IR Notes

5 marca Komisja Europejska i europejscy partnerzy społeczni podpisali “Pakt na rzecz europejskiego dialogu społecznego”. Jest to trzecia próba ożywienia europejskiego dialogu społecznego i może okazać się ostatnią, o ile podmioty zaangażowane na poziomie międzybranżowym nadal nie będą w stanie osiągnąć żadnych konkretnych rezultatów. Pierwsza próba miała miejsce w 2016 r., kiedy Komisja, holenderska prezydencja UE i europejscy partnerzy społeczni przyjęli czterostronne oświadczenie zatytułowane “Nowy początek dialogu społecznego” (zob. IR Notes 58). Następnie, w dniu 3 lutego 2021 r., komisarz europejski Nicolas Schmit opublikował sprawozdanie w sprawie wzmocnienia dialogu społecznego w UE (zob. IR Notes 157), w którym zgodził się z większością wniosków sformułowanych przez europejskich partnerów społecznych we wspólnym oświadczeniu opublikowanym na stronie grudnia 2020 r. W dniu 25 stycznia 2023 r. Komisja wznowiła wysiłki na rzecz osiągnięcia postępów, przyjmując tego samego dnia komunikat w sprawie wzmocnienia dialogu społecznego w Unii Europejskiej oraz zalecenie dla państw członkowskich w tej sprawie (zob. IR Notes 201). Najwyraźniej to nie wystarczyło i Komisja, wraz z europejskimi partnerami społecznymi, przyjęła następnie trójstronną deklarację w sprawie kwitnącego europejskiego dialogu społecznego w dniu 31 stycznia 2024 r., upamiętniającą 40. rocznicę szczytu w Val Duchesse (zob. Val Duchesse), zorganizowanego przez byłego przewodniczącego Komisji Jacques’a Delorsa, który zapoczątkował proces prowadzący do utworzenia europejskiego dialogu społecznego (zob. IR Notes 223).
Atmosferę towarzyszącą niedawnemu podpisaniu nowego Paktu na rzecz Europejskiego Dialogu Społecznego, ogłoszonego w niniejszej deklaracji, można określić jako obojętną… z bardzo dobrych powodów. Po pierwsze, jego treść jest jedynie powtórzeniem poprzednich tekstów (patrz sekcja “Międzybranżowy dialog społeczny” poniżej). Po drugie, jego pojawienie się ma miejsce w czasie, gdy europejski dialog społeczny utknął w martwym punkcie:
1/ Liczba tekstów pochodzących z europejskiego dialogu społecznego spadła z sześciu w latach 1996-2006 (w tym dwóch porozumień przekształconych w dyrektywy, w sprawie pracy w niepełnym wymiarze godzin i umów na czas określony) do dwóch porozumień od 2016 r.: jednego w sprawie aktywnego starzenia się, które było dość minimalistyczne, a drugiego w sprawie cyfryzacji, w którym uniknięto narzucania jakichkolwiek standardów światu pracy.
2/ W nadchodzącym artykule (*) Christophe Degryse, badacz z Europejskiego Instytutu Związków Zawodowych (patrz wywiad obok), wskazuje, że międzybranżowi europejscy partnerzy społeczni nie zdołali dotrzymać wieloletniego programu prac. W programie na lata 2019-2021 nie przedstawiono ani jednej propozycji dotyczącej zagrożeń psychospołecznych w miejscu pracy. Co gorsza, w programie na lata 2022-2024 nie tylko nie udało im się wynegocjować europejskiego porozumienia ramowego w sprawie telepracy i prawa do bycia offline, które miało zostać następnie wdrożone za pośrednictwem dyrektywy europejskiej, ale także ukończyć trzech z pięciu innych planowanych inicjatyw, w tym przygotowania ram działania w zakresie transformacji środowiskowej.
3/ Europejscy partnerzy społeczni posiadają “supermoc” – taką, która nie istnieje w żadnym innym demokratycznym podmiocie na świecie: mogą podjąć decyzję o negocjowaniu porozumień w czasie, gdy Komisja konsultuje się z nimi w sprawie zalet inicjatywy europejskiej, a następnie mogą wezwać Radę i Parlament do przyjęcia ich porozumienia w formie dyrektywy europejskiej, opublikowanej niemal dosłownie. Od początku pierwszej kadencji Komisji von der Leyen konsultowano się z nimi kilkakrotnie – w sprawie wniosków dotyczących dyrektywy w sprawie płacy minimalnej (2020 r.), ochrony pracowników platformowych (2021 r.), przeglądu dyrektywy w sprawie europejskich rad zakładowych (2023 r.), regulacji staży (2023 r.) oraz telepracy i prawa do bycia offline (2024 r.). Europejskim partnerom społecznym nie udało się jednak przejąć inicjatywy i rozpocząć wspólnych negocjacji na żaden z tych ważnych tematów, z wyjątkiem telepracy i prawa do bycia offline, zanim delegacja pracodawców wycofała się z negocjacji w momencie, gdy były one na ostatniej prostej, twierdząc, że niektórzy z ich członków nie zgadzają się z nimi.
Nie wystarczy już powtarzanie zaklęcia o wzmocnieniu europejskiego dialogu społecznego, jeśli zaangażowane w niego podmioty same nie są przekonane, że – jak wskazuje raport Draghiego – skuteczniejszy dialog społeczny będzie miał kluczowe znaczenie dla budowania konsensusu potrzebnego do budowania zrównoważonej konkurencyjności.
©Dati Bendo, European Union, 2025

(*) Piasna A. i Theodoropoulou S. (red.) (2025) Benchmarking Working Europe 2025, rozdział 6, ETUI-ETUC.

Unia umiejętności : W dniu 5 marca Komisja Europejska opublikowała komunikat w sprawie Unii Umiejętności mającej na celu wspieranie rozwoju kapitału ludzkiego w UE, któremu towarzyszy Plan działania na rzecz umiejętności podstawowych oraz Strategiczny plan edukacji mający na celu poprawę umiejętności w zakresie nauk ścisłych, technologii, inżynierii i matematyki (STEM) (zob. komunikat prasowy). W komunikacie zaproponowano globalne podejście, począwszy od “dzieci w szkole po osoby przechodzące na emeryturę”, aby zapewnić ludziom w całej Europie umiejętności , których potrzebują, aby się rozwijać. Pięć filarów opracowanych w komunikacie to: wzmocnienie podstawowych umiejętności; wzmocnienie kształcenia ustawicznego; ułatwienie rekrutacji; przyciąganie i zatrzymywanie talentów; oraz silne zarządzanie. Komisja zapowiada utworzenie “pilotażowego projektu gwarancji umiejętności”, który zaoferuje pracownikom dotkniętym procesami restrukturyzacyjnymi lub zagrożonym bezrobociem możliwość kontynuowania kariery w innej firmie lub w innym sektorze. “Przetestujemy to, prawdopodobnie w przemyśle samochodowym”, powiedziała Roxana Mînzatu, wiceprezes wykonawcza ds. praw socjalnych i umiejętności, jakości miejsc pracy i gotowości. W związku z przeszkodami związanymi z uznawaniem dyplomów w UE, Komisja chce podjąć inicjatywę dotyczącą przenoszenia umiejętności, aby ułatwić uznawanie i akceptowanie umiejętności i kwalifikacji w całej UE. Inicjatywa ta będzie zachęcać do korzystania z dyplomów cyfrowych. Komisja planuje również utworzenie “Europejskiego Obserwatorium Inteligencji Umiejętności”, które będzie dostarczać “dane i prognozy dotyczące umiejętności oraz pozwoli na wczesne ostrzeganie o niedoborach umiejętności w sektorach krytycznych lub strategicznych”.
© Xavier Lejeune, European Union, 2025

Strategia przemysłowa UE : 26 lutego Komisja Europejska opublikowała komunikat Clean Industrial Deal: A joint roadmap for competitiveness and decarbonisation, którego celem jest zwiększenie konkurencyjności firm poprzez pomoc w dekarbonizacji gospodarki i obniżeniu kosztów energii, przy jednoczesnej ochronie przed nieuczciwą konkurencją. Tekst porusza kwestie umiejętności i zapewnienia wsparcia dla pracowników. Komisja twierdzi, że chce zapewnić “wsparcie pracownikom w okresie transformacji” i wyjaśnia, że “omówi z partnerami społecznymi ramy wsparcia procesów restrukturyzacji na poziomie UE i państw członkowskich. Ramy te będą koncentrować się na sprawiedliwej transformacji, przewidywaniu zmian, szybszej interwencji w przypadku zagrożenia restrukturyzacją oraz ulepszonych ramach informacji i konsultacji”. Komisja odpowiada w ten sposób na powtarzające się żądania europejskiego ruchu związkowego i Parlamentu, aby wzmocnić nadzór nad restrukturyzacjami. Sformułowanie to nie podoba się organizacji reprezentującej pracodawców z branży metalowej (CEEMET), którzy uważają, że “istniejące przepisy krajowe i unijne dotyczą już zwolnień grupowych i procesu restrukturyzacji, co sprawia, że dodatkowe środki UE w tej dziedzinie są zbędne” (patrz komunikat prasowy). Komisja planuje również zapewnić lepsze wsparcie dla przedsiębiorstw przeprowadzających restrukturyzację poprzez dostosowanie zasad działania Europejskiego Funduszu Dostosowania do Globalizacji (zob. European Globalisation Adjustment Fund). Komisja planuje “sprawdzić, w jaki sposób [ten fundusz] może wnieść większy wkład”, biorąc pod uwagę, że jest on w znacznym stopniu niewykorzystany. Chce również poprawić “realizację Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (FST)” i stworzyć “Europejskie Obserwatorium Sprawiedliwej Transformacji” (w pierwszym kwartale 2026 r.), które zapewni “przejrzysty dialog z partnerami społecznymi, władzami regionalnymi i lokalnymi, społeczeństwem obywatelskim i innymi zainteresowanymi stronami na temat aspektów sprawiedliwej transformacji”. Wreszcie, w komunikacie omówiono również “wykorzystanie uwarunkowań społecznych w finansowaniu publicznym” w celu zapewnienia “aby pracownicy korzystali ze wsparcia udzielanego przemysłowi, w tym w celu promowania rokowań zbiorowych”. W tym samym duchu Komisja wyjaśnia, że chce “wspierać standardy pracy i standardy społeczne”, w tym w kontekście “zbliżającej się oceny ram prawnych dotyczących zamówień publicznych”.
© Christophe Licoppe, European Union, 2025

Prawa kobiet : W dniu 8 marca Komisja Europejska przedstawiła Plan działania na rzecz praw kobiet, wraz z załączoną Deklaracją zasad na rzecz społeczeństwa równego pod względem płci oraz nowym Raportem na temat równości płci opublikowanym przez Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i Mężczyzn (EIGE). Deklaracja nie ma charakteru nakazowego, ale zawiera szereg zaleceń dotyczących świata pracy. Stwierdza się w niej, że “prognozy pokazują, że poprawa równości płci może podnieść PKB na mieszkańca UE o 6,1 do 9,6% do 2050 r.” oraz że “koszt przemocy wobec kobiet w UE szacuje się na 289 mld euro rocznie
© Christophe Licoppe, European Union, 2025

Pakt na rzecz ożywienia dialogu społecznego : Pakt na rzecz Europejskiego Dialogu Społecznego przetwarza wiele treści poprzednich tekstów, które zostały już zawarte, w formie wznowienia (patrz główna historia), nie wnosząc nic nowego (patrz wspólny komunikat prasowy). W ten sposób przyjęto ideę powołania “europejskiego wysłannika ds. dialogu społecznego” w Komisji i “koordynatorów dialogu społecznego” w każdej dyrekcji generalnej; oraz ustanowienia mechanizmu otrzymywania raportów od europejskich partnerów społecznych, w okolicznościach, w których ci ostatni “wspólnie stwierdzą, że dialog społeczny nie jest przestrzegany i odpowiednio promowany na szczeblu UE”. Pakt wskazuje również, że “dokonanie wyraźnego rozróżnienia między partnerami społecznymi a konsultacjami publicznymi”, które są rozróżniane w TFUE, “jest zatem niezbędne”. Komisja po raz kolejny obiecuje konsultować się z partnerami społecznymi w kwestiach, które nie wchodzą w zakres ich kompetencji, jak określono w art. 153 i 154 TFUE, ale mają dla nich “szczególne znaczenie”. Mogło to mieć miejsce w przypadku konsultacji mających na celu uproszczenie dyrektyw w sprawie sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju i należytej staranności. Komisja zaprosiła jednak 50 przedstawicieli firm i organizacji pracodawców oraz dziesięć organizacji społeczeństwa obywatelskiego, w tym ETUC i IndustriAll Europe. Wątpliwe jest, czy rzeczywiście zależy im na zrównoważonym poziomie zaangażowania partnerów społecznych… Będą oni również konsultowani przed przygotowaniem programu prac Komisji.
Pakt zawiera również obietnic złożonych przez samych partnerów społecznych w celu skuteczniejszego wypełniania ich obecnych misji. Między innymi planują oni “wspólnie określić, jakie działania są niezbędne do poprawy wdrażania na poziomie krajowym ich autonomicznych umów ramowych”, które są powszechnie uznawane za słabo wdrażane w chwili obecnej. Dyskusje na temat kwestii spornych zostały odłożone na przyszłość: nie zajęto się kwestią sposobu finansowania komitetów sektorowego dialogu społecznego, ani tym, jaką metodę należy zastosować, aby zapewnić wdrożenie unijnych, międzybranżowych i sektorowych porozumień w formie dyrektywy. Tekst odwołuje się do dyskusji, która odbyła się już z partnerami społecznymi, za pośrednictwem komunikatu w sprawie wzmocnienia dialogu społecznego w Unii Europejskiej, opublikowanego w 2023 r., który najwyraźniej do niczego nie doprowadził.
©Dati Bendo, European Union, 2025

Krajowy plan zwalczania pracy przymusowej i wyzysku : 12 lutego rząd federalny przyjął plan działania obejmujący 83 środki (zob. plan działania). Federalne Ministerstwo Pracy i Spraw Socjalnych planuje wprowadzić mechanizmy zapewniające wsparcie pracownikom, a także sieć skupiającą różne podmioty ze świata pracy i partnerów społecznych (patrz komunikat prasowy). Kraje związkowe opracowały 125 dodatkowych środków (patrz załącznik).

Monitorowanie platform cyfrowych : W liście otwartym 79 organizacji społeczeństwa obywatelskiego i sojuszy grupujących ponad 1000 innych organizacji, w tym federacja związków zawodowych ver.di, wezwało negocjatorów CDU/CSU i SPD odpowiedzialnych za opracowanie programu rządowego do wzmocnienia monitorowania platform cyfrowych, które, jak twierdzą sygnatariusze, dzielą ludność i wykluczają mniejszości (patrz list). Przewodniczący ver.di ma podkreślił, że “algorytmy stosowane przez platformy nie są przejrzyste i często wydają się stronnicze”. (zob. komunikat prasowy).

Porozumienie w sprawie wykorzystania sztucznej inteligencji : 12 października 2024 r. partnerzy społeczni z branży kinematograficznej podpisali załącznik do nowego układu zbiorowego pracy, który ustanawia nowe standardy w zakresie przejrzystości, zgody i rekompensaty finansowej za korzystanie z generatywnej sztucznej inteligencji (zob. komunikaty prasowe ver.di i UNI Europa). Przykładowo, aktorzy otrzymają wynagrodzenie za sceny generowane przez sztuczną inteligencję w oparciu o formułę obliczającą równoważną liczbę dni zdjęciowych.

Strategia rozwoju życia zawodowego : Ministerstwo Gospodarki i Zatrudnienia oraz Ministerstwo Spraw Społecznych i Zdrowia uruchomiły projekt mający na celu poprawę produktywności i dobrego samopoczucia w pracy do 2035 r. (patrz komunikat prasowy).  Strategia i jej wdrożenie są przygotowywane przez trójstronną grupę zarządzającą i zostaną ukończone do lata 2026 roku. Opiera się ona na konsultacjach z prawie 100 ekspertami i badaniach przeprowadzonych w 2024 roku.

Ograniczenie prawa do strajku : 13 marca rząd przedstawił projekt ustawy mającej na celu zapewnienie możliwości kontynuowania niezbędnych prac podczas akcji protestacyjnych. Do tej pory kwestia ta była regulowana przez partnerów społecznych. Celem jest zapewnienie, że “krytyczne funkcje społeczeństwa mogą być utrzymane podczas akcji protestacyjnej w przypadkach, gdy strony nie osiągną porozumienia z tego czy innego powodu”, mówi Minister Pracy (patrz komunikat prasowy). Trzy związki zawodowe SAK, Akava i STTK krytykują tę inicjatywę, argumentując, że Finlandia odchodzi od modelu skandynawskiego, wykorzystując prawo do uregulowania tej kwestii (patrz komunikat prasowy SAK).

Zdrowie pracujących kobiet : Według Szwedzkiego Urzędu ds. Środowiska Pracy, kobiety dwukrotnie częściej niż mężczyźni zapadają na choroby zawodowe (patrz komunikat prasowy). Odpowiadają one za 70% chorób zawodowych, przy czym niektóre sektory, takie jak opieka zdrowotna, są na nie szczególnie narażone. Pracodawcy i pracownicy mogą podjąć działania w celu zmniejszenia tych nierówności na kilka sposobów, w tym poprzez ponowne przemyślenie podziału ról w ramach danego zawodu.

Renegocjacje : Kierownictwo amerykańskiej grupy technologii komputerowych Oracle i jej Europejska Rada Zakładowa dokonały rewizji swojej umowy o ERZ. ERZ wybierze komitet selekcyjny składający się z 5 członków (w tym przewodniczącego i wiceprzewodniczącego). Posiedzenia komitetu będą odbywać się dwa razy w roku, a także w czasie corocznego posiedzenia plenarnego. Komisja specjalna jest uprawniona do zwołania drugiego posiedzenia plenarnego każdego roku, czego zarząd nie może odmówić bez ważnego powodu. Komisja zbiera się również za każdym razem, gdy odbywają się posiedzenia nadzwyczajne. Takie spotkania mogą być organizowane w przypadku restrukturyzacji dotyczącej 1,5% całej siły roboczej grupy lub 50% pracowników w jednym państwie członkowskim i 50% pracowników w innym państwie członkowskim. Umowa zapewnia ERZ budżet w wysokości 50.000 euro w każdym roku podatkowym (który nie może być przenoszony na kolejne lata) na pokrycie wynagrodzeń ekspertów. W wyjątkowych okolicznościach budżet ten może zostać przekroczony za zgodą zarządu. W przypadku sporu, kierownictwo zapewni “uzasadnione i niezbