IR Notes

Czy sztandarowy środek “społeczny” Komisji von der Leyen ma zostać wymazany z mapy przez orzeczenie sądu? Tak może się stać za kilka miesięcy, jeśli Trybunał Sprawiedliwości przyjmie opinię swojego rzecznika generalnego, wydaną 14 stycznia, w sprawie wniesionej przez Danię przeciwko Parlamentowi Europejskiemu i Radzie UE, dotyczącej dyrektywy 2022/2041 z dnia 19 października 2022 r. w sprawie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych w UE. Od samego początku wiadomo było, że istnieje ryzyko unieważnienia tej dyrektywy.
Pod względem merytorycznym problem prawny jest dość prosty. Obszary, w których UE ma kompetencje ustawodawcze, są określone w Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). W dziedzinie spraw społecznych są one określone w art. 153 ust. 1: na przykład, UE może działać w celu “ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników”, poprawy “warunków pracy” i ochrony “pracowników w przypadku rozwiązania umowy o pracę”. Na tej podstawie prawnej może ona przyjmować dyrektywy nakładające minimalne wymogi na państwa członkowskie. Z drugiej strony, jak stwierdzono w art. 153 ust. 5, kompetencje UE “nie mają zastosowania do wynagrodzeń, prawa zrzeszania się, prawa do strajku lub prawa do wprowadzania lokautów”. Dlatego też nie ma dyrektyw regulujących prawo do strajku lub wskazujących, w jaki sposób powinny być prowadzone negocjacje zbiorowe.
Jak zatem można uzasadnić przyjęcie dyrektywy w sprawie płacy minimalnej, którą sama dyrektywa definiuje jako “minimalne wynagrodzenie” (art. 3 ust. 1 dyrektywy)? Podejście przyjęte przez prawodawcę UE polegało na wybraniu art. 153 ust. 1 lit. b) jako podstawy prawnej dyrektywy w celu “poprawy warunków życia i pracy w Unii, w szczególności adekwatności minimalnego wynagrodzenia pracowników, aby przyczynić się do zwiększenia konwergencji społecznej i zmniejszenia nierówności płac” (zob. Working conditions). Jak zauważył rzecznik generalny, prawodawca był niezwykle ostrożny w sformułowaniu dyrektywy, wskazując, że “nie ma ona na celu harmonizacji poziomu płac minimalnych w całej Unii ani ustanowienia jednolitego mechanizmu ustalania płac minimalnych”. Podkreśla, że przyjęte sformułowanie pokazuje, że prawodawca “nie zignorował faktu, że […] stąpa po cienkim lodzie”. Ryzyko wyjścia poza zakres kompetencji UE jest tym bardziej wrażliwe, że innym celem dyrektywy jest promowanie rokowań zbiorowych, co samo w sobie jest przedmiotem wyłączonym, biorąc pod uwagę, że UE nie może ingerować w “prawo do zrzeszania się”, z którego wywodzi się prawo do prowadzenia rokowań zbiorowych. Podsumowując, uważa on, że ponieważ celem dyrektywy AMW jest “regulowanie ‘wynagrodzenia'”, “bezpośrednio ingeruje ona w wyłączenie ‘wynagrodzenia’ w art. 153 ust. 5 TFUE”. W związku z tym prawodawca UE “nie był właściwy do przyjęcia tego instrumentu, a zatem działał z naruszeniem zasady powierzenia określonej w art. 5 ust. 2 TUE”. Stwierdzenie to powinno doprowadzić “Trybunał do wniosku, że dyrektywa AMW musi zostać unieważniona w całości”.
Była to muzyka dla uszu duńskiej minister pracy Ane Halsboe-Jørgensen, która argumentowała, że UE wkroczyła na “cienki lód” i wezwała Trybunał Sprawiedliwości do unieważnienia dyrektywy, trzy miesiące po jej przyjęciu, co zostało natychmiast poparte przez Szwecję. Powiedziała, że będzie teraz czekać na “ostateczny werdykt Trybunału Sprawiedliwości, ale mówiąc językiem piłkarskim, na półmetku prowadzimy 3:0” (patrz komunikat prasowy). Nieprzejednane stanowisko Duńczyków odzwierciedla sprzeciw niektórych skandynawskich związków zawodowych wobec tej dyrektywy, którą uważają za bezpośrednią ingerencję w działania, które są domeną partnerów społecznych: ustalanie płac i negocjacje zbiorowe. Dyrektywa otwiera również rany pozostawione przez orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Laval un Partneri (zob. Laval case) z 2007 r., w którym uznano, że szwedzki związek zawodowy nie był uprawniony do blokowania placu budowy w celu zmuszenia “usługodawcy mającego siedzibę w innym państwie członkowskim do rozpoczęcia z nim negocjacji w sprawie stawek płac dla pracowników delegowanych i podpisania układu zbiorowego”. Ta obawa przed ingerencją UE w skandynawski model społeczny była nawet bliska skłonienia kilku skandynawskich związków zawodowych do wystąpienia z Europejskiej Konfederacji Związków Zawodowych (ETUC), której były przewodniczący Laurent Berger uznał przyjęcie tej dyrektywy za “zwycięstwo” i “dobrą wiadomość dla europejskich pracowników”. Opinia rzecznika generalnego jest ogromnym rozczarowaniem dla ETUC (patrz aktualizacja społeczna). Teraz do Trybunału Sprawiedliwości należy orzeczenie na stronie , czy w kwestiach prawnych prawodawca UE naruszył Traktat. Werdykt może być bolesny.

