IR Notes

Temat ten prawdopodobnie nie będzie przedmiotem debaty podczas wyborów europejskich, ale jest to kwestia, którą następna kadencja Parlamentu Europejskiego i Komisja będą musiały się zająć: rosnący wyzysk obywateli państw trzecich (zob. Third-country nationals), którzy przyjeżdżają do legalnej pracy w UE, ale są otwarcie wykorzystywani. Dołączają oni do kohorty pracowników, którzy są wyzyskiwani w ramach dużego jednolitego rynku obejmującego całą Wspólnotę, takich jak pracownicy sezonowi i nieudokumentowani cudzoziemcy zatrudniani przez platformy cyfrowe. W kilku ostatnich publikacjach próbowano zwrócić uwagę na sytuację, która, jeśli nie zostanie odpowiednio rozwiązana, osłabi nasze demokracje. 1/ W dniu 30 kwietnia Komisja opublikowała sprawozdanie w sprawie stosowania i wdrażania dyrektywy UE 2018/957 z dnia 28 czerwca 2018 r. zmieniającej dyrektywę 96/71/WE dotyczącą delegowania pracowników w ramach świadczenia usług, wraz z dokumentem roboczym (patrz poniżej). W raporcie podkreślono, że “delegowani obywatele państw trzecich są generalnie bardziej narażeni na nadużycia, takie jak nieuczciwe delegowanie, łamanie praw pracowniczych, niepewne warunki pracy, nieregularne płatności i niepłacenie składek na ubezpieczenie społeczne”. Są oni również “skłonni zaakceptować wynagrodzenie niższe od tego, które powinni otrzymywać” i są w dużym stopniu narażeni na ryzyko związane z niepewnymi warunkami życia i pracy, zwłaszcza ze względu na “ich potencjalną zależność od pracodawcy w zakresie odnawiania zezwoleń na pracę i/lub pobyt”. 2/ Niniejszy raport opiera się w szczególności na badaniu zleconym przez Komisję, monitorującym sytuację tymczasowych transgranicznych pracowników mobilnych i pracowników w łańcuchach podwykonawstwa. Korzystając z kilku pouczających studiów przypadku, autorzy zauważają, że “liczba delegowanych pracowników TCN szybko rośnie, szczególnie w krajach takich jak Słowenia, Polska i Litwa, a także w sektorach takich jak budownictwo, transport drogowy, ‑opieka nad osobami mieszkającymi w domu ‑i rolnictwo”. Niektóre państwa członkowskie wprowadziły “permisywne systemy wjazdu”, co znacznie zwiększyło odsetek obywateli państw trzecich pracujących w niektórych sektorach. 3/ Raport na temat kierowców z państw trzecich w europejskim transporcie drogowym opracowany przez Progressive Policies dla Europejskiej Federacji Pracowników Transportu (ETF) potwierdza hurtową rekrutację obywateli państw trzecich przez Słowenię, Polskę, Litwę i Hiszpanię. Na Litwie w 2021 r. 65% kierowców transportu drogowego pochodziło z krajów trzecich. Po zatrudnieniu kierowcy ci są wysyłani na terenie całej UE, korzystając z przepisów dotyczących swobodnego przemieszczania się, i pozostają w swoich ciężarówkach przez kilka miesięcy. W raporcie znaleziono dowody na warunki pracy, które można zaklasyfikować jako “poważny wyzysk”, z płacami wypłacanymi poniżej minimalnych poziomów, dzięki nakładaniu różnych potrąceń i wydłużaniu czasu jazdy poprzez manipulowanie tachografami, które mają rejestrować czas pracy kierowców za kierownicą. W obliczu tej sytuacji Komisja nie planuje zmiany prawodawstwa UE, ale rozważa szereg sposobów rozwiązania tego problemu, takich jak zapewnienie delegowanym pracownikom z państw trzecich lepszego dostępu do informacji o ich prawach; wzmocnienie ponadnarodowej współpracy między organami kontrolnymi i organami migracyjnymi; oraz wzmocnienie stosowania zasad delegowania w określonych sektorach, w których pracuje duża liczba delegowanych pracowników z państw trzecich. Innymi słowy, piłka jest teraz po stronie państw członkowskich, chociaż partnerzy społeczni również mogą wziąć na siebie część odpowiedzialności, tak jak ostatnio zrobili to partnerzy w sektorze transportu (patrz poniżej). Bezczynność byłaby jednak bardzo szkodliwa dla konstrukcji Europy, która ma dążyć do “pełnego zatrudnienia i postępu społecznego”.

