IR Notes

Teraz, gdy Komisja Europejska ogłosiła zamiar przedstawienia do końca roku projektu ustawy dotyczącej jakości miejsc pracy, wyniki najnowszego europejskiego badania warunków pracy (EWCS) będą bardzo dokładnie analizowane! Badanie to zapewnia kompleksowy przegląd jakości miejsc pracy w Europie, analizując cechy siły roboczej, miejsc pracy, jakości miejsc pracy oraz jakości życia zawodowego. Wyniki opierają się na ponad 36 600 bezpośrednich wywiadach, z których każdy trwał około 45 minut, przeprowadzonych w 35 krajach. Badanie to zapewnia unikalny wgląd w stan zatrudnienia w Europie i stanowi skarbnicę informacji, które można odkryć, zapoznając się z raportem podsumowującym (zobacz streszczenie) oraz korzystając z internetowych narzędzi wizualizacji. Znaczna część raportu poświęcona jest ocenie siedmiu wskaźników jakości pracy: wynagrodzenia; jakości czasu pracy; perspektyw (kariera, bezpieczeństwo zatrudnienia itp.); umiejętności i swobody decyzyjnej; intensywności pracy; środowiska społecznego (wsparcie ze strony współpracowników, brak niekorzystnych zachowań społecznych); oraz środowiska fizycznego. Wyniki są podzielone na różne kategorie, w tym według sektora, poziomu kwalifikacji, płci itp., a następnie według kraju. Kraje skandynawskie zazwyczaj zajmują czołowe miejsca w rankingach, wraz z Luksemburgiem, Szwajcarią, Estonią i Austrią. Bułgaria i Rumunia zajmują ostatnie miejsca, za trzema krajami, które złożyły wniosek o członkostwo w UE (Macedonia Północna, Serbia, Bośnia i Hercegowina), Włochami i Grecją.  W raporcie odnotowano pewną poprawę. Na przykład, jeśli chodzi o czas pracy, odsetek pracowników, którzy czasami pracują ponad 10 godzin dziennie, spadł z 37% w 2005 r. do 28% w 2024 r., podczas gdy odsetek osób pracujących ponad 48 godzin tygodniowo spadł w tym samym okresie z 19% do 11%. Eurofound zauważa jednak, że „pomimo ogólnej poprawy jakości pracy korzyści nie są równomiernie rozłożone. Nadal istnieją znaczne różnice pod względem płci, wieku, miejsca pochodzenia, stanu zdrowia, zawodu i sektora”.
Oprócz tego bogatego źródła informacji jeden z rozdziałów poświęcony jest kwestii reprezentacji pracowników w miejscu pracy. Badanie wskazuje na wzrost znaczenia różnych form reprezentacji pracowników. Na pytanie, czy w ich firmie działa związek zawodowy, rada zakładowa lub podobny organ reprezentujący pracowników, 53% ankietowanych pracowników odpowiedziało twierdząco (wzrost o 5 punktów procentowych w porównaniu z 2015 r.). Powszechność tej reprezentacji rośnie wraz z wielkością przedsiębiorstwa i jest znacznie wyższa w firmach zatrudniających ponad 250 pracowników (85,4%) oraz w tych zatrudniających od 50 do 250 pracowników (68,9%). Rozkład według krajów jest bardzo nierównomierny: mniej niż jedna trzecia pracowników korzysta z takiej reprezentacji na Łotwie, w Bułgarii i Estonii. Na drugim końcu skali dwie trzecie lub więcej pracowników we Francji, Belgii i Finlandii twierdzi, że w ich miejscu pracy istnieje jakaś forma zbiorowej reprezentacji. Wiodącymi krajami są Dania (68%), Luksemburg (70%) i Szwecja (80%). Poza UE największy odsetek odnotowano w Norwegii (82%). Kolejne pytanie dotyczyło istnienia regularnych spotkań, podczas których pracownicy mogą wyrażać swoje opinie na temat sytuacji w organizacji. Łącznie 62% pracowników wskazało, że ma taką możliwość (o 9 punktów procentowych więcej niż w 2015 r.), choć odnotowano znaczne różnice, od 39% na Węgrzech do 80% w Szwecji. Jednak 21% pracowników w UE nie miało ani formalnej reprezentacji, ani spotkań w miejscu pracy, a kolejne 11% stwierdziło, że odbywały się spotkania, na których mogli wyrażać swoje opinie, ale w ich firmie lub organizacji nie było zbiorowej reprezentacji.

