IR Notes

22 kwietnia przedstawiciele Rady i Parlamentu osiągnęli wstępne porozumienie w sprawie zmiany przepisów dotyczących koordynacji krajowych systemów zabezpieczenia społecznego, zgodnie z rozporządzeniami nr 883/2004 i 987/2009 (zob. komunikat prasowy Rady). W ten sposób rozwiązali sprawę, która była przedmiotem dyskusji od 13 grudnia 2016 r., kiedy to Komisja Europejska po raz pierwszy przedstawiła swój wniosek. Porozumienie to zostało potwierdzone przez Radę 29 kwietnia większością głosów (21 państw członkowskich), ale musi jeszcze zostać formalnie przyjęte przez Parlament (zob. komunikat prasowy Rady). Nieco zawiłe sformułowania, w jakich sformułowano porozumienie, skrywają kluczowy element swobodnego przepływu osób w UE, a zwłaszcza pracowników.
UE nie ma uprawnień do harmonizacji krajowych systemów zabezpieczenia społecznego: jej zadaniem jest koordynowanie ich w taki sposób, aby nie stawiały one w niekorzystnej sytuacji obywateli UE, którzy chcą korzystać z prawa do swobodnego przepływu. Koordynacja ta opiera się na czterech zasadach:
1. obywatele podlegają przepisom tylko jednego kraju w danym momencie, więc opłacają składki tylko w jednym kraju;
2. obywatele mają takie same prawa i obowiązki jak obywatele kraju, w którym są objęci ubezpieczeniem;
3. gdy obywatele ubiegają się o świadczenie, w razie potrzeby uwzględnia się ich wcześniejsze okresy ubezpieczenia, pracy lub zamieszkania w innych krajach („zasada sumowania”);
4. obywatele uprawnieni do świadczenia pieniężnego z jednego kraju mogą zazwyczaj je otrzymać, nawet jeśli mieszkają w innym kraju („zasada eksportowalności”).
Zmiany obejmą między innymi przepisy dotyczące wypłaty zasiłków dla bezrobotnych w sytuacjach transgranicznych; przepisy kolizyjne określające, które ustawodawstwo ma zastosowanie do pracowników; oraz przepisy dotyczące pracowników delegowanych w ramach świadczenia usług. Oznacza to, że osoby poszukujące pracy, które były „aktywne” w państwie członkowskim innym niż ich kraj zamieszkania przez nieprzerwany okres 22 tygodni, będą uprawnione do otrzymywania zasiłków dla bezrobotnych z kraju, w którym były ostatnio zatrudnione (a nie już z kraju zamieszkania), o ile spełniają warunki określone w krajowym ustawodawstwie tego państwa uprawniające do takich świadczeń.
W odniesieniu do pracowników delegowanych obowiązuje zasada uprzedniego powiadamiania właściwych organów. Wyjątki dotyczą podróży służbowych i działań krótkoterminowych (tj. tych, których maksymalny czas trwania wynosi trzy kolejne dni pracy w okresie 30 kolejnych dni). Wyjątki te nie mają jednak zastosowania do sektora budowlanego. Jeśli chodzi o określenie, które przepisy mają zastosowanie do osób wykonujących działalność zawodową w dwóch lub więcej państwach członkowskich, w komunikacie prasowym stwierdza się, że zmieniony tekst „zawiera dodatkowe wytyczne dotyczące identyfikacji siedziby lub miejsca prowadzenia działalności przez przedsiębiorstwo lub pracodawcę w celu ustalenia, które przepisy krajowe powinny mieć do nich zastosowanie”.
Ten złożony tekst będzie wymagał analizy w celu zidentyfikowania wszystkich jego praktycznych konsekwencji. Niemniej jednak jest on już pozytywnie przyjmowany przez europejskich partnerów społecznych, którzy 23 marca bieżącego roku wydali wspólną deklarację wzywającą prawodawców do ostatecznego uzgodnienia tekstu. Po ogłoszeniu wstępnego porozumienia BusinessEurope (zob. komunikat prasowy) oraz Europejska Konfederacja Związków Zawodowych (zob. komunikat prasowy) pochwaliły ten wynik, podobnie jak partnerzy społeczni w sektorze budowlanym (zob. wspólny komunikat prasowy FIEC, EBC i EFBWW).