Dyrektywy przyjęte : 7 maja, po głosowaniach w Parlamencie, Rada ostatecznie przyjęła dyrektywę w sprawie zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej (zob. komunikat prasowy) oraz dwie dyrektywy, które wzmocnią rolę organów ds. równości w całej UE (zob. komunikat prasowy). Dyrektywy te zostaną wkrótce opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, a państwa członkowskie będą miały trzy lata na transpozycję pierwszej z nich do prawa krajowego i dwa lata w przypadku dwóch pozostałych. W dniu 29 kwietnia Rada ostatecznie przyjęła również dyrektywę w sprawie terminów przyjmowania standardów sprawozdawczości dotyczącej zrównoważonego rozwoju dla niektórych sektorów i przedsiębiorstw z państw trzecich, aby dać zainteresowanym przedsiębiorstwom więcej czasu na zastosowanie europejskich standardów sprawozdawczości dotyczącej zrównoważonego rozwoju (ESRS) (zob. komunikat prasowy).

Rewizja dyrektywy w sprawie europejskich rad zakładowych : W odpowiedzi na oświadczenie wydane przez organizacje pracodawców UE 22 marca, (patrz IR Notes 229), 6 maja sześć europejskich federacji związków zawodowych i Europejska Konfederacja Związków Zawodowych opublikowały własne wspólne oświadczenie, potępiając argumenty przedstawione przez pracodawców: 1/ wniosek Komisji Europejskiej dotyczący dyrektywy w żaden sposób nie przewiduje przyznania ERZ prawa do współdecydowania; 2/ w przypadku naruszenia prawa do informacji i konsultacji, sygnatariusze domagają się przede wszystkim nakazu, który może zawiesić decyzję zarządu do czasu przeprowadzenia odpowiednich konsultacji; 3/ nowa definicja spraw ponadnarodowych jest uzasadniona, ponieważ decyzja podjęta przez centralę w jednym państwie członkowskim, która ma wpływ na zakład produkcyjny w innym państwie członkowskim, może czasami mieć również skutki w trzecim państwie członkowskim, a zatem wymaga poinformowania pracowników i przeprowadzenia z nimi konsultacji; 4/ zobowiązanie kierownictwa do udzielenia pisemnej odpowiedzi na opinię przyjętą przez ERZ już istnieje w umowach i poprawia jakość procesu konsultacji; 5/ ERZ muszą mieć możliwość zwrócenia się do kierownictwa o uzasadnienie, dlaczego informacje zostały zakwalifikowane jako poufne, i muszą być uprawnione do przekazywania informacji poufnych przedstawicielom pracowników na szczeblu krajowym (którzy sami są zobowiązani do zachowania poufności), w przeciwnym razie nie można zagwarantować skutecznych konsultacji; 6/ oprócz stałego wsparcia przedstawiciela związku zawodowego, ERZ potrzebuje wsparcia ekspertów, zarówno prawnych, jak i finansowych, aby móc zapewnić odpowiedni wkład w konsultacje. Ponieważ ERZ nie ma własnych dochodów, wynagrodzenia tych zewnętrznych ekspertów muszą być opłacane przez pracodawcę, który ma do dyspozycji całe zespoły ekspertów, aby doradzać kierownictwu; 7/ usunięcie wyjątków nie powoduje automatycznego wygaśnięcia istniejących porozumień: “jeśli te porozumienia działają tak dobrze, jak twierdzą organizacje pracodawców, żadna ze stron nie będzie ubiegać się o zastąpienie ich nowymi zgodnie z art. 5 dyrektywy”. Podsumowując, związki zawodowe wzywają Radę, aby “nie dała się zaślepić fałszywym argumentom i w końcu zapewniła europejskim radom zakładowym wystarczające i egzekwowalne prawa oraz środki niezbędne do ich wykonywania”?.

Niezależność finansowa kobiet : 7 maja Rada przyjęła konkluzje zatytułowane “Wzmocnienie pozycji ekonomicznej i niezależność finansowa kobiet jako droga do faktycznej równości płci“. Konkluzje te wzywają państwa członkowskie do promowania środków wspierających ofiary przemocy domowej, “w tym środków pomagających im utrzymać lub uzyskać niezależność finansową, takich jak środki pomagające im utrzymać zatrudnienie lub środki zapewniające płatny urlop od pracy”. Wzywają Komisję do rozpoczęcia kampanii uświadamiających na temat nowych praw pracowników w dyrektywie w sprawie przejrzystości wynagrodzeń i dyrektywie w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym, aby zapewnić, że obywatele znają swoje prawa i mogą z nich korzystać.

