IR Notes

Jak będzie ewoluować polityka gospodarcza, budżetowa, społeczna i środowiskowa UE w nadchodzących miesiącach? Odpowiedź kryje się w pierwszej części “pakietu jesiennego”, przedstawionego przez Komisję Europejską 26 listopada (patrz komunikat prasowy). Jest to jeden z etapów europejskiego semestru, wprowadzonego w 2010 r., który zapewnia roczne ramy koordynacji proponowanych polityk budżetowych i gospodarczych przyjętych w UE i strefie euro (zob. European Semester). Jest to pierwsze działanie podjęte od czasu wejścia w życie reformy nowych ram zarządzania gospodarczego UE w kwietniu 2024 r. (zob. komunikat prasowy Rady). W czerwcu Komisja przesłała państwom członkowskim wytyczne dotyczące sporządzania średniookresowych planów budżetowo-strukturalnych. Plany te określają cele budżetowe państw oraz ich priorytetowe reformy i inwestycje. Zostały one przedłożone we wrześniu, a Komisja właśnie je zatwierdziła, czasami warunkowo. W międzyczasie do Komisji wpłynął raport Mario Draghiego, w którym zachęca on UE do intensywnych inwestycji w celu przeciwdziałania spadkowi jej konkurencyjności w stosunku do Stanów Zjednoczonych i Chin (patrz IR Notes 236). Oficjalnie, nowe ramy pomogą państwom osiągnąć stabilność makroekonomiczną, wzrost i równowagę fiskalną, “które są kluczowe dla siły gospodarczej UE w dzisiejszym trudnym środowisku globalnym”. “Zachęca również do reform i inwestycji, które stworzą podstawy dla długoterminowej stabilności gospodarczej i zrównoważonego wzrostu”. Wreszcie, “pomaga budować bardziej odporną, sprawiedliwą, konkurencyjną i bezpieczną gospodarkę UE z korzyścią dla obywateli”. Celem tego działania jest między innymi “stopniowe i realistyczne obniżenie poziomu długu publicznego, który znacznie wzrósł w następstwie pandemii COVID-19 i późniejszego kryzysu energetycznego”. Cel ten musi znaleźć się w średniookresowych planach reform i inwestycji przyjętych przez każdy kraj, aby uwzględnić wspólne priorytety UE (transformacja ekologiczna i cyfrowa, odporność społeczna i gospodarcza, bezpieczeństwo energetyczne i budowanie zdolności obronnych). Po zatwierdzeniu tych planów średnioterminowych przez Radę, Komisja będzie monitorować, czy państwa członkowskie przestrzegają swoich zobowiązań. Następnie państwa przedstawią roczne sprawozdania z postępów. W nadchodzących tygodniach Komisja przedstawi drugą część jesiennego pakietu europejskiego semestru, który obejmie roczną strategię zrównoważonego wzrostu, zalecenie dla strefy euro, sprawozdanie w ramach mechanizmu ostrzegania oraz wniosek dotyczący wspólnego sprawozdania w sprawie zatrudnienia. Czy te nowe działania będą w stanie uratować gospodarkę UE przed stagnacją? Wytyczne Komisji, które nie są zbyt przejrzyste i mają na celu osiągnięcie kompromisu między państwami członkowskimi, które są przeciwne jakimkolwiek wspólnym wydatkom, a tymi, którzy oczekują, że UE zaciągnie duże pożyczki w celu sfinansowania “szoku inwestycyjnego” zalecanego przez Mario Draghiego, stanowią najlepszą gwarancję, że Europa utknie w koleinie. Ludovic Voet, Sekretarz Konfederacji ETUC, jest krytyczny: “Plany te nie przypominają wyzwań gospodarczych stojących przed Europą, jej przemysłem i pracownikami”, mówi, dodając: “Plany te po raz kolejny jasno pokazują, że Pakt Stabilności i Wzrostu nakłada ograniczenia na wydatki państw członkowskich. Europa potrzebuje polityki fiskalnej, która promuje inwestycje, priorytetowo traktuje dobrobyt ludzi pracy i chroni planetę”.

