IR Notes

Tendencja spadkowa w zakresie wypadków śmiertelnych w miejscu pracy w UE została zatrzymana – fakt ten powinien zachęcić nas wszystkich do ponownego przyjrzenia się polityce prewencyjnej, zwłaszcza że już za kilka dni obchodzimy Międzynarodowy Dzień Pamięci o Pracownikach (28 kwietnia), kiedy to wspomina się osoby zabite lub ranne w pracy (zob. Occupational accidents and diseases). Praktyki w zakresie zdrowia i bezpieczeństwa w Europie są bardzo zróżnicowane, jeśli chodzi o rejestrowanie i zgłaszanie wypadków przy pracy w ogóle, a w szczególności wypadków śmiertelnych. W związku z tym trudno jest dokonywać porównań. Jednym z zasobów, które można wykorzystać, są dane publikowane przez Eurostat, w możliwie najbardziej znormalizowanej formie, dotyczące liczby śmiertelnych wypadków przy pracy w poszczególnych krajach. Dane te obejmują zarówno wartości bezwzględne, jak i – dla ułatwienia porównań – liczbę śmiertelnych wypadków przy pracy na 100 000 pracowników. Najnowszy dostępny zestaw danych dotyczy roku 2020: liczba śmiertelnych wypadków przy pracy w UE wyniosła w 2020 roku 3 358. Liczba ta była nieznacznie niższa niż w 2019 roku (3 408), ale nieznacznie wyższa od danych za lata 2016-2018.  Po stałym spadku, od 2017 r. średni wskaźnik wypadków w UE utrzymuje się na poziomie 1,74-1,79. Kraje, w których obecnie odnotowuje się najwięcej zgonów w pracy, to Włochy (776), Francja (541), Hiszpania (392), Niemcy (371) i Polska (190). Dane te tylko częściowo odzwierciedlają rzeczywistą sytuację: wpływ na nie ma wielkość sektorów gospodarki, w których dochodzi do największej liczby wypadków, zaniżona liczba wypadków oraz różne metody obliczeniowe, np. wyłączenie niektórych przyczyn śmierci (samobójstwo, choroba, ataki w miejscu pracy, wypadki w drodze do/z pracy). Jeśli wziąć pod uwagę liczbę wypadków śmiertelnych na 100 000 pracowników, rankingi wyglądają zupełnie inaczej: średnia UE wynosi 1,77, ale najgorsze dane dotyczą Cypru (4,45), Bułgarii (3,68), Włoch (3,39), Rumunii (3,31) i Litwy (3,17). Jednym z wniosków, jakie można wyciągnąć z danych za 2020 r., jest fakt, że liczba wypadków przy pracy spadła we wszystkich państwach z wyjątkiem Danii, ze względu na wpływ kryzysu Covid-19. Jednak wstępne krajowe informacje zwrotne za rok 2022 nie są zachęcające, zwłaszcza biorąc pod uwagę fakt, że po dwóch latach blokad i pracy w domu wypadki śmiertelne w drodze do/z pracy wznowiły tendencję wzrostową. W Finlandii, która jest jednym z krajów o najniższym wskaźniku wypadków (0,95), w 2022 r. w śmiertelnych wypadkach przy pracy zginęło 24 pracowników, czyli dwukrotnie więcej niż w 2021 r. (zob. komunikat prasowy). We Włoszech INAIL odnotował wzrost liczby wypadków przy pracy o 25,7% w latach 2021-2022 i łącznie 1 089 wypadków śmiertelnych; mimo że liczba ta jest niższa niż w 2021 roku (1 221) i 2020 roku (1 270), nadal jest niezwykle wysoka (zob. komunikat prasowy). W Hiszpanii śmiertelne wypadki przy pracy wzrosły o 17,2% w 2022 roku: było 826 ofiar śmiertelnych (tj. o 121 więcej niż w 2021 roku), według analizy sporządzonej przez konfederację związków zawodowych CCOO. W Danii odnotowano od 43 do 45 zgonów w pracy. Również ta liczba stanowi wzrost (patrz komunikat prasowy). We wszystkich tych krajach związki zawodowe mobilizują się i wzywają swoje rządy, czasami wspólnie z pracodawcami (jak w Danii – patrz komunikat prasowy FH), do zajęcia się tym tematem. UE jest jeszcze daleka od osiągnięcia celu, jakim jest 0 zgonów w miejscu pracy (zob. Strategic Framework on Health and Safety at Work).

Due diligence : W dniu 25 kwietnia Komisja Prawna Parlamentu Europejskiego przyjęła znaczną większością głosów sprawozdanie w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju, który Komisja Europejska przedstawiła w lutym 2022 r. (zob. IR Notes 181 – Due diligence)). Parlament ma głosować nad tym tekstem na sesji plenarnej 1 czerwca, przed rozpoczęciem negocjacji z Radą, która sfinalizowała swoje stanowisko 1 grudnia 2022 r. (zob. komunikat prasowy). Ostateczne przyjęcie tego tekstu jest priorytetem dla hiszpańskiej prezydencji UE, która rozpocznie się 1 lipca. Posłowie są bardziej ambitni niż Komisja (zob. komunikat prasowy). Ich stanowisko jest takie, że te zasady należytej staranności powinny mieć zastosowanie do wszystkich przedsiębiorstw z siedzibą w UE zatrudniających ponad 250 pracowników i mających obroty wyższe niż 40 mln euro, niezależnie od sektora ich działalności (a nie do przedsiębiorstw zatrudniających ponad 500 pracowników i mających obroty wyższe niż 150 mln euro). Posłowie chcą również, aby przepisy dotyczyły firm międzynarodowych z siedzibą poza UE, jeśli zatrudniają one ponad 500 pracowników i mają obroty wyższe niż 150 mln euro, z czego co najmniej 40 mln jest generowane w UE. Posłowie włączyli do zakresu stosowania dyrektywy firmy świadczące usługi finansowe. Firmy będą zobowiązane do wdrożenia – a nie tylko do przyjęcia – planu przejściowego zgodnego z limitem globalnego ocieplenia na poziomie 1,5°C. Będą musiały wykazać, że są przygotowane do realizacji tego celu i zobowiązują się do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych w krótkim, średnim i długim okresie. Plan ten musi być opracowany wspólnie z zainteresowanymi stronami. Można oczekiwać, że europejskie rady zakładowe odegrają tu pewną rolę – niektóre ERZ włączyły już monitorowanie należytej staranności w zakres swoich kompetencji (np. SNCF, Eiffage). Ponadto dyrektorzy firm zatrudniających ponad 1000 pracowników będą bezpośrednio odpowiedzialni za ten krok, co będzie miało wpływ na zmienne elementy ich wynagrodzenia. Posłowie chcą, aby firmy, które naruszą przepisy, podlegały grzywnom w wysokości co najmniej 5% ich światowego obrotu netto, a w przypadku firm z krajów trzecich, które nie przestrzegają przepisów, zakazowi udziału w zamówieniach publicznych. Świat związków zawodowych ciepło przyjął propozycje posłów: Europejska Konfederacja Związków Zawodowych wyraziła zadowolenie ze zwiększonej roli związków w obronie ofiar (patrz komunikat prasowy). Z drugiej strony organizacje pracodawców są bardzo krytyczne wobec nich. Delphine Rudelli, dyrektor generalny Ceemet, twierdzi, że tekst ten nie jest możliwy do zrealizowania w praktyce, ponieważ nakłada na przedsiębiorstwa nieracjonalne wymogi (zob. komunikat prasowy). Z kolei organizacje pozarządowe uważają, że tekst ten nie idzie wystarczająco daleko, zwłaszcza że pozwala przedsiębiorstwom na ustalanie własnych priorytetów w zakresie rozwiązywania problemów związanych z zanieczyszczeniem środowiska i łamaniem praw człowieka (zob. komunikat prasowy wydany przez francuskie organizacje pozarządowe), co “mogłoby umożliwić przedsiębiorstwom odłożenie w czasie wysiłków zmierzających do zapobieżenia lub zaprzestania pewnych bezprawnych działań, tylko dlatego, że priorytetowo potraktowały inne, poważniejsze lub bardziej prawdopodobne naruszenia”, wyjaśnia ekspert prawny Brice Laniyan, pracujący dla organizacji prowadzącej kampanię na rzecz klimatu Notre Affaire à tous, w artykule zamieszczonym w biuletynie ekologicznym Reporterre. Biorąc pod uwagę te mocno rozbieżne stanowiska, można spodziewać się intensywnego lobbingu. Podobnie najbliższe dyskusje między Parlamentem a Radą będą prawdopodobnie bardzo żywiołowe, zważywszy na ich bardzo różne stanowiska.

Ochrona przed azbestem : Komisja Zatrudnienia i Spraw Socjalnych Parlamentu Europejskiego zatwierdziła projekt sprawozdania w sprawie zmiany dyrektywy 2009/148/WE w sprawie ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie azbestu w miejscu pracy (zob. komunikat prasowy wydany przez Parlament), przedstawiony przez Komisję Europejską w dniu 28 września 2022 r. (zob. IR Notes 193 i wniosek dotyczący dyrektywy). W tekście zachęca się pracodawców do ograniczenia narażenia na włókna azbestowe do możliwie najniższego poziomu i sprowadzenia go poniżej dopuszczalnej wartości narażenia zawodowego (OEL) wynoszącej 0,001 włókna/cm³ w ciągu przeciętnego ośmiogodzinnego okresu, dążąc jednocześnie do wprowadzenia stosowania mikroskopii elektronowej w celu maksymalnego zwiększenia skuteczności wykrywania najdrobniejszych i najbardziej rakotwórczych włókien. W okresie poprzedzającym osiągnięcie tego progu przewidziano czteroletni okres przejściowy, podczas którego limit narażenia na działanie promieniowania zostałby obniżony z obecnej normy (0,1 włókna/cm³) do 0,01 włókna/cm³, zgodnie z założeniami Komisji. W tym czasie państwa członkowskie mogłyby nadal stosować obecną metodę wykrywania (mikroskopia z kontrastem fazowym), która jest mniej skuteczna. W tekście uwzględniono bierne i wtórne narażenie na działanie azbestu i przedstawiono listę sposobów zapobiegania temu. Znacząco wzmacnia wymogi dotyczące zgłaszania, wymagając od pracodawców określenia w miejscach usuwania azbestu przestrzeni, w których będą prowadzone prace, listy przydzielonych im pracowników, podając szczegóły dotyczące ich certyfikacji do wykonywania takich prac oraz szkoleń, jakie odbyli w tym celu, wraz ze środkami podjętymi w celu zmniejszenia narażenia, takimi jak stosowanie środków ochrony indywidualnej i sprzętu do oddychania, bezpieczne czyszczenie odzieży pracowników oraz obowiązkowa procedura dekontaminacji. Oczekuje się, że tekst i mandat do rozpoczęcia negocjacji z Radą zostaną przyjęte na sesji plenarnej Parlamentu w dniu 8 maja, co pozwoli rozpocząć rozmowy z Radą w celu ostatecznego przyjęcia zmienionej dyrektywy jeszcze w tym roku. Europejska Federacja Pracowników Budownictwa i Przemysłu Drzewnego (EFBWW) oraz Europejska Konfederacja Związków Zawodowych apelują do państw członkowskich o przyjęcie wniosku dotyczącego dyrektywy zgodnie z “ambitniejszym i bardziej holistycznym podejściem” Parlamentu oraz o przejście na nowy poziom OEL, mierzony za pomocą mikroskopów elektronicznych, “bez okresu przejściowego” (zob. komunikat prasowy).

Niebezpieczne produkty lecznicze : W dniu 28 kwietnia Komisja Europejska opublikowała niewiążący przewodnik zawierający praktyczne porady, jak ograniczyć narażenie pracowników na niebezpieczne produkty lecznicze (HMP) na wszystkich etapach cyklu życia: produkcji, transportu i przechowywania, przygotowania, podawania pacjentom ludzkim i zwierzęcym, a także gospodarowania odpadami (zob. komunikat prasowy). Publikacja ta została przyjęta z zadowoleniem przez europejski związek zawodowy służby publicznej EPSU (zob. komunikat prasowy).

Szybka moda : Komisja Ochrony Środowiska Parlamentu Europejskiego przyjęła swoje zalecenia dotyczące środków unijnych, które mają zagwarantować, że tekstylia sprzedawane w UE będą trwalsze, łatwiejsze do ponownego wykorzystania, naprawy i recyklingu oraz że będą wykonane w dużej mierze z włókien pochodzących z recyklingu, a także będą wolne od substancji niebezpiecznych. Wyroby włókiennicze powinny być również produkowane w sposób zapewniający poszanowanie praw człowieka, praw socjalnych i pracowniczych, środowiska naturalnego i dobrostanu zwierząt w całym łańcuchu dostaw (zob. komunikat prasowy). Sprawozdanie, które zostało przyjęte jednogłośnie, ma zostać przyjęte na sesji plenarnej przed latem.

• Płaca minimalna : Szwedzki rząd zapowiedział, że poprze apel Danii, która domaga się unieważnienia dyrektywy o płacy minimalnej. “Ważne jest zbadanie, czy UE ma uprawnienia do stanowienia prawa w zakresie płacy minimalnej poprzez tę dyrektywę” – mówi Paulina Brandberg, minister ds. równości płci i wiceminister pracy tego kraju (zob. komunikat prasowy).

• Gaz : 28 kwietnia europejscy partnerzy społeczni w branży gazowej ogłosili rozpoczęcie negocjacji zbiorowych mających na celu osiągnięcie ogólnosektorowego porozumienia ramowego Just Transition, które ma na celu ochronę miejsc pracy i podniesienie kwalifikacji pracowników (zob. komunikat prasowy IndustriAll Europe).

Podział godzin pracy : W dniu 18 kwietnia Federalne Ministerstwo Pracy przedstawiło projekt ustawy o rejestrowaniu godzin pracy, w celu dostosowania prawa niemieckiego do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE (zob. TSUE, 14 maja 2019 r., aff. C-55/18, Federación de Servicios de Comisiones Obreras /Deutsche bank et IR Notes 120) i jego niedawnym zastosowaniem przez Federalny Sąd Pracy (zob. decyzja i IR Notes 192). Tekst, który nie został jeszcze upubliczniony, wymaga od przedsiębiorstw systematycznego rejestrowania godzin przepracowanych przez pracowników, przy użyciu środków elektronicznych, ale przyznaje zwolnienia dla niektórych kategorii pracowników, w drodze układów zbiorowych (v. komunikat prasowy Bundesrechtsanwaltskammer).

Rodzice bliźniąt : Ustawa budżetowa na rok 2023, którą rząd przyjął z poparciem większości partii, przewiduje 26 tygodni dodatkowego urlopu z zasiłkiem macierzyńskim dla rodziców bliźniąt. Metody jego stosowania zostaną omówione w odpowiednim czasie. Oczekuje się, że parlament przyjmie tę ustawę w połowie maja.

• Transpozycja: Minister zatrudnienia Ane Halsboe-Jørgensen złożyła w parlamencie projekt ustawy (patrz plik procedury) transponującej dyrektywę nr 2019/1152 z 20 czerwca 2019 r. w sprawie przejrzystych i przewidywalnych warunków pracy w UE. Implementacja dyrektywy opiera się na protokole ustaleń z dnia 30 czerwca 2022 r., zawartym pomiędzy partnerami społecznymi FH (Duńska Konfederacja Związków Zawodowych) i DA (Duńska Konfederacja Pracodawców). Prawa materialne przyznane przez przyszłą ustawę nie będą miały zastosowania, jeśli stosunek pracy jest objęty ogólnokrajowym układem zbiorowym pracy, który został zawarty przez najbardziej reprezentatywnych partnerów społecznych i zapewnia równoważny poziom globalnej ochrony danych pracowników. Ustawa ta ma wejść w życie 1 lipca 2023 r. (patrz informacja prasowa).

Transformacja ekologiczna i dialog społeczny : Partnerzy społeczni zakończyli negocjacje dotyczące krajowego porozumienia międzybranżowego w temacie transformacji ekologicznej i dialogu społecznego. Tekst ten, który nie jest wiążący, dostarcza pewnych przykładów i dobrych praktyk w zakresie stosowania ram prawnych obejmujących transformację ekologiczną. Porozumienie składa się z pięciu rozdziałów: 1/ określenie metod wywierania wpływu na zmiany w ramach świadomego dialogu społecznego wokół transformacji ekologicznej; 2/ umożliwienie dialogowi społecznemu zajmowania się kwestiami środowiskowymi na poziomie przedsiębiorstwa; 3/ włączenie kwestii środowiskowych do negocjacji zbiorowych; 4/ zajmowanie się kwestiami środowiskowymi w ramach terytorialnych i sektorowych przestrzeni dialogu społecznego; 5/ zajmowanie się kwestiami związanymi z zatrudnieniem i umiejętnościami w ramach procesu wdrażania transformacji ekologicznej. Jakie dobre praktyki są tu sugerowane? Jednym z przykładów jest włączenie regularnego przeglądu polityki środowiskowej do porządku obrad posiedzeń rady zakładowej (“Komitetu Ekonomiczno-Społecznego” – RSG) w przedsiębiorstwach zatrudniających ponad 50 pracowników oraz powołanie kolejnych podkomisji RSG, z własnym budżetem, zajmujących się sprawami środowiskowymi. Konkretnym przykładem tego, jak sugeruje tekst, jest posiadanie “zielonych klauzul” w celu złagodzenia konsekwencji zmian związanych ze środowiskiem i klimatem, np. poprzez zapewnienie dostosowania ustaleń organizacyjnych i warunków pracy lub włączenie kryteriów środowiskowych do umów o podziale zysków.
> Uwaga: Rada Społeczno-Gospodarcza i Ekologiczna (CESE) jednogłośnie przyjęła opinię w sprawie wpływu zaburzeń klimatu na zatrudnienie i zdrowie w pracy. Zawiera ona 17 konkretnych zaleceń, które razem tworzą pełnoprawny plan działania na rzecz dostosowania świata pracy do globalnego ocieplenia i złagodzenia wpływu działalności człowieka na klimat (zob. komunikat prasowy).

Ograniczenia w korzystaniu z pracowników tymczasowych: : Od 1 kwietnia ustawa poważnie ograniczyła korzystanie z pracowników tymczasowych. Celem jest promowanie stałego zatrudnienia i walka z dumpingiem socjalnym (patrz komunikaty prasowe rządu i konfederacji związków zawodowych LO). Wykorzystanie pracowników tymczasowych jest ograniczone do szczególnych przypadków, takich jak pokrycie kosztów urlopu macierzyńskiego lub chorobowego, oraz radzenie sobie z tymczasowym wzrostem poziomu aktywności, a ponadto może mieć miejsce tylko za zgodą przedstawicieli pracowników w przedsiębiorstwach, które podpisały układ zbiorowy z reprezentatywnym związkiem zawodowym na poziomie krajowym. W sektorze opieki zdrowotnej nadal możliwe jest zatrudnianie tymczasowych pracowników na zastępstwo, bez zgody reprezentatywnego związku zawodowego. Prawo zabrania korzystania z pracowników tymczasowych na budowach w Oslo, Viken, a wcześniej w Vestfold. W przeciwieństwie do tego, co było początkowo planowane, zgodnie z żądaniem związku zawodowego Samfunnsviterne, firmy konsultingowe nadal będą mogły wysyłać pracowników do pracy u klientów. Nowe prawo przewiduje również, że pracownik tymczasowy będzie automatycznie zatrudniany na umowę o pracę na czas nieokreślony po zakończeniu trzyletniego okresu u tego samego pracodawcy.  “Nie wiemy jeszcze, jakie skutki przyniesie nowe prawo” – wyjaśnia Gunn Elisabeth Myhren, sekretarz generalny związku zawodowego Samfunnsviterne. “Można się obawiać, że pracownicy tymczasowi, którzy są już zatrudnieni na umowę na czas określony w agencji pracy tymczasowej, po jej zakończeniu znajdą się ponownie na bezrobociu, a jeśli nie zostaną ponownie przyjęci przez pracodawcę użytkownika, mogą następnie znaleźć się ponownie w niepewnym zatrudnieniu”.