IR Notes

Przyjmując 2 lutego sprawozdanie Radtkego, Parlament Europejski wezwał Komisję Europejską do przedstawienia przekształcenia dyrektywy w sprawie europejskich rad zakładowych 2009/38 do 31 stycznia 2024 r. (zob. IR Notes 201 i European Works Councils). W odpowiedzi Komisja szybko ogłosiła, że zamierza rozpocząć konsultacje z europejskimi partnerami społecznymi na mocy art. 154 ust. 2 Traktatu (zob. IR Notes 203). W związku z tym 11 kwietnia Komisja przedstawiła dokument dotyczący pierwszego etapu konsultacji, którego celem jest zebranie opinii partnerów na temat korzyści płynących z podjęcia takiej inicjatywy (zob. European social dialogue). Dokument ten przyjmuje zmiany zaproponowane przez Parlament: ponowne zdefiniowanie pojęcia kwestii ponadnarodowych; przegląd definicji konsultacji, aby upewnić się, że ERZ jest konsultowana i może wyrazić swoją opinię zanim kierownictwo podejmie decyzję; zapobieganie nadużywaniu zasad poufności jako środka ograniczającego dostęp członków ERZ do informacji; bardziej rygorystyczny termin na negocjowanie porozumień o ERZ (18 miesięcy zamiast trzech lat); zagwarantowanie dostępu do wymiaru sprawiedliwości i zwiększenie sankcji stosowanych w przypadku naruszenia praw pracowników do informacji i konsultacji poprzez dostosowanie ich do sankcji nałożonych przez rozporządzenie GDPR (grzywna w wysokości do 20 mln euro lub 4% globalnego obrotu przedsiębiorstwa); przyznanie sądom uprawnień do zawieszenia decyzji przedsiębiorstwa w przypadkach ewentualnego naruszenia procedur informowania i konsultacji; zakończenie dozwolonych wyłączeń poprzez wymóg dostosowania wszystkich porozumień, w tym porozumień ‑sprzed dyrektywy, podpisanych przed wrześniem 1996 r., do przyszłej dyrektywy; określenie zasobów dostępnych dla ERZ w zakresie szkoleń lub korzystania ze wsparcia ekspertów; oraz wzmocnienie treści wymogów dodatkowych mających zastosowanie w przypadku braku porozumienia. Na tej podstawie partnerzy społeczni proszeni są o odpowiedź na trzy pytania, do 23 maja: Czy kwestie i możliwe obszary dalszych działań UE zostały prawidłowo określone? Czy ‑działania UE są potrzebne, aby rozwiązać zidentyfikowane kwestie? Czy rozważyliby Państwo rozpoczęcie dialogu na temat którejkolwiek ze wskazanych kwestii?
Po uzyskaniu tych opinii Komisja będzie mogła przystąpić do drugiego etapu konsultacji z europejskimi partnerami społecznymi (art. 154 ust. 3), aby poznać ich opinie na temat projektu dyrektywy. Również w tym przypadku będą mieli sześć tygodni na odpowiedź. Mimo że nie ustalono odstępu czasowego między oboma etapami konsultacji, oczekuje się, że będą one następowały po sobie dość szybko, tak aby Komisja mogła przedstawić tekst przed końcem roku, zgodnie z życzeniem Parlamentu. Jednocześnie Komisja musi przeanalizować propozycje Parlamentu, aby sprawdzić, czy są one zgodne z zasadami pomocniczości, proporcjonalności i wzmocnienia prawodawstwa, starając się uniknąć nakładania zbędnych obciążeń na przedsiębiorstwa. Otrzyma również wyniki oceny wpływu tych samych propozycji, która zostanie przeprowadzona przez firmę konsultingową ICF. Komisja uważa, że jest mało prawdopodobne, aby partnerzy społeczni zajęli się tym tematem w trakcie procesu konsultacji, w celu wynegocjowania porozumienia europejskiego (art. 154 ust. 4), i prawdopodobnie przedstawi wniosek dotyczący dyrektywy pod koniec roku. Następnie do przyszłej Komisji, która powstanie po wyborach europejskich w maju 2024 roku, będzie należało rozpoczęcie procesu legislacyjnego.

Rynek pracy : Rząd przyjął dwa projekty ustaw, które mają rozwiązać problem niedoboru siły roboczej w kraju i potrzeb szkoleniowych: 1/ Projekt ustawy ułatwiającej dostęp do niemieckiego rynku pracy dla zagranicznych pracowników wykwalifikowanych, aby mogli tam pracować lub odbywać szkolenia. (patrz komunikat prasowy). 2/ Projekt ustawy poświęconej dużej reformie kształcenia, która zarówno gwarantuje młodym ludziom możliwość ukończenia kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwie i uzyskania w ten sposób dyplomu zawodowego, jak i poprawia dostęp pracowników do doskonalenia zawodowego (CPD) w formie wsparcia finansowego. W przypadku gdy szkolenie pozwoli na utrzymanie miejsc pracy w przedsiębiorstwie, pracownicy, którzy w przeciwnym razie byliby zagrożeni zwolnieniem w wyniku zmian strukturalnych, otrzymają zasiłek finansowany przez państwo (w wysokości zasiłku dla bezrobotnych, który otrzymują za pracę w niepełnym wymiarze godzin), natomiast pracodawca pokryje koszty ich przekwalifikowania (zob. komunikat prasowy).

Reforma emerytalna : Decyzja Rady Konstytucyjnej z 14 kwietnia uznała za korzystną dla rządu (patrz decyzja i komunikat prasowy), który poszedł dalej i 15 kwietnia opublikował ustawę o zmianie ustawy budżetowej nr 2023-270 z 14 kwietnia 2023 r. o systemie ubezpieczeń społecznych na 2023 r., reformującą system emerytalny, mimo jednogłośnego sprzeciwu związków zawodowych. Ustawowy wiek emerytalny został podniesiony z 62 do 64 lat (zob. IR Notes 205). Rada Konstytucyjna odrzuciła sześć środków, w tym “indeks seniorów”, który miał zachęcić firmy do podjęcia działań mających na celu zatrzymanie starszych pracowników w pracy, oraz stworzenie specjalnej umowy o pracę dla starszych pracowników. Reforma ta została jednogłośnie potępiona przez związki zawodowe i przyjęta bez poparcia Zgromadzenia Narodowego, podczas gdy 80% osób pracujących stwierdziło, że jest jej przeciwne. Wynik ten uosabia wadliwe funkcjonowanie demokracji społecznej, w której partnerzy społeczni są marginalizowani przez koncentrację władzy w osobie prezydenta Francji. Jeśli chodzi o sposób wdrożenia tej reformy, to dla Dominique’a Rousseau, który jest profesorem prawa konstytucyjnego, decyzja Rady Konstytucyjnej jest przyznaniem, “że ministrowie przedstawili “błędne szacunki” podczas debat w parlamencie, kilka procedur zostało wykorzystanych “kumulatywnie” w celu przyspieszenia procesu uchwalania ustawy, a łączne wykorzystanie wdrożonych procedur miało “nietypowy charakter” (zob. Le Monde). Jak wyjaśnia Guillaume Duval w Social Europe, reforma ta “pogłębi przepaść między ludem a elitami i ponownie zwiększy potencjał popularnego resentymentu wobec systemu”. “Zmuszenie do dłuższej pracy tych, którzy tracą w procesie globalizacji, wzbudzi niepokoje społeczne, które zostaną wykorzystane przez” skrajną prawicę, ostrzega politolog Bruno Palier w Le Monde. To zwycięstwo obozu prezydenckiego jedynie zapowiada przyszłe porażki. Związki zawodowe [intersyndicale] zostały zaproszone na spotkanie z prezydentem 18 kwietnia, ale odmówiły udziału w jakimkolwiek spotkaniu przed demonstracjami zaplanowanymi na 1 maja.

