IR Notes

Pomimo załamania się w grudniu ubiegłego roku europejskich negocjacji w sprawie telepracy i prawa do bycia offline, które powinny doprowadzić do przyjęcia dyrektywy mającej zastosowanie we wszystkich państwach członkowskich (patrz IR Notes 219), Komisja Europejska, belgijska prezydencja UE i europejscy partnerzy społeczni zdołali przywrócić pewien optymizm co do perspektyw europejskiego dialogu społecznego na szczycie, który odbył się 31 stycznia w zamku Val Duchesse pod Brukselą (patrz Val Duchesse). Podpisali tam Trójstronną Deklarację na rzecz Kwitnącego Europejskiego Dialogu Społecznego, poprzedzoną cytatem z nieżyjącego już Jacquesa Delorsa: “Jeśli Unia Europejska ma działać, będzie potrzebować konkurencji, aby ją pobudzić, solidarności, aby ją zjednoczyć i współpracy, aby ją wzmocnić” (patrz European Social Dialogue). Deklaracja ta stanowi “odnowione zobowiązanie do wzmocnienia dialogu społecznego na poziomie UE” i określa kilka innych zobowiązań. Jedno z nich odnosi się do wyzwań gospodarczych stojących przed UE i ma na celu zaradzenie niedoborom siły roboczej i umiejętności poprzez opracowanie “Planu działania” do wiosny 2024 roku. Celem jest “wprowadzenie większej liczby osób na rynek pracy, poprawa warunków pracy, ułatwienie uznawania kwalifikacji i integracja pracowników pochodzących z zagranicy poprzez dialog społeczny i negocjacje zbiorowe”. Pozostałe zobowiązania stanowią próbę zażegnania kryzysu związanego ze sprawą EPSU (zob. IR Notes 129), kiedy to Komisja odmówiła przedłożenia Radzie do zatwierdzenia europejskiego porozumienia sektorowego w celu przekształcenia go w dyrektywę (zob. EPSU case). Ten przegląd stosowności umów europejskich, przeprowadzony w imię prawa Komisji do inicjatywy, uznanego w Traktacie, został podtrzymany przez Trybunał Sprawiedliwości UE, zwiększając tym samym napięcia między Komisją a partnerami społecznymi. Deklaracja wskazuje, że “rola, jaką Traktat przyznaje partnerom społecznym, odróżnia dialog społeczny od innych form konsultacji, takich jak dialog ze społeczeństwem obywatelskim”. Mówiąc bardziej konkretnie, Komisja postanowiła powołać “specjalnego europejskiego wysłannika ds. dialogu społecznego” w celu “wspierania i koordynowania wdrażania komunikatu Komisji w sprawie wzmocnienia dialogu społecznego w UE” (patrz IR Notes 201), opierając się na “sieci koordynatorów dialogu społecznego Komisji”, zgodnie z zaleceniami raportu Nahlesa (patrz IR Notes 157). Mechanizm zostanie wprowadzony w przypadkach, “gdy partnerzy społeczni wspólnie stwierdzą, że dialog społeczny nie jest przestrzegany i odpowiednio promowany na poziomie UE”. Podobnie, jeśli partnerzy społeczni “wspólnie zidentyfikują obawy na poziomie krajowym, wysłannik przekaże te wspólne obawy instytucjom UE”. Wysłannik przyczyni się do realizacji zobowiązań podjętych w celu wspierania i promowania dialogu społecznego, w tym w czterostronnym oświadczeniu “Nowy początek dialogu społecznego” (patrz IR Notes 58). Wreszcie, sygnatariusze zainicjują proces prowadzący do podpisania “Paktu na rzecz Europejskiego Dialogu Społecznego” do początku 2025 roku. Proces ten przyjmie formę serii trójstronnych i dwustronnych spotkań, mających na celu “zidentyfikowanie nowych propozycji wzmocnienia europejskiego dialogu społecznego”. Obejmą one aspekty finansowe, które były obszarem napięć od czasu, gdy Komisja wyraziła chęć zakończenia bezpośredniego finansowania europejskich partnerów społecznych, zachęcając ich do sporządzania wniosków o finansowanie projektów w ramach ustaleń dotyczących finansowania UE. Spotkania te będą również musiały zaowocować “uzgodnionym dwustronnym podejściem do procesów negocjacyjnych oraz wdrażania i promowania europejskich autonomicznych umów i umów wdrażanych na mocy dyrektywy europejskiej / decyzji Rady”, tak aby wszyscy mogli przedstawić sprawę EPSU. Okaże się, czy zainteresowane strony w końcu zdecydują się skorzystać z uprawnień przyznanych im na mocy Traktatu, aby być współprawodawcami w sprawach związanych z zatrudnieniem, opracowując standardy, nawet bez groźby interwencji legislacyjnej ze strony Komisji.

> Reakcja partnerów społecznych: Europejska Konfederacja Związków Zawodowych wyraziła swoje zadowolenie z tej deklaracji, która zawiera “środki mające na celu zakończenie impasu w europejskim dialogu społecznym”, wynikającego z niepowodzenia negocjacji w sprawie telepracy (patrz komunikat prasowy). BusinessEurope ostrzega, że “autonomiczny dwustronny dialog społeczny może rozwijać się tylko wtedy, gdy pracodawcy i pracownicy mają niezbędną przestrzeń do wzajemnego zaangażowania”. (patrz komunikat prasowy), innymi słowy bez groźby interwencji legislacyjnej ze strony Komisji. Ceemet, który reprezentuje pracodawców z branży metalowej, inżynieryjnej i technologicznej, twierdzi, że jest “bardzo zadowolony z wyników szczytu w Val Duchesse” (patrz komunikat prasowy).

> Więcej informacji: Notatka Notre Europe – Instytut Jacques’a Delorsa – Social Europe: social dialogue at the heart of the debate, styczeń 2024 r.

Warunki pracy w sektorze transportu pasażerskiego : 29 stycznia prezydencja Rady i negocjatorzy Parlamentu Europejskiego osiągnęli wstępne porozumienie w sprawie wniosku dotyczącego zmiany rozporządzenia (WE) nr 561/2006 w sprawie czasu prowadzenia pojazdu i okresów odpoczynku w sektorze okazjonalnego przewozu osób. Ustawa ta ma wprowadzić odstępstwa obejmujące przerwy i okresy odpoczynku kierowców wykonujących okazjonalne przewozy drogowe osób, na przykład prowadzących autobusy turystyczne (zob. komunikat prasowy Rady). Trwają niezbędne prace techniczne, tak aby ustawa mogła zostać ostatecznie przyjęta przez Radę i Parlament.

• Należyta staranność: Po osiągnięciu porozumienia w ramach rozmów trójstronnych, negocjatorzy z Parlamentu Europejskiego i Rady sfinalizowali wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie należytej staranności w zakresie zrównoważonego rozwoju przedsiębiorstw. Dokument powinien umożliwić przedstawienie skonsolidowanego tekstu 13 lutego w Komisji Prawnej Parlamentu, z myślą o przyjęciu go na sesji plenarnej w kwietniu. Po przyjęciu przez Radę, nowa dyrektywa będzie mogła zostać opublikowana.

Rewizja dyrektywy w sprawie europejskich rad zakładowych : Reakcje na opublikowaną 24 stycznia propozycję rewizji dyrektywy w sprawie europejskich rad zakładowych (patrz IR Notes 222) były bardzo pozytywne ze strony związków zawodowych. IndustriAll Europe twierdzi, że chce nadal walczyć o ulepszenie tekstu w trakcie jego prac w Parlamencie na wiele sposobów: poprzez wprowadzenie możliwości nakazu sądowego zawieszającego decyzję pracodawcy, jeśli ERZ nie została odpowiednio skonsultowana; poprzez zapewnienie “prostego i szybkiego dostępu do wymiaru sprawiedliwości dla ERZ w każdym państwie członkowskim”; poprzez odwołanie się do eksperta związkowego, nie tylko na etapie specjalnego zespołu negocjacyjnego, ale także w celu wsparcia ERZ, gdy już działają; oraz poprzez rozszerzenie uprawnień ERZ w celu uwzględnienia “projektów planowanych w jednym kraju, które mają wpływ na inny” (patrz komunikat prasowy), co jest wyraźnie przewidziane w dyrektywie w sprawie uczestnictwa pracowników w spółce europejskiej. Europejska Konfederacja Związków Zawodowych (ETUC) wzywa do wprowadzenia “wystarczająco silnych kar, aby powstrzymać firmy przed naruszaniem tych praw [do informacji i konsultacji]” oraz do “rozszerzenia dyrektywy na franczyzy, aby zapewnić, że firmy takie jak McDonalds muszą być objęte ERZ i [że] co najmniej jeden doradca ERZ jest przedstawicielem związków zawodowych” (zob. komunikaty prasowe ETUC i EPSU). Pracodawcy, ze swojej strony, nie są skłonni do ustępstw, a BusinessEurope będzie nadal nalegać w różnych kwestiach: 1/ nie zgadza się, aby przyszła dyrektywa miała zastosowanie do umów podpisanych przed 1996 r. lub w latach 2009-2011. Uważa, że istnieje ryzyko, że “zaszkodzi to wielu dobrze funkcjonującym europejskim radom zakładowym” i wzywa do “przestrzegania procedur odnawiania w tych umowach, umożliwiających wzajemnie korzystne dostosowania”; 2/ odrzuca proponowane rozszerzenie definicji transnarodowości, aby objąć przypadki, które dotyczą tylko jednego państwa członkowskiego; 3/ jeśli chodzi o decydowanie o tym, co jest informacją poufną, sprzeciwia się propozycji umożliwienia państwom członkowskim nakładania uprzedniej administracyjnej lub sądowej zgody na nieujawnianie informacji przez przedsiębiorstwa, ponieważ “zaszkodziłoby to konkurencyjności przedsiębiorstw i opóźniłoby podejmowanie decyzji przez przedsiębiorstwa” (patrz komunikat prasowy). Organizacja pracodawców przemysłu chemicznego (ECEG) domaga się również, aby rewizja “przynajmniej zabezpieczyła istniejący status ustanowionych organów europejskich i pozwoliła pracodawcom polegać na ich kontynuacji, zgodnie z pierwotnym zamiarem dyrektywy” (patrz komunikat prasowy). Niektóre krajowe stowarzyszenia pracodawców również wyrażają zaniepokojenie, takie jak BDA w Niemczech, które uważa, że “zaproponowana właśnie rewizja jest zbędna, wykazuje niewystarczający szacunek dla istniejących organów i spowoduje jedynie zakłócenia w przedsiębiorstwach”. Wyjaśnia, że przekształcenie Europejskiej Rady Zakładowej “w organ współdecydujący oparty na modelu niemieckim nie odzwierciedla realiów przedsiębiorstw wielonarodowych i nie zostałoby zaakceptowane w całej Europie” (patrz komunikat prasowy).

