostępna w języku angielskim, francuskim i niemieckim. Dostęp do niej jest bezpłatny i otwarty dla wszystkich.