Reakcje na opinię rzecznika generalnego w sprawie dyrektywy o “adekwatnym wynagrodzeniu minimalnym” : Europejski ruch związkowy jest ogromnie rozczarowany opinią wydaną przez rzecznika generalnego Trybunału Sprawiedliwości UE (patrz: Lead story). ETUC wyraziła oburzenie: “najważniejszy akt prawny dotyczący pracowników na poziomie UE od pokolenia może być zagrożony”. Sekretarz generalna EKZZ Esther Lynch dodaje: “Opinia ta, jeśli zostanie potwierdzona, będzie ogromnym ciosem dla ludzi pracy i ich związków zawodowych i całkowicie podważy cel postępu społecznego zapisany w traktatach UE” (zob. komunikat prasowy). Europejskie federacje związków zawodowych, takie jak związek pracowników usług publicznych EPSU, który przypomina precedens ustanowiony przez orzeczenia w sprawie Laval i Viking, popierają stanowisko ETUC, wskazując, że “masowo podważały one negocjacje zbiorowe i nastroje prounijne”. Sytuacja ta powtórzyłaby się, gdyby Trybunał Sprawiedliwości przychylił się do opinii Rzecznika Generalnego (patrz komunikat prasowy). “Oczekujemy, że TSUE podtrzyma swoje wieloletnie orzecznictwo i potwierdzi dyrektywę w całości, zgodnie z opiniami prawnymi Parlamentu, Rady, Komisji i zdecydowanej większości państw członkowskich”, wyjaśnia Oliver Roethig, sekretarz regionalny UNI Europa (patrz komunikat prasowy). Na poziomie krajowym wiele konfederacji również ostrzegło Trybunał Sprawiedliwości, że jeśli unieważni on dyrektywę, “cel postępu społecznego zapisany w traktatach UE zostanie całkowicie podważony, a to z kolei narazi na większe ryzyko poparcie klasy robotniczej dla projektu europejskiego”, jak powiedziała hiszpańska konfederacja związków zawodowych CCOO (patrz komunikat prasowy). Poglądu tego nie podzielają jednak konfederacje skandynawskie (z wyjątkiem Finów, którzy popierają stanowisko ETUC). Flemming H. Grønsund, wiceprzewodniczący duńskiej konfederacji FH, jest bardzo optymistyczny: “Jest jeszcze za wcześnie na świętowanie. Czekamy teraz na ostateczną decyzję Trybunału Sprawiedliwości, ale oczywiście czuję się bardzo pewnie po dzisiejszej opinii konsultacyjnej!”. (patrz komunikat prasowy). Podobnie zareagowała szwedzka konfederacja związków zawodowych LO i szwedzcy pracodawcy. Sekretarz Konfederacji LO, Veli-Pekka Säikkälä, powiedział, że “jeśli Trybunał dojdzie do innych wniosków niż rzecznik generalny, może to mieć konsekwencje dla członkostwa Szwecji” (patrz artykuł w Lag&Avtal).

Dyrektywa “Omnibus” : 26 lutego Komisja Europejska ma zaprezentować “pakiet Omnibus”, który ma zawierać propozycję dyrektywy i komunikatu (patrz agenda Kolegium Komisarzy). Jest to odpowiedź na obawy wyrażone przez szefów państw i rządów po raporcie Draghiego, który obwinił spowolnienie gospodarcze UE częściowo za nadmierne regulacje i obowiązki sprawozdawcze (patrz IR Notes 236). Celem tej inicjatywy legislacyjnej jest zatem zebranie kilku poprawek i rewizji istniejących przepisów w ramach jednego wniosku, w imię uproszczenia i zwalczania biurokracji rzekomo utrudniającej działalność przedsiębiorstwom w UE. W rzeczywistości będzie to oznaczać, że Komisja rozwiąże szereg tekstów przyjętych w poprzedniej kadencji, zwłaszcza w ramach Zielonego Ładu dotyczącego zrównoważonej transformacji.  W związku z tym planuje zracjonalizować lub uprościć regulacje wprowadzone przez: 1/ dyrektywę w sprawie sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (CSRD), która wzmacnia obowiązki w zakresie przejrzystości mające zastosowanie do przedsiębiorstw, w odniesieniu do ich wpływu na środowisko, społeczeństwo i ład korporacyjny (ESG); 2/ rozporządzenie w sprawie zielonej taksonomii, które określa kryteria, które mogą kierować inwestorami i promować zrównoważone finansowanie, pomagając w identyfikacji zrównoważonej działalności gospodarczej; 3/ dyrektywę w sprawie europejskiej należytej staranności (CSDD), która zobowiązuje przedsiębiorstwa do identyfikowania, zapobiegania i łagodzenia negatywnego wpływu ich działalności na prawa człowieka i środowisko w ramach ich łańcuchów wartości.

Reakcje na propozycje uproszczeń : W odpowiedzi na ruchy mające na celu zakwestionowanie tekstów wynikających z Zielonego Ładu (patrz wyżej), 14 stycznia związki zawodowe i organizacje pozarządowe opublikowały wspólne oświadczenie w sprawie propozycji Omnibus, opowiadając się za utrzymaniem tych dyrektyw i rozporządzeń, które zachęcają do “wyścigu na szczyt”, w celu ochrony praw człowieka, środowiska i klimatu. We Francji Kolegium Menedżerów Zrównoważonego Rozwoju (C3D), zrzeszające prawie 400 menedżerów CSR zatrudnionych przez duże korporacje, wyraziło swoje poparcie dla tych europejskich przepisów w liście do Ursuli von der Leyen (nieopublikowanym), stwierdzając, że firmy, które pozostają w tyle w wypełnianiu swoich zobowiązań (podobno w Niemczech jest więcej takich firm niż gdzie indziej), nie powinny mieć możliwości prosperowania w ten sposób (zobacz artykuł napisany przez naszych kolegów z Novethic).

Praca młodocianych : Ze skutkiem od 1 stycznia rząd, za zgodą popierających go partii i partnerów społecznych, zmienił szereg przepisów, aby umożliwić młodym ludziom w wieku 13 lat i starszym pracę w czasie wolnym. Rząd ubolewa nad faktem, że obecnie na rynku pracy jest o 70 000 mniej młodych ludzi niż w latach 80-tych. “Posiadanie pracy w niepełnym wymiarze godzin, zarabianie własnych pieniędzy i zdobywanie doświadczenia jest zasadniczo zdrowe i stymulujące dla naszych młodych ludzi”, podkreśla minister pracy Ane Halsboe-Jørgensen. Po ukończeniu 13. roku życia młodzi ludzie będą mogli podejmować się coraz większej liczby zadań, takich jak obsługa kas w supermarkecie, czytanie na głos dzieciom w żłobku lub praca jako pomoc kuchenna w domu spokojnej starości (zobacz listę zajęć). Od teraz młodzi ludzie w wieku 13 lat i starsi będą mogli obsługiwać niegroźne maszyny (np. maszyny do lodów, kasy fiskalne itp.), podczas gdy osoby w wieku 15 lat, które ukończyły szkołę podstawową, będą mogły pracować w nieregularnych godzinach w kilku sektorach, np. w szpitalach, domach spokojnej starości i fabrykach. Przykładem może być praca przy sprzątaniu szpitali, rozpoczynająca się o 4 rano, lub praca w magazynie do północy, polegająca na sprawdzaniu towarów (zob. komunikat prasowy).

Promieniowanie jonizujące : Dekret z dnia 30 grudnia 2024 r. zmienia przepisy Kodeksu pracy dotyczące ochrony pracowników przed zagrożeniami związanymi z promieniowaniem jonizującym. Od 1 stycznia, w przypadkach odkrycia “sierocych” źródeł promieniotwórczych lub zanieczyszczenia substancjami promieniotwórczymi wymagającymi operacji oczyszczania (miejsca dekontaminacji), pracodawca musi wyznaczyć “strefę bezpieczeństwa radiologicznego”. Na obrzeżach tej strefy równoważnik dawki musi pozostawać poniżej 0,5 mikrosiwerta na godzinę. Począwszy od 1 stycznia 2027 r. pracodawca będzie musiał również wyznaczyć pracownika zajmującego stanowisko “pracownika ochrony radiologicznej”. Osoba ta będzie podlegać nadzorowi technicznemu “doradcy ds. ochrony przed promieniowaniem”. Monitorowanie radiologiczne jest przewidziane dla niektórych pracowników, którzy muszą mieć dostęp do stref ryzyka, aby zapewnić, że ich narażenie pozostaje w granicach określonych dawek (w szczególności poniżej 6 milisiwertów w ciągu 12 kolejnych miesięcy, w przypadku narażenia na radon naziemny).

Nowa umowa : W dniu 13 grudnia 2024 r. francuska grupa Apave (16 500 pracowników), specjalizująca się w zarządzaniu ryzykiem, podpisała umowę z Europejską Radą Zakładową, zastępującą pierwotny tekst zawarty w 2023 r., w następstwie przeglądu jej działalności, przeprowadzonego po raz pierwszy. Grupa, która w ostatnich latach rozszerzyła swój zasięg geograficzny, zatrudnia obecnie 10 852 pracowników objętych zakresem ERZ w 12 krajach. Główne kraje to Francja (8 804 pracowników), Hiszpania (1 367) i Włochy (221). ERZ będzie odbywać dwa posiedzenia plenarne rocznie, pierwsze w formie wideokonferencji. Drugie odbędzie się w jednym z krajów reprezentowanych w ERZ. Posiedzenie przygotowawcze może trwać dwa dni. ERZ jest właściwa do rozpatrywania wniosków, które dotyczą co najmniej dwóch krajów i co najmniej 30 pracowników w każdym z tych dwóch krajów. Tekst przewiduje 5 dni szkoleniowych na kadencję i pozwolenie na korzystanie z usług eksperta księgowego wyznaczonego przez Komitet Grupy Apave w celu analizy sprawozdań finansowych. Jej członkowie otrzymają roczny kredyt czasowy w wysokości 25 godzin dla zwykłych członków, 35 godzin dla wybranych członków komisji i 55 godzin dla sekretarza.

Zestaw narzędzi dla sektora transportu : Europejska Federacja Pracowników Transportu (ETF) zaktualizowała swój praktyczny przewodnik, przygotowany we współpracy z Syndex, i opublikowała szereg wielojęzycznych filmów szkoleniowych, które mają na celu wsparcie związków zawodowych i przedstawicieli pracowników w zadaniu ustanowienia ERZ lub usprawnienia działania istniejących ERZ (patrz komunikat prasowy i dostęp do filmów).

Sztuczna inteligencja : Manifest “Na rzecz dialogu społecznego służącego właściwemu wykorzystaniu sztucznej inteligencji i nowemu etapowi postępu społecznego w przedsiębiorstwach i administracji”, opublikowany 7 stycznia, jest owocem projektu Dial-IA. Ta pionierska inicjatywa ma na celu podniesienie poziomu świadomości partnerów społecznych i pracowników w celu promowania dialogu społecznego dotyczącego sztucznej inteligencji w miejscu pracy. Projekt jest koordynowany przez francuski instytut badawczy IRES, przy wsparciu stowarzyszenia Ultralaborans i czterech francuskich związków zawodowych (CFE-CGC, CFDT, FO-Cadres i Ugict-CGT) i jest współfinansowany przez Agence nationale pour l’amélioration des conditions de travail (Krajową Agencję ds. Poprawy Warunków Pracy). Manifest jest wynikiem 18-miesięcznej pracy podjętej przez zespół około 50 ekspertów, w tym przedstawicieli związków zawodowych, pracodawców, badaczy i przedstawicieli władz. Stworzono zestaw narzędzi dla przedstawicieli pracowników, zawierający zasoby, które pomogą zidentyfikować związane z tym wyzwania i przygotować strategie dialogu społecznego w celu zajęcia się tym tematem. Kolejne ważne wydarzenie związane ze sztuczną inteligencjąArtificial / Intelligence Action Summit odbędzie się w Paryżu w przyszłym miesiącu (6-11 lutego) w ramach.