> Zobacz także: Parlament Europejski, Briefing, Revision of Directive 2009/38/EC on European works councils

Zagrożenia psychospołeczne : Podczas niedawnej konferencji wysokiego szczebla na temat zdrowia psychicznego w związku z pracą, zorganizowanej przez belgijską prezydencję UE w dniach 30 i 31 stycznia, prelegenci zajęli się rolą regulacji, a w szczególności rolą, jaką mogłaby odegrać przyszła dyrektywa europejska dotycząca zagrożeń psychospołecznych. Dyskusje wykazały, że konkretne akty prawne zawierające środki organizacyjne mające na celu zwalczanie stresu związanego z pracą mają większy wpływ na ochronę zdrowia psychicznego pracowników. Komisja Europejska ogłosiła, że wkrótce rozpocznie wzajemną weryfikację istniejącego ustawodawstwa krajowego w tej dziedzinie, w celu opracowania “wzmocnionych europejskich ram prawnych gwarantujących równe szanse w całej Unii Europejskiej”. Prezydencja belgijska zaprosi różne państwa członkowskie UE do Brukseli w celu rozpoczęcia prac nad tą inicjatywą (patrz konkluzje z konferencji).

Azbest : W piśmie z dnia 25 stycznia Europejska Konfederacja Związków Zawodowych i europejskie federacje związków zawodowych IndustriAll Europe, EFBWW, EPSU i CSEE-ETUCE wzywają Komisję Europejską do dotrzymania obietnicy przedstawienia wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie kontroli, rejestracji i monitorowania azbestu w przemyśle budowlanym, w celu poprawy bezpieczeństwa pracowników, zwłaszcza w świetle zbliżającej się i bardzo potrzebnej energooszczędnej inicjatywy Renovation Wave. Tekst ten znalazł się w porządku obrad Kolegium Komisji w czerwcu 2023 r., ale od tego czasu zniknął z porządku obrad Komisji (zob. komunikat prasowy EKZZ).

• Nadzór nad stażami : 29 stycznia Europejska Konfederacja Związków Zawodowych wysłała list do Komisji Europejskiej, wyrażając swoje zaniepokojenie opóźnieniem w przedstawieniu inicjatywy mającej na celu nadzór nad stażami, a w szczególności zakazanie bezpłatnych staży. 6 lutego Komisja wydała oświadczenie w tej sprawie w Parlamencie Europejskim.