Praca przymusowa : 19 listopada Rada przyjęła rozporządzenie zakazujące produktów wytwarzanych przy użyciu pracy przymusowej. Ustawa ta zakazuje wprowadzania do obrotu w UE i udostępniania na rynku UE, a także wywozu z rynku UE wszelkich produktów wytworzonych z wykorzystaniem pracy przymusowej (zob. komunikat prasowy, IR Notes 192 i IR Notes 229). Rozporządzenie wejdzie w życie po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej i zacznie obowiązywać trzy lata później.

Elektroniczne oświadczenia o delegowaniu : 13 listopada Komisja przedstawiła wniosek w sprawie utworzenia jednego cyfrowego portalu oświadczeniowego dla usługodawców delegujących pracowników do innego państwa członkowskiego. Mechanizm ten został przewidziany we wniosku dotyczącym rozporządzenia “w sprawie publicznego interfejsu połączonego z systemem wymiany informacji na rynku wewnętrznym do celów zgłaszania delegowania pracowników i zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 1024/2012”. Platforma ta, zainspirowana platformą wprowadzoną dla oświadczeń o delegowaniu w sektorze transportu drogowego, ma na celu 1/ zmniejszenie obciążeń administracyjnych związanych z delegowaniem pracowników, przy czym oczekuje się, że ilość czasu poświęcanego przez przedsiębiorstwa na składanie oświadczeń spadnie średnio o 73%; 2/ promowanie współpracy między państwami członkowskimi, ponieważ portal ten będzie częścią systemu wymiany informacji na rynku wewnętrznym (IMI); 3/ wzmocnienie ochrony pracowników, w szczególności poprzez ułatwienie przeprowadzania “skutecznych i odpowiednich kontroli” w państwach członkowskich. Państwa te będą mogły korzystać z tego systemu na zasadzie dobrowolności, a według Komisji dziewięć z nich już ogłosiło, że chciałoby wprowadzić ten mechanizm. Sekretarz generalny Europejskiej Konfederacji Związków Zawodowych (ETUC) krytykuje jednak “koszty społeczne tej propozycji”, które “znacznie przewyższyłyby niewielkie oszczędności dla firm”. Uważa to za przykład “fałszywej ekonomii” wynikającej z “programu deregulacji Komisji w stylu Trumpa”, który ma na celu zmniejszenie obciążeń biurokratycznych o 25% (patrz list ETUC). Sekretarz generalny EFBWW Tom Deleu jest kolejnym krytykiem tej propozycji: “Propozycja ta ułatwi firmom zajmującym się skrzynkami pocztowymi kontynuowanie, a nawet zwiększenie ich modelu biznesowego polegającego na fałszywym nadawaniu przesyłek”. Ze swojej strony jednak pracodawcy popierają plan. W swoim niedawnym oświadczeniu w sprawie sprawozdania dotyczącego stosowania dyrektywy o delegowaniu, pracodawcy wezwali Komisję do szybkiego wprowadzenia jednolitej deklaracji elektronicznej. Również BusinessEurope jest zadowolone z tej inicjatywy i uważa, że w dłuższej perspektywie jednolity rynek “skorzystałby na posiadaniu tylko jednego portalu zgłoszeniowego z ujednoliconymi obowiązkami informacyjnymi i dokumentacyjnymi” (zob. komunikat prasowy).

• Rewizja dyrektywy w sprawie europejskich rad zakładowych : 3 grudnia europosłowie z Komisji Zatrudnienia i Spraw Socjalnych Parlamentu Europejskiego będą głosować nad mandatem negocjacyjnym Parlamentu do rozpoczęcia negocjacji z Radą w celu przyjęcia wniosku dotyczącego dyrektywy przedstawionego przez Komisję Europejską (patrz porządek obrad).

Dyrektywa w sprawie staży : 20 listopada sześć organizacji pracodawców opublikowało wspólne oświadczenie wzywające do wycofania wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie wysokiej jakości staży, w sprawie której niektóre państwa członkowskie próbują osiągnąć porozumienie. Pracodawcy argumentują, że proponowana dyrektywa “nie jest zgodna z zasadą pomocniczości” i że jest źle dostosowana do celu Komisji, jakim jest uproszczenie procesów biznesowych. “Biorąc pod uwagę różnorodność krajowych systemów i ram regulacyjnych, sygnatariusze uważają, że kwestia staży powinna być rozwiązana na poziomie krajowym”.

Dyrektywa w sprawie adekwatnego wynagrodzenia minimalnego : Państwa członkowskie UE miały czas do 15 listopada na transpozycję dyrektywy w sprawie adekwatnego wynagrodzenia minimalnego do prawa krajowego (zob. IR Notes 192 i IR Notes 188). W komunikacie prasowym Komisja Europejska wyraziła zadowolenie z faktu, że dyrektywa “zaczęła przynosić pozytywne skutki jeszcze przed końcem okresu jej transpozycji, wywołując debaty na szczeblu krajowym na temat adekwatności płac minimalnych”. Roczny przegląd płac minimalnych przeprowadzony przez Eurofound wykazał, że “powiązanie płac minimalnych z określonymi wartościami procentowymi średniej lub mediany wynagrodzeń, zgodnie z sugestią zawartą w dyrektywie”, było kontynuowane w 2023 r., “przy czym coraz więcej krajów przyjmuje tę praktykę”. Komisja podkreśla również, że “w ciągu ostatnich dwóch lat ustawowe płace minimalne znacznie wzrosły w większości państw członkowskich, kompensując wpływ wysokiej inflacji na siłę nabywczą osób o niskich dochodach”. Komisja stwierdza, że oceni, czy dyrektywa została włączona do prawa krajowego w sposób kompletny i prawidłowy przez każde państwo członkowskie i podejmie działania, jeśli i kiedy będzie to konieczne. Opinia Europejskiej Konfederacji Związków Zawodowych jest jednak znacznie mniej pozytywna. Konfederacja uznaje pozytywne skutki określone przez Komisję (zob. badanie Europejskiego Instytutu Związków Zawodowych), ale potępia fakt, że większość krajów UE nie dotrzymała terminu transpozycji (zob. komunikat prasowy).

Konkurencyjność i przetargi : Podczas przesłuchania przed posłami do Parlamentu Europejskiego, 12 listopada, Stéphane Séjourné, wiceprzewodniczący wykonawczy Komisji Europejskiej ds. dobrobytu i strategii przemysłowej, przedstawił swoją wizję przyszłej polityki przemysłowej UE, a także odniósł się do szeregu kwestii społecznych. Wezwał między innymi do utworzenia Europejskiego Funduszu Konkurencyjności, łączącego gwarancje publiczne i kapitał prywatny, a także do opracowania nowych produktów oszczędnościowych na poziomie europejskim. Obiecał promować ideę wprowadzenia szeregu obowiązkowych warunków socjalnych, takich jak lepsze warunki pracy, do przetargów publicznych. Podkreślił potrzebę zapewnienia wysokiej jakości miejsc pracy, jednocześnie broniąc podejścia, które zapewnia równowagę między postępem społecznym a konkurencyjnością gospodarczą.

Wspieranie umiejętności i wysokiej jakości miejsc pracy : Podobnie jak w przypadku Stéphane’a Séjourné (patrz wyżej), przesłuchanie Roxany Mînzatu, wiceprzewodniczącej wykonawczej ds. ludzi, umiejętności i gotowości, było jednym z ostatnich zaplanowanych w celu potwierdzenia nowego składu Komisji. Celem jest zatwierdzenie nominacji konserwatywnych i skrajnie prawicowych komisarzy, przed zatwierdzeniem tych z grupy Renew oraz Socjalistów i Demokratów. Nominacja wywołała krytykę jej nazwy stanowiska ze strony przewodniczących Komisji Zatrudnienia (EMPL) i Kultury (CULT), którzy zwrócili uwagę, że nie zawiera ona słów “zatrudnienie” ani “prawa socjalne”. W odpowiedzi Roxana Mînzatu podkreśliła, że kwestie te należą do jej najważniejszych priorytetów. W swoim pierwszym wystąpieniu podkreśliła potrzebę promowania wysokiej jakości miejsc pracy i zachęcania do uczenia się przez całe życie, podkreślając znaczenie przenoszenia umiejętności. Wezwała również do lepszego włączenia osób niepełnosprawnych w rynek pracy i zachęciła do korzystania z nowych technologii, takich jak sztuczna inteligencja, w celu rozwijania kluczowych umiejętności. Obiecała wdrożyć nowy, ambitny plan działania na rzecz Europejskiego Filaru Praw Socjalnych (zob. sprawozdanie z wysłuchania i pisemne odpowiedzi dla posłów do PE).