Narażenie na działanie substancji niebezpiecznych : 15 kwietnia Komisja Zatrudnienia i Spraw Socjalnych Parlamentu Europejskiego przyjęła stanowisko w sprawie szóstej zmiany dyrektywy w sprawie substancji rakotwórczych, mutagennych i działających szkodliwie na rozrodczość. Przyjęty tekst przewiduje wprowadzenie nowych wartości granicznych narażeni nych dla kobaltu i jego związków nieorganicznych, wykorzystywanych do produkcji baterii; wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych, stosowanych w produkcji żelaza, stali i aluminium; oraz 1,4-dioksanu, wykorzystywanego w produkcji chemicznej i tekstylnej. Poparli oni również propozycję dodania dymów spawalniczych. Posłowie do Parlamentu Europejskiego uwzględnili również wartość graniczną dla długotrwałego narażenia zawodowego na izopren (stosowany w przemyśle chemicznym i gumowym), który może powodować podrażnienie nosa, gardła i płuc. Przewlekłe i wysokie poziomy narażenia mogą prowadzić do raka wątroby i anemii. Zmienione przepisy będą wymagały od pracodawców zapewnienia środków ochrony indywidualnej (ŚOI), takich jak aparaty oddechowe, w przypadkach, gdy poziom narażenia resztkowego nie może zostać obniżony poniżej wartości granicznych. Podczas noszenia takich środków ochrony indywidualnej pracownicy muszą mieć prawo do regularnych przerw w miejscach wolnych od zanieczyszczeń. Tekst zawiera również dodatkowe formy ochrony dla strażaków i personelu służb ratowniczych, którzy podczas swoich interwencji mogą mieć kontakt z różnymi niebezpiecznymi materiałami. Negocjacje z Radą i Komisją mają się rozpocząć 7 maja.

Ryzyko psychospołeczne : 15 kwietnia europosłanka Estelle Ceulemans (S&D) przedstawiła swój projekt sprawozdania z własnej inicjatywy w sprawie ryzyka psychospołecznego w miejscu pracy, w którym wzywa Komisję do przedstawienia do końca 2026 r. wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie ryzyka psychospołecznego związanego z pracą (zobacz nagranie z dyskusji). Wszelkie poprawki należało zgłaszać do 20 kwietnia. Estelle Ceulemans twierdzi, że Komisja Zatrudnienia i Spraw Socjalnych zagłosuje nad sprawozdaniem na posiedzeniu 2 września, a głosowanie plenarne odbędzie się w październiku (zobacz komunikat prasowy). Jeśli sprawozdanie zostanie przyjęte, Komisja będzie musiała odpowiedzieć na postulaty przedstawione przez Parlament, prawdopodobnie w ramach przyszłej ustawy o jakości pracy zapowiadanej na koniec roku. Podczas debaty, która nastąpiła po przedstawieniu sprawozdania, większość ugrupowań politycznych wyraziła swoje poparcie, z wyjątkiem przedstawicielki Patriotów Europy, Hiszpanki Margarity De La Pisa Carrión, która potępiła „woke” podejście, które zatruwa środowisko pracy. Sprawozdawca pomocniczy EPP wydawał się zadowolony ze sprawozdania, podczas gdy Renew ogłosiło szereg poprawek mających na celu zmniejszenie obciążeń dla MŚP.

Ochrona prywatna : 15 kwietnia sektorowi partnerzy społeczni UE w dziedzinie prywatnych usług ochroniarskich przyjęli wspólne oświadczenie w odpowiedzi na strategię gotowości UE, przedstawioną przez Komisję Europejską 26 marca (zob. komunikat prasowy Komisji). Sygnatariusze wzywają między innymi Komisję do zapewnienia, aby przyszła zmiana dyrektywy w sprawie zamówień publicznych „skutecznie wspierała wysokiej jakości miejsca pracy i wysokie standardy usług w sektorze bezpieczeństwa”. Strategia ta musi również „wzmocnić atrakcyjność, umiejętności i utrzymanie pracowników sektora bezpieczeństwa” oraz ułatwić współpracę „publiczno-prywatną” (zob. komunikat prasowy UNI Europa).

Zakaz podwykonawstwa w przemyśle mięsnym : W orzeczeniu opublikowanym 15 kwietnia Pierwsza Izba Federalnego Trybunału Konstytucyjnego oddaliła skargę kasacyjną dotyczącą ustawy o ochronie praw pracowników w przemyśle mięsnym (GSA Fleisch). Kilka przedsiębiorstw z tej branży sprzeciwiło się w szczególności zakazowi, któremu towarzyszą kary pieniężne, dotyczącemu korzystania z personelu zewnętrznego – w formie umowy o świadczenie usług. Zakaz ten, wprowadzony po raz pierwszy 1 stycznia 2021 r., został uzupełniony 1 kwietnia 2024 r. o zakaz korzystania z pracowników tymczasowych. Ustawa wymaga również, aby przedsiębiorstwa lub organizacje międzyprzedsiębiorstwowe zajmujące się ubojem zwierząt, rozbiorem tusz lub przetwórstwem mięsa były zarządzane przez jednego właściciela. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że zakaz korzystania z siły roboczej na podstawie umów o świadczenie usług w zakresie uboju zwierząt, w tym rozbioru tusz, jest zgodny ze swobodą handlu przedsiębiorstw działających w przemyśle mięsnym. Służy on co najmniej jednemu celowi zgodnemu z konstytucją, a mianowicie ochronie pracy i zdrowia osób zatrudnionych w tym kluczowym sektorze przemysłu mięsnego, a także jest odpowiedni, konieczny i, w szczególności, proporcjonalny do zadania, jakim jest osiągnięcie tego celu. Zakaz stanowi jedynie niewielkie naruszenie zasady swobody handlu (zob. komunikat prasowy). Decyzja została przyjęta z zadowoleniem przez federację związków zawodowych NGG, która twierdzi, że „obowiązek bezpośredniego zatrudniania pracowników pomógł osobom pracującym w niepewnych warunkach” w tych sektorach oraz „znacznie poprawił zdolność władz do sprawowania nadzoru” (zobacz komunikat prasowy).

Ograniczanie wzrostu płac : W projekcie ustawy z 23 lutego rząd próbuje złagodzić wpływ mechanizmu „indeksacji”, który automatycznie wiąże płace, zasiłki socjalne i emerytury z wskaźnikiem inflacji (rozwiązanie unikalne w Europie). Umożliwia to regularne dostosowywanie siły nabywczej gospodarstw domowych, gdy tylko stopa inflacji przekroczy określony próg, zazwyczaj wynoszący 2%. Rząd planuje wprowadzenie częściowego i tymczasowego ograniczenia (w 2026 i 2028 r.) indeksacji miesięcznych wynagrodzeń brutto powyżej 4 000 euro oraz miesięcznych świadczeń socjalnych brutto powyżej 2 000 euro. Kwoty powyżej tych progów nie podlegałyby indeksacji, co oznaczałoby narzucenie umiarkowania płacowego na mocy prawa, poprzez zaakceptowanie straty netto siły nabywczej pracowników zarabiających ponad 4 000 euro miesięcznie. W wspólnej opinii opublikowanej 31 marca przez Krajową Radę Pracy (CNT) i Centralną Radę Gospodarki partnerzy społeczni skrytykowali ten środek, powołując się na różne argumenty, w tym złożoność jego wdrożenia (zob. komunikat prasowy). Ze strony pracodawców krytyka – płynąca głównie od przedstawicieli MŚP (zob. komunikat prasowy) – dotyczy wkładu pracodawców w umiarkowanie płacowe przewidziane w tym mechanizmie, co oprócz jego złożoności wiąże się z kosztami dla pracodawców. Strona związkowa bardzo krytycznie odniosła się do pomysłu ingerowania w mechanizm automatycznego wiązania płac z indeksem, obawiając się, że może to stworzyć precedens, który otworzy drogę do innych rodzajów interwencji w ten mechanizm. Stawka wzrosła, ponieważ rząd powierzył partnerom społecznym zadanie opracowania do końca 2026 r. reformy normy płacowej (ograniczenia wzrostu kosztów wynagrodzeń) oraz automatycznego wiązania płac z indeksem. Konfederacje związków zawodowych potępiły to posunięcie we wspólnym komunikacie prasowym: „Nie jest rolą rządu podejmowanie kroków w celu zmiany mechanizmów, które w pierwszej kolejności należą do zakresu dialogu społecznego”. Głosowanie nad projektem ustawy może odbyć się w kwietniu, tak aby weszła ona w życie 1 czerwca. „Poza wpływem na siłę nabywczą i rachunkowość przedsiębiorstw, ta sekwencja wydarzeń pokazuje, że rząd wywiera wyraźną presję na dialog społeczny” – mówi Anne Guisset, badaczka z UCLouvain.