Work-life balance : “Ustawa o równowadze między pracą a życiem prywatnym”, która transponuje do prawa dyrektywę (UE) 2019/1158 z dnia 20 czerwca 2019 r. w sprawie równowagi między pracą a życiem prywatnym, została podpisana w dniu 4 kwietnia. Wprowadza ona szereg przepisów, które pochodzą bezpośrednio z dyrektywy, takich jak przyznanie pięciu dni bezpłatnego urlopu na leczenie rodzicom dzieci w wieku poniżej 12 lat oraz osobom opiekującym się dziećmi, a także prawo rodziców i opiekunów do wnioskowania o elastyczny czas pracy. Ustawa idzie jednak dalej niż dyrektywa, wprowadzając pięć dni urlopu rocznie dla pracowników, którzy są ofiarami przemocy domowej. Będą oni otrzymywać dodatek wypłacany przez pracodawcę, którego wysokość musi jeszcze ustalić rząd (zob. IR Notes 194). Ustanawia również prawo wszystkich pracowników do wnioskowania o pracę zdalną (mniej restrykcyjne niż pierwotny wniosek, zob. IR Notes 180). Konfederacja związków zawodowych ICTU jest zachwycona nowym prawem pracowników do wnioskowania o pracę zdalną i ogłosiła, że chciałaby wynegocjować z przedsiębiorstwami zwiększenie wymiaru urlopu przyznawanego w przypadku przemocy domowej do dziesięciu dni i wypłacanie go w pełnej wysokości, ponieważ “każda mniejsza ilość grozi [ofiarom] dalszym niebezpieczeństwem” (zob. komunikat prasowy).

Inspekcja Pracy : 29 marca zarząd włoskiej inspekcji pracy (INL) i Stowarzyszenie Konsultantów Zatrudnienia (Consulenti del lavoro) podpisały dwa protokoły ustaleń, jeden dotyczący działań związanych z inspekcją i zwalczaniem nadużyć w stosowaniu prawa pracy, a drugi dotyczący korzystania z platformy informatycznej ASSE.CO, którą zarządza Stowarzyszenie Konsultantów Zatrudnienia. Cel rozszerzenia współpracy między INL a tym zawodem regulowanym, który doradza firmom w sprawach związanych z księgowością i prawem, został ostro skrytykowany przez związki zawodowe, które wzywają rząd do wycofania tych tekstów. Maurizio Landini, sekretarz generalny CGIL, potępia to posunięcie: “To, co tu widzimy, to jawna prywatyzacja działań inspekcji; autonomia inspektorów pracy jest jawnie podważana” (patrz komunikat prasowy). CGIL krytykuje fakt, że inspektorat pracy będzie musiał wydać powiadomienie dla konsultanta ds. zatrudnienia w firmie przed przeprowadzeniem jakiejkolwiek kontroli, a także, że każda firma posiadająca certyfikat zgodności wydany przez konsultanta ds. zatrudnienia uniknie ryzyka kontroli. “To są haniebne porozumienia” – dodaje Matteo Ariano, krajowy koordynator FP CGIL-INL. “Nie leżą one ani w interesie publicznym, ani nie zwiększą skuteczności działań inspekcyjnych: zamiast tego stojące za nimi myślenie opiera się na prywatyzacji, demontażu i rozbiciu włoskiej inspekcji pracy” (patrz komunikat prasowy).