Trwała niepełnosprawność : Trybunał Sprawiedliwości wydał orzeczenie w hiszpańskiej sprawie dotyczącej kierowcy śmieciarki, który uległ wypadkowi przy pracy (TSUE, 18 stycznia 2024 r., Ca Na Negreta SA). Ponieważ nie był on w stanie dalej wykonywać tej pracy, jego pracodawca przeniósł go do pracy kierowcy w sektorze mobilnych punktów zbiórki odpadów. Praca ta była mniej wymagająca fizycznie, wymagała mniej czasu jazdy i była zgodna z jego ograniczeniami fizycznymi. W tym samym czasie krajowy zakład ubezpieczeń społecznych odmówił uznania, że pracownik ten jest obecnie trwale niezdolny do pracy. Jednakże, po złożeniu przez niego odwołania, jego status trwałego inwalidy został ostatecznie uznany. Pracodawca skorzystał z przysługującego mu na mocy prawa hiszpańskiego prawa do rozwiązania umowy o pracę z kierowcą, ponieważ po ustaleniu, że pracownik jest trwale i całkowicie niezdolny do wykonywania normalnego zawodu, pracodawca jest automatycznie uprawniony do rozwiązania umowy o pracę, bez konieczności dopełniania jakichkolwiek formalności i bez uzależnienia takiego rozwiązania od jakichkolwiek wcześniejszych zobowiązań związanych z “rozsądnymi usprawnieniami”, w przeciwieństwie do przepisów zawartych w dyrektywie UE 2000/78. TSUE orzekł zatem, że prawo hiszpańskie nie jest zgodne z prawem UE, a przed rozwiązaniem umowy o pracę pracodawca musi “najpierw wprowadzić lub utrzymać rozsądne usprawnienia umożliwiające pracownikowi utrzymanie pracy” lub “wykazać, w stosownych przypadkach, że takie usprawnienia spowodowałyby nieproporcjonalne obciążenie”.

Wspólny front przeciwko skrajnej prawicy : W obliczu powstania skrajnie prawicowej partii AFD, partnerzy społeczni wydali wspólne przesłanie, przypominając wszystkim Niemcom, że “wnieśli decydujący wkład w odbudowę” Niemiec “po okropnościach reżimu narodowosocjalistycznego (nazistowskiego) oraz w rozwój modelu społecznego i gospodarczego, który utrzymuje sprawiedliwą równowagę w społeczeństwie”. “Nigdy nie rozróżniali pochodzenia ani narodowości pracowników. Pomogło to zagwarantować demokrację i dobrobyt naszego kraju przez wiele dziesięcioleci. Niemiecka gospodarka, niemieckie związki zawodowe i rady zakładowe są świadome ogromnego znaczenia pokoju społecznego dla Niemiec”. Potępiając “obecne plany prawicowych ekstremistów dotyczące repatriacji imigrantów do ich kraju pochodzenia”, partnerzy społeczni podkreślają, że “nasze firmy są odzwierciedleniem społeczeństwa. Ludzie, którzy pracują w naszym kraju i u nas, są naszymi kolegami, sąsiadami i przyjaciółmi” (patrz wspólne oświadczenie wydane przez DGB-BDA).

• Wynagrodzenie urlopowe : Od 1 stycznia pracownik, który zachorował podczas corocznego urlopu, ma prawo do zatrzymania przysługującego mu urlopu i wykorzystania tych dni w późniejszym terminie. (patrz komunikaty prasowe wydane przez CSC i FGTB). W takim przypadku musi on niezwłocznie poinformować pracodawcę o adresie, pod którym przebywa, przedłożyć zaświadczenie lekarskie w normalnym terminie obowiązującym w miejscu pracy i poinformować pracodawcę, że chce odroczyć pozostałe dni urlopu i wykorzystać je po zakończeniu bieżącego okresu nieobecności (patrz komunikat prasowy Ministerstwa Pracy)

• Status zatrudnienia pracowników dostaw : Po raz drugi Amazon przegrał sprawę sądową wniesioną przez krajowy organ ubezpieczeń społecznych, w wyniku czego 3 688 pracowników dostaw, którzy wcześniej byli uważani przez międzynarodową firmę za osoby samozatrudnione, zostanie teraz przeklasyfikowanych jako pracownicy. Grupa zdecydowała się odwołać (patrz komunikat prasowy UGT i artykuł w El Periódico).

Inflacja : Mimo że europejskie rady zakładowe nie mają uprawnień w zakresie polityki płacowej, wpływ inflacji na europejskich pracowników skłania je do zajęcia się tą kwestią. Podczas sesji plenarnej w grudniu 2023 r. Europejska Rada Zakładowa BNP Paribas (“CEG”) uczciła minutą ciszy utratę siły nabywczej pracowników, podczas gdy każdy z jej członków trzymał tabliczkę wskazującą stopę inflacji w ich krajach (patrz zdjęcie). W komunikacie prasowym wydanym przez komitet selekcyjny BNP Paribas CEG podkreślono, że “chociaż podjęto pewne wysiłki w niektórych krajach i liniach biznesowych, CEG ubolewa nad brakiem zbiorowych i znaczących działań”.

Międzynarodowy dialog społeczny : Podczas spotkania globalnej sieci związkowej Saint-Gobain w dniach 19 i 20 grudnia 2023 r., w którym wzięło udział 20 przedstawicieli związków zawodowych z 9 krajów, delegaci związkowi mieli okazję wziąć udział w debacie z Régisem Blugeonem, dyrektorem ds. społecznych w Saint-Gobain. Omówili między innymi możliwości rozszerzenia dialogu społecznego z grupą na arenie międzynarodowej (patrz komunikat prasowy IndustriAll).