Europejskie rady zakładowe : Grupa ekspertów powołana przez Komisję Europejską w celu pomocy państwom członkowskim w transpozycji nowej dyrektywy (UE) 2025/2450 w sprawie europejskich rad zakładowych ma przedłożyć swoje sprawozdanie latem tego roku. Sprawozdanie to może stanowić użyteczny punkt odniesienia przy transpozycji i interpretacji dyrektywy. Może ono również zostać uwzględnione przez Trybunał Sprawiedliwości.
Tymczasem protokoły z posiedzeń grupy dają już wgląd w problemy zgłaszane przez państwa członkowskie i partnerów społecznych oraz odpowiedzi udzielane przez Komisję. W protokole z pierwszego posiedzenia, które odbyło się 12 lutego, omówiono formę wniosków o utworzenie europejskiej rady zakładowej: Komisja stwierdza, że dyrektywa nie wyklucza składania pisemnych wniosków w formacie cyfrowym oraz że w przypadku oddzielnego złożenia wniosku sześciomiesięczny termin na zwołanie specjalnego organu negocjacyjnego rozpoczyna się w momencie złożenia ważnego wniosku, a nie w dniu otrzymania pierwszego pisma.
Omówiono również wymogi dotyczące równowagi płci i kwestii transgranicznych. Komisja zwraca uwagę, że „aby konsultacje były skuteczne, muszą odnosić się do decyzji, które nie zostały jeszcze podjęte i których skutki w związku z tym jeszcze nie nastąpiły”. Protokoły z kolejnych posiedzeń (z 23 marca i 13 kwietnia) będą stopniowo publikowane w Internecie na stronie grupy ekspertów.

Uproszczenie : W odpowiedzi na naciski ze strony Rady (zob. konkluzje z 19 marca), która dąży do wzmocnienia jednolitego rynku („Jedna Europa, jeden rynek”), Komisja Europejska ogłosiła 28 kwietnia inicjatywę „Prostszy, jaśniejszy i lepiej egzekwowany zbiór przepisów UE”, przedstawioną w komunikacie uzupełnionym dwoma załącznikami (zob. komunikat prasowy). Ma on na celu stworzenie bardziej „skutecznych i wydajnych ram regulacyjnych” poprzez pracę nad kilkoma tematami, takimi jak zasada „prostoty z założenia” w każdym wniosku legislacyjnym oraz „gruntowne porządkowanie” obecnego dorobku prawnego UE.
Kwestie społeczne nie zostały poruszone bezpośrednio, z wyjątkiem delegowania pracowników, o którym mowa w załączniku do komunikatu, w którym Komisja ogłasza między innymi, że zamierza wzmocnić mandat Europejskiego Urzędu Pracy oraz wprowadzić elektroniczną deklarację delegowania pracowników („e-deklarację”).

• Restrukturyzacja : 30 kwietnia Komisja Europejska ogłosiła wniosek o uruchomienie pomocy w wysokości 2 mln euro z Europejskiego Funduszu Dostosowania do Globalizacji (EFG) w celu wsparcia 803 pracowników, którzy stracili pracę w wyniku upadłości belgijskiego producenta szyb samochodowych Soliver (zob. komunikat prasowy).

• Stażyści : 30 kwietnia Europejska Konfederacja Związków Zawodowych wysłała list do ministrów pracy UE, wzywając ich do przyjęcia dyrektywy UE w sprawie regulacji staży. Rozmowy między negocjatorami Rady i Parlamentu w sprawie tego wniosku dotyczącego dyrektywy miały się rozpocząć 5 maja.