W kierunku mniej elastycznego rynku pracy : W piśmie przesłanym 3 kwietnia do niższej izby parlamentu, Minister Spraw Społecznych i Zatrudnienia określił szczegóły nadchodzącego “pakietu” reform rynku pracy, po raz pierwszy zarysowanego w lipcu ubiegłego roku (zob. pismo). Proponowane środki opierają się na porozumieniu między rządem a partnerami społecznymi, zawartym w Radzie Gospodarczej i Społecznej (SER) na podstawie opinii przedstawionej przez SER (zob. komunikat prasowy). Zdaniem Pieta Fortuina, przewodniczącego konfederacji związków zawodowych CNV, reformy te powinny “położyć kres niepohamowanym ekscesom flexicurity” (zob. komunikat prasowy). Latem tego roku rząd przeprowadzi szeroko zakrojone konsultacje na temat swoich planów, aby wiosną 2024 roku przedstawić ich treść parlamentowi. Przewidziane środki mają zagwarantować, że krajowy rynek pracy stanie się mniej elastyczny i bardziej bezpieczny niż obecnie, dzięki poprawie jakości oferowanych miejsc pracy. Chodzi o to, by forma umowy o pracę odpowiadała zarówno rodzajowi pracy, jak i preferencjom pracownika. Podstawową zasadą jest to, że zatrudnienie strukturalne powinno być organizowane w oparciu o umowy na czas nieokreślony. W ramach reformy planuje się również zakazanie umów “zero godzin” oraz ściślejszy nadzór nad wykorzystaniem pracy tymczasowej. Po trzech kolejnych umowach tymczasowych z tym samym pracodawcą, nie będzie można udzielić kolejnej umowy przed upływem pięciu lat, zamiast obecnych sześciu miesięcy. SER podkreśla, że pracodawcy będą zachęcani do podpisywania umów stałych, “ponieważ przy nowych umowach będzie większe pole manewru”. Inny rozdział tych reform dotyczy walki z wykorzystywaniem fikcyjnych pracowników samozatrudnionych: rozróżnienie między pracownikiem samozatrudnionym a pracownikiem najemnym będzie wyraźniejsze, a osobom pracującym za niskie stawki łatwiej będzie ubiegać się o status pracownika najemnego. Wprowadzone zostanie również obowiązkowe i przystępne cenowo ubezpieczenie od niepełnosprawności w celu ochrony osób prowadzących działalność na własny rachunek. Aby zapewnić małym firmom większą elastyczność, uściślone zostaną zasady przywracania do pracy pracownika, który przebywał na długotrwałym zwolnieniu lekarskim, a za zgodą rady zakładowej będzie można opracować plan ciągłości zatrudnienia mający zastosowanie w przypadku kryzysu – rodzaj rozwiązania polegającego na pracy w skróconym wymiarze godzin, w którym koszty wynagrodzenia pracownika są częściowo finansowane przez państwo w celu ochrony jego miejsca pracy (zob. komunikat prasowy wydany przez konfederację CNV).

Sprawa Deliveroo dobiega końca : 24 marca Sąd Najwyższy tego kraju wydał wyrok w kwestii, czy doręczyciele jedzenia Deliveroo są pracownikami. Odrzucił on apelację Deliveroo, uznając, że orzeczenie Sądu Apelacyjnego, zgodnie z którym “umowy o misję” zawarte z doręczycielami należy zakwalifikować jako umowy o pracę, nie zawiera żadnych błędów prawnych (zob. IR Notes 158). W świetle okoliczności faktycznych, takich jak korzystanie przez Deliveroo z systemu GPS i algorytmu, który “w znacznym stopniu ingeruje w sposób wykonywania pracy”, oraz w odniesieniu do warunków przyznawania premii, Sąd przedstawił dowody wskazujące na “stosunek zwierzchnictwa”. W konsekwencji uznał, że stosunek pracy spełnia definicję stosunku pracy o charakterze zarobkowym, zawartą w art. 7:610 k.c. Ten ostatni definiuje umowę o pracę jako “umowę, w której jedna strona, pracownik, zobowiązuje się do świadczenia pracy na rzecz drugiej strony, pracodawcy, w zamian za wynagrodzenie przez określony czas”. Zauważa, że “swoboda przychodzenia lub nieprzyjścia do pracy, a także przyjmowania lub odrzucania misji, sama w sobie nie wyklucza istnienia umowy o pracę.” Wspomina również o tym, że ponad dwie trzecie doręczycieli zarabia mniej niż 40% płacy minimalnej, a organy podatkowe stoją na stanowisku, że ich działalność zalicza się do “rozrywki”, a zatem nie podlega opodatkowaniu VAT.  Opierając się na orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE (TSUE, 4 kwietnia 2014 r., sprawa 413/13, FNV KIEM i IR Notes 24), które rozróżnia zarobkowanie i samozatrudnienie, Sąd Najwyższy orzeka, że o ile bycie zleceniobiorcą wskazuje na to, że dana osoba nie jest pracownikiem, o tyle “nie bycie zleceniobiorcą może zatem wskazywać na to, że jest ona pracownikiem.”