Porozumienie płacowe w sektorze metalowym : 12 listopada, podczas negocjacji prowadzonych eksperymentalnie na poziomie regionalnym, partnerzy społeczni w branży metalowej i elektronicznej osiągnęli nowy układ zbiorowy pracy obejmujący Bawarię i nadmorskie landy Niemiec. Wynik zostanie również przyjęty w innych regionach Niemiec. Porozumienie to przewiduje 2% podwyżkę płac w dniu 1 kwietnia 2025 r. dla 4 milionów pracowników branży, a następnie 3,1% podwyżkę w kwietniu 2026 r., której towarzyszyć będzie 600 euro jednorazowej premii wypłaconej do lutego 2025 r. 230 000 praktykantów w branży otrzyma podwyżkę w wysokości 140 euro miesięcznie od stycznia 2025 roku. IG Metall zapewnił również “komponent socjalny” dla swoich członków, z 8-punktowym wzrostem “uzgodnionej premii rocznej”, która wzrośnie z 18,5% do 26,5% referencyjnego poziomu płac w lutym 2026 r., tj. z 630 do 900 euro (patrz komunikat prasowy).

Przesłuchanie przed zwolnieniem : W dniu 18 listopada Izba Społeczna Sądu Najwyższego wydała ważne orzeczenie, które będzie wymagało od firm przeprowadzenia przesłuchania pracowników przed jakimkolwiek postępowaniem w sprawie zwolnienia dyscyplinarnego. Obecnie wymóg ten ma zastosowanie w prawie hiszpańskim tylko w wyjątkowych okolicznościach. Jedynym formalnym wymogiem jest wysłanie pisma o zwolnieniu przed faktyczną datą rozwiązania umowy o pracę. Mimo że decyzja pracodawcy może zostać zakwestionowana w sądzie pracy, faktem jest, że pracownik nie ma prawa bronić się przed zarzutami firmy przed otrzymaniem pisma o zwolnieniu. Sąd Najwyższy zastosował Konwencję MOP nr 158, której art. 7 stanowi, że “rozwiązanie stosunku pracy z pracownikiem nie może nastąpić z przyczyn dotyczących jego postępowania lub wyników pracy przed umożliwieniem mu obrony przed stawianymi zarzutami, chyba że nie można racjonalnie oczekiwać od pracodawcy zapewnienia takiej możliwości”. W orzeczeniu tym Sąd Najwyższy wprowadza zmiany do swojego wcześniejszego orzecznictwa, które pochodziło z końca lat 80-tych. Doktryna ta utrzymywała, że kompleksowy system listów zwalniających spełniał wymogi art. 7 Konwencji i że artykuł ten nie może być uznany za stosowany bezpośrednio bez interwencji legislacyjnej. Obecnie Trybunał uważa jednak, że art. 7 Konwencji jest przepisem stosowanym bezpośrednio. Ze skutkiem od daty publikacji tego orzeczenia, każde zwolnienie dyscyplinarne musi być poprzedzone przesłuchaniem pracownika (zob. artykuł profesora Francisco Javiera Gómeza Abelleiry i komunikat prasowy Sądu Najwyższego).

Płaca minimalna : Ustawa o “europejskiej płacy minimalnej”, która transponuje europejską dyrektywę w sprawie adekwatnych płac minimalnych, została ogłoszona przez prezydenta Klausa Iohannisa. Płaca minimalna wzrośnie do 4,050 lei (ok. 815 euro) 1 stycznia 2025 roku. Kwota ta została wynegocjowana między rządem, związkami zawodowymi i pracodawcami (patrz komunikat prasowy).