Bezpieczeństwo i higiena pracy : 28 kwietnia Rada Ministrów zatwierdziła reformę ustawy o zapobieganiu ryzyku zawodowemu (Ley de Prevención de Riesgos Laborales). Ta ważna reforma jest częścią Strategii zapobiegania ryzyku zawodowemu na lata 2023–2025, podpisanej w lutym 2023 r. przez rząd, związki zawodowe (CCOO i UGT) oraz organizacje pracodawców (CEOE i CEPYME).
Reforma uwzględnia wpływ cyfryzacji oraz przemiany zachodzące w systemach organizacji pracy (zob. komunikat prasowy). Wyraźnie uwzględnia ona zagrożenia psychospołeczne, skutki zmian klimatu oraz prawo do odłączenia się od pracy. Po raz pierwszy zdrowie psychiczne zostało wyraźnie uznane za priorytet. Przedsiębiorstwa będą musiały zaplanować konkretne środki na wypadek klęsk żywiołowych i ekstremalnych zjawisk klimatycznych. Różnorodność siły roboczej również stanowi centralny element reformy: szczególną uwagę poświęcono równości płci, warunkom pracy kobiet w ciąży oraz wiekowi pracowników. Aspekt prewencyjny uwzględni wymiar płci: każde stanowisko pracy musi być przystosowane zarówno dla mężczyzn, jak i dla kobiet, co oznacza obowiązek uwzględnienia ich cech fizycznych, pomiarów antropometrycznych oraz innych cech biologicznych , które mogą wpływać na narażenie na ryzyko.
Rok po ogłoszeniu ustawy zostanie ona uzupełniona szczegółowym rozporządzeniem wykonawczym w sprawie ryzyka psychospołecznego, którego celem będzie promowanie zdrowego środowiska pracy oraz zapobieganie powstawaniu poważnych sytuacji, w tym zachowań samobójczych.

Integracja : 24 kwietnia firma badawcza IFOP oraz stowarzyszenie L’autre cercle opublikowały edycję Barometru integracji osób LGBTQIA+ w świecie pracy z 2026 r. (FR) Chociaż zebrane dane wskazują na wzrost widoczności osób LGBTQIA+ w sektorze zawodowym, podkreślają one również znaczny wzrost liczby przypadków molestowania w ciągu ostatnich dwóch lat. W rzeczywistości 36% ankietowanych pracowników przyznaje, że padło ofiarą co najmniej jednego ataku o charakterze homofobicznym w swojej organizacji, w porównaniu z 28% w 2024 r., kiedy przeprowadzono poprzednie badanie, a 37% twierdzi, że doświadczyło dyskryminacji ze strony kierownictwa, w porównaniu z 25% w 2024 r.
W obliczu tych wyników stowarzyszenie pragnie zwrócić uwagę przedsiębiorstw na znaczenie profilaktyki, mając na celu ochronę wszystkich pracowników, niezależnie od ich płci czy orientacji.

Urlop rodzicielski : Wskaźnik równości płci opracowany przez związek zawodowy urzędników służby cywilnej TCO (1,2 mln członków) na rok 2025 r. pokazuje, że odsetek urlopów rodzicielskich wykorzystywanych przez mężczyzn spada już drugi rok z rzędu. To odwrócenie trendu w kierunku równości rodzicielskiej jest bezprecedensowe w okresie od momentu rozpoczęcia gromadzenia statystyk dotyczących równości płci w 2006 r.
W 2025 r. kobiety wykorzystały 68,5% dni urlopu rodzicielskiego i urlopu na opiekę nad dzieckiem (w porównaniu z 68,3% w 2024 r.), podczas gdy mężczyźni wykorzystali zaledwie 31,5%. „Od 2018 r. postępy w kierunku większej równości w korzystaniu z tych świadczeń praktycznie utknęły w martwym punkcie” – zauważa TCO (zob. komunikat prasowy).