Reforma rynku pracy : Nowa reforma Kodeksu Pracy i związane z nią przepisy zostały ostatecznie zatwierdzone ustawą 13/2023 z 3 kwietnia, która wejdzie w życie 1 maja. Reforma ta ma na celu wdrożenie “Agendy na rzecz godnej pracy” (zob. IR Notes 202), która opiera się na czterech filarach: zwalczanie niepewnego zatrudnienia; wykorzystanie potencjału młodych ludzi na rynku pracy; promowanie równowagi między pracą a życiem prywatnym; oraz promowanie negocjacji zbiorowych i uczestnictwa pracowników. Ustawa ta transponuje zarówno dyrektywę 2019/1152 w sprawie przejrzystych i przewidywalnych warunków pracy, jak i dyrektywę 2019/1158 w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów. Jednocześnie zajmuje się kwestią pracy platformowej, ustanawiając szczególne domniemanie istnienia umowy o pracę i nakładając dalsze ograniczenia na umowy na czas określony i pracę tymczasową. Zawiera kilka środków mających na celu promowanie rokowań zbiorowych, takich jak zachęty dla przedsiębiorstw, które zawarły lub zmieniły układ w ciągu ostatnich trzech lat. Jego przestrzeganie będzie wstępnym‑ warunkiem uzyskania dostępu do funduszy publicznych, w tym funduszy europejskich, uczestniczenia w procedurach mających zastosowanie do zamówień publicznych i kwalifikowania się do zachęt podatkowych. Tekst przewiduje również rozszerzenie układów zbiorowych pracy na podwykonawców i pracowników ekonomicznie zależnych. Przedmiotowy proces legislacyjny był długi i nieco chaotyczny. Został zakwestionowany przez pracodawców, którzy bezskutecznie wzywali prezydenta do skierowania projektu ustawy do Trybunału Konstytucyjnego, argumentując, że nie został spełniony wymóg dialogu społecznego, ponieważ niektóre środki nie zostały poddane debacie w Komitecie Ekonomiczno-Społecznym (zob. artykuł w “Expresso”). Związki zawodowe uważają również, że reforma nie zapewnia wystarczającej ochrony praw pracowniczych (zob. artykuł w Publico).

Dialog społeczny: : Kierownictwo firmy Korian oraz europejska federacja związków zawodowych EPSU spotkają się 21 kwietnia na wstępnej sesji negocjacyjnej, której celem będzie opracowanie Karty Etycznej Europejskiego Dialogu Społecznego. Negocjacje będą prowadzone przez kierownictwo i grupę negocjatorów składającą się z przedstawicieli związków zawodowych wyznaczonych przez EPSU i członków komitetu selekcyjnego Rady Zakładowej Europy Południowo-Wschodniej (CE-SE). Przed tym spotkaniem “kierownictwo przeprowadziło rozmowy ze wszystkimi członkami CE-SE i przedstawicielami kierownictwa z każdego kraju w celu ustalenia ich opinii na temat stanu dialogu społecznego w firmie i możliwości jego poprawy”, wyjaśnia Mathilde Tabary, kierownik ds. stosunków przemysłowych w Korian na Europę. Informacje zwrotne zostały następnie przekazane komisji selekcyjnej rady – w celu przygotowania planu działania, z zamiarem opracowania wspólnego tekstu – a następnie wszystkim członkom CE-SE. Mathilde Tabary kontynuuje: “Celem jest potwierdzenie, że dialog społeczny jest głównym czynnikiem transformacji firmy i wzmocnienie dialogu społecznego na wszystkich poziomach, co jest w pełni zgodne z zasadami zarządzania włączającego, które Korian chce skonstruować na swojej drodze do stania się spółką celową”. Jednym ze sposobów na osiągnięcie tego rezultatu mogłoby być zapewnienie, że każdy kraj ma swój własny organ dialogu społecznego, obejmujący wszystkie podmioty w jego obrębie (patrz komunikat prasowy EPSU).