Kodeks pracy : 13 kwietnia rząd wycofał się z planów skierowania projektu ustawy rozszerzającej możliwości pracy w dniu 1 maja do wspólnej komisji złożonej z członków obu izb parlamentu, w obliczu silnego sprzeciwu ze strony wszystkich krajowych konfederacji związkowych, wyrażonego w liście do premiera. W ten sposób rząd zapewnił, że projekt ustawy nie może zostać przyjęty w obecnym kształcie. Niemniej jednak premier nadal chciał kontynuować negocjacje z różnymi zainteresowanymi związkami zawodowymi. Po spotkaniu z przedstawicielami piekarzy i kwiaciarni placówki te powinny w końcu uzyskać zezwolenie na otwarcie, pod warunkiem że są prowadzone przez samozatrudnionych drobnych detalistów, a pracownicy, o których mowa, zdecydują się pracować 1 maja i otrzymają podwójne wynagrodzenie. Wkrótce ma zostać opracowany nowy tekst.

Przemoc w sieci : Projekt ustawy, zatwierdzony 15 kwietnia przez Radę Ministrów, ma na celu zwalczanie przemocy w sieci związanej z rozwojem mediów cyfrowych. Projekt ten przewiduje, że przemoc w sieci w różnych formach, w tym cyberprzemoc, zostanie uznana za przestępstwo objęte kodeksem karnym, za które grozi kara do 2 lat pozbawienia wolności oraz grzywna w wysokości 3 000 euro (art. 442-3). Krok ten stanowi również część procesu transpozycji dyrektywy (UE) 2024/1385 z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. Tekst wzmacnia art. 442-2 kodeksu karnego, który obejmuje przestępstwo „stalkingu”. Artykuł 442-2 obejmował wcześniej przestępstwo nękania w prawie krajowym, ale zgodnie z projektem ustawy „w ograniczony sposób i nie obejmując w pełni wszystkich jego możliwych form, które się rozwinęły, zwłaszcza w związku z najnowszymi osiągnięciami technologicznymi”.

Odnowienie porozumienia ramowego : 22 stycznia brytyjska sieć supermarketów Tesco oraz międzynarodowa federacja związków zawodowych IUF podpisały nowe porozumienie mające na celu zacieśnienie współpracy w celu promowania i ochrony praw pracowników w globalnych łańcuchach dostaw żywności całej grupy. Porozumienie „odnawia wspólne zobowiązania określone w pierwszej umowie podpisanej w 2022 r. i opiera się na doświadczeniach zdobytych podczas jej wdrażania” – twierdzi IUF. Ta wersja porozumienia jest bardziej uporządkowana i praktyczna oraz kładzie nacisk na procedurę składania skarg w przypadku naruszeń praw pracowniczych przez dostawców. Ma ona na celu wyraźny wkład w poprawę odpowiedzialnego postępowania biznesowego (zobacz komunikat prasowy).