Materiały dotyczące europejskiej rady zakładowej (ERZ) : W przełomowym sporze prawnym między sekretarzem ERZ amerykańskiej grupy Verizon a jej europejskim kierownictwem, dotyczącym pokrycia kosztów honorariów ekspertów i szkoleń poniesionych przez ERZ, osiągnięto właśnie kolejny kamień milowy.
Irlandzki Sąd Najwyższy przychylił się do wniosku kierownictwa o zezwolenie na wniesienie odwołania od orzeczenia Sądu Najwyższego, który nakazał grupie pokrycie kosztów niektórych pozycji (patrz IR Notes 263). W swojej decyzji Sąd Najwyższy sugeruje, że biorąc pod uwagę liczbę toczących się obecnie sporów, kwestia środków niezbędnych do finansowania europejskich rad zakładowych zasługuje na rozpatrzenie przez Trybunał Sprawiedliwości UE. Podkreśla on, że wydaje się, iż istnieje „znaczna liczba pracowników, którzy mają prawo do jasności co do tego, co przewiduje, a czego nie przewiduje ustawodawstwo”.
Ponadto irlandzkie przepisy, które mają zostać zinterpretowane, „wdrażają dyrektywę UE, która jak dotąd nie została rozpatrzona ani zinterpretowana przez sądy. Jej prawidłowa interpretacja ma znaczenie dla ogółu społeczeństwa, co może wymagać skierowania sprawy do TSUE”. Jest zatem wysoce prawdopodobne, że irlandzki Sąd Najwyższy skieruje do Trybunału Sprawiedliwości szereg pytań prejudycjalnych.

Nowa umowa : 6 września 2025 r. kierownictwo grupy Hamelin, członkowie specjalnego zespołu negocjacyjnego oraz francuskie związki zawodowe CFE-CGC, CGT i FO podpisali nową umowę dotyczącą europejskiej rady zakładowej ( ). Tekst ten zastępuje umowę podpisaną 7 stycznia 2013 r., która wcześniej regulowała utworzenie i funkcjonowanie tego organu. Grupa Hamelin specjalizuje się w produkcji i sprzedaży artykułów szkolnych i biurowych i zatrudnia około 3000 pracowników na całym świecie.
Umowa weszła w życie 1 stycznia bieżącego roku. Obejmuje ona wszystkie kraje UE i EOG, a także Wielką Brytanię i Szwajcarię, gdzie grupa zatrudnia co najmniej 10 pracowników. Europejska Rada Zakładowa składa się z dziewięciu członków: trzech przedstawicieli z Francji, jednego z Polski i jednego z Wielkiej Brytanii, a pozostałe cztery miejsca są przypisane przedstawicielom z kilku krajów zgrupowanych w strefy geograficzne. Europejska Rada Zakładowa może otrzymać informacje o projekcie dotyczącym jednego kraju „od momentu, gdy proponowane zwolnienia grupowe lub redukcja zatrudnienia dotyczą co najmniej 50 pracowników w jednym lub kilku zakładach”.
Klauzula poufności jest szczególnie restrykcyjna: członkowie są zobowiązani do zachowania tajemnicy zawodowej oraz dyskrecji w stosunku do pracowników grupy, którzy nie są członkami EWC, co ogranicza użyteczność EWC.

Ryzyko psychospołeczne : 28 kwietnia MOP opublikowała raport dotyczący ryzyka psychospołecznego (zob. streszczenie), w którym po raz pierwszy na poziomie globalnym oceniono wpływ tego ryzyka, które jest przyczyną ponad 840 000 zgonów rocznie spowodowanych chorobami układu krążenia i powiązanymi problemami zdrowia psychicznego. Jednym z tych czynników ryzyka są długie godziny pracy (tj. ponad 48 godzin tygodniowo, co dotyczy 35% pracowników na poziomie globalnym).
MOP uważa, że kolejną kwestią budzącą poważne obawy jest narażenie na przemoc i molestowanie: 23% pracowników na całym świecie twierdzi, że padło ofiarą co najmniej jednej formy przemocy lub molestowania w trakcie swojego życia zawodowego. Najczęściej zgłaszana jest przemoc psychiczna (18%). MOP wyraża ubolewanie, że zaledwie 18% spośród 338 umów zawartych w latach 2000–2025 przez międzynarodowe przedsiębiorstwa zarejestrowane w jej bazie danych wyraźnie porusza kwestię zdrowia psychicznego lub czynników psychospołecznych w swoich postanowieniach dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy.
MOP podkreśla, że „związane z tym ryzyko można często zmniejszyć poprzez poprawę projektowania pracy, organizacji i zarządzania. Obejmuje to przegląd obciążenia pracą, podziału zadań, nadzoru i innych elementów środowiska pracy, przy jednoczesnym wzmacnianiu zdolności pracowników do rozpoznawania ryzyka i reagowania na nie”.