Dyskryminacja ze względu na orientację seksualną : 7 maja Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC) wydał wyrok w rosyjskiej sprawie dotyczącej zwolnienia związanego z orientacją seksualną pracownicy. Nauczycielka została wezwana do stawienia się przed dyrekcją szkoły, która dowiedziała się o zdjęciach opublikowanych w mediach społecznościowych, przedstawiających ją całującą się z innymi kobietami. Poproszono ją o rezygnację ze stanowiska w świetle “propagowania przez nią nietradycyjnej orientacji seksualnej”.  Odmówiła, ale kilka dni później została zwolniona z powodu “niemoralnych czynów niezgodnych z dalszym wykonywaniem obowiązków nauczyciela”. Opierając się na art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) i art. 14 (zakaz dyskryminacji), Trybunał orzekł, że orientacja seksualna jednostki nie może być izolowana od jej prywatnych i publicznych przejawów i jest chroniona przez art. 8. Publikowanie zdjęć pokazujących intymność partnerów podczas podróży lub na imprezach jest podstawą mediów społecznościowych. Wroga reakcja pracodawcy na takie publikacje świadczy o braku akceptacji dla seksualności nauczyciela. Zwolnienie stanowi “nieproporcjonalną ingerencję w jej prawa wynikające z art. 8, opartą wyłącznie na jej orientacji seksualnej” (patrz komunikat prasowy PL i Discrimination on the grounds of sexual orientation).

Transport drogowy : 19 kwietnia europejscy partnerzy społeczni w sektorze transportu drogowego, IRU i ETF, wydali wspólne oświadczenie w sprawie stworzenia europejskich ram dla poprawy warunków pracy kierowców z krajów trzecich zatrudnionych przez firmy z siedzibą w UE (komunikaty prasowe ETF i IRU). Tekst ten jest próbą osiągnięcia kompromisu między żądaniami związków zawodowych, które dążą do poprawy warunków pracy kierowców, a potrzebą zatrudnienia większej liczby kierowców, biorąc pod uwagę obecne niedobory siły roboczej. W tym tekście związki zawodowe zgadzają się na korzystanie z kierowców z krajów trzecich, ale nalegają, aby firmy transportu drogowego przestrzegały przepisów dotyczących zabezpieczenia społecznego i podatków (patrz główna historia).

• Z ostatniej chwili: 14 maja partnerzy społeczni w sektorze bankowym podpisali wspólną deklarację w sprawie aspektów zatrudnienia związanych ze sztuczną inteligencją (patrz komunikat prasowy).

Przerwy w pracy : Według ankiety przeprowadzonej w 2021 r. przez Federalny Instytut Bezpieczeństwa i Higieny Pracy (BAuA) i obejmującej 17 000 pracowników, 31% ankietowanych stwierdziło, że “często pomija” przerwy w pracy trwające dłużej niż 15 minut. Najwyższy wskaźnik (49%) odnotowano w sektorze opieki zdrowotnej. Badanie wykazało, że pracownicy, którzy często pomijali przerwy, częściej cierpieli na “zaburzenia snu” (46%, w porównaniu do 30% tych, którzy rzadziej lub zawsze pomijali przerwy) i “wypalenie zawodowe” (51%, w porównaniu do 35%).

Zbieracze jagód : Rząd opublikował raport w ramach przygotowań do nowego prawa, które będzie nadzorować wykorzystanie pracowników z krajów trzecich zatrudnionych do zbierania dzikich jagód. Wcześniej zbieracze pochodzili głównie z Tajlandii i otrzymywali wizę turystyczną na okres nie dłuższy niż trzy miesiące. Ze względu na liczne przypadki handlu ludźmi, w 2024 r. nie przyznano żadnych wiz, a rząd poprosił ekspertów o zbadanie możliwości przyznania zbieraczom alternatywnego statusu na następną kampanię zbierania jagód w 2025 r.: albo pracowników sezonowych, albo osób samozatrudnionych. Zaklasyfikowanie ich jako pracowników sezonowych (patrz Seasonal workers) pozwoliłoby im na otrzymywanie płacy minimalnej i spełniłoby obowiązki w zakresie zdrowia i bezpieczeństwa, ale nie zlikwidowałoby długu, który zaciągają w swoim kraju, aby sfinansować swoją podróż (patrz komunikat prasowy).

Urlop rodzicielski : Rząd rozpoczął dziś konsultacje z partnerami społecznymi i stowarzyszeniami w celu wprowadzenia “urlopu porodowego”, który zastąpi obecne ustalenia dotyczące urlopu rodzicielskiego. Plan zakłada przyznanie matkom i ojcom po trzy miesiące urlopu, który może być wykorzystany jednocześnie w pierwszym roku życia dziecka i będzie płatny w wysokości 50% normalnego wynagrodzenia rodzica, do pułapu 1900 euro/miesiąc. Obecne ustalenia dotyczące urlopu rodzicielskiego są postrzegane jako nieatrakcyjne (stała miesięczna wypłata w wysokości 448 euro) i trwające zbyt długo (trzy lata), co może utrudniać kobietom powrót na rynek pracy.

Walka z ekstremizmem : Z okazji 30. spotkania Komitetu Siemens Europe (SEC) (patrz komunikat prasowy), jego członkowie udali się do Norymbergi i odwiedzili miejsce, w którym partia nazistowska organizowała wiece swoich członków. Wydali tam wspólną deklarację, w której potępili “wszelkie formy ekstremizmu, wykluczenia i dyskryminacji, a także wszelką nienawiść i przemoc. To, co kojarzy się z tym miejscem, nigdy nie może się powtórzyć”. Deklaracja została podpisana przez kierownictwo oraz przewodniczącego i wiceprzewodniczącą Europejskiej Rady Zakładowej.

Pracownicy delegowani : W dniu 30 kwietnia Komisja opublikowała sprawozdanie ze stosowania i wdrażania dyrektywy UE 2018/957 z dnia 28 czerwca 2018 r. zmieniającej dyrektywę 96/71/WE dotyczącą delegowania pracowników w ramach świadczenia usług, któremu towarzyszy dokument roboczy i badanie. Dokumenty te zawierają cenne informacje na temat delegowania pracowników i odnotowanych złych praktyk. Komisja uważa, że dyrektywa “poprawiła warunki pracy pracowników delegowanych, zwłaszcza w odniesieniu do ich wynagrodzenia, równego traktowania delegowanych pracowników tymczasowych i zwrotu wydatków poniesionych w związku z delegowaniem”. Komisja uważa, że nie ma sensu zmieniać przepisów, ale w państwach członkowskich zidentyfikowała “różne kwestie niezgodności” z dyrektywą, które mogą skłonić ją do wszczęcia nowych postępowań sądowych przeciwko krajom, które naruszają dyrektywę i nie chcą współpracować. Komisja odnosi się również do szeregu nowych inicjatyw, we współpracy z Europejskim Urzędem ds. Pracy (ELA), które mogą obejmować zapewnienie “wytycznych dotyczących stosowania bardziej rygorystycznych przepisów na szczeblu krajowym w odniesieniu do zakresu odpowiedzialności podwykonawców”. Komisja odmawia jednak zmiany dyrektywy w tym zakresie, czego domagają się niektóre europejskie federacje związków zawodowych. Zauważywszy pewne trudności w określeniu wynagrodzenia mającego zastosowanie do pracowników delegowanych, uważa, że ELA “mogłaby pracować nad narzędziem ułatwiającym obliczanie” ich wynagrodzenia “i zwiększającym jego przejrzystość”. Takie narzędzie, którego ogólne elementy mogłyby zostać ustalone przez ELA, byłoby wykorzystywane i wdrażane na poziomie krajowym.

Warunki pracy w 2023 r : Europejska Fundacja na rzecz Poprawy Warunków Życia i Pracy (Eurofound) opublikowała swoje sprawozdanie roczne, zawierające podsumowanie różnych badań przeprowadzonych w 2023 r. na różne tematy, od niedoborów siły roboczej po wpływ czynników stresowych w miejscu pracy na zdrowie i samopoczucie, po przyszłość pracy hybrydowej. Na szczególną uwagę zasługuje rozdział poświęcony demokracji w miejscu pracy, w którym za pomocą trzech kryteriów – zdolności partnerów społecznych do wpływania na politykę gospodarczą, dialogu społecznego na poziomie przedsiębiorstwa i praw pracowniczych – podjęto próbę uszeregowania systemów stosunków społecznych państw członkowskich w oparciu o ich wyniki. Każdy kolejny rozdział ułatwia następnie analizę raportów wykorzystanych jako podstawa tego rankingu i zawiera krótkie podsumowanie w formie “wniosków na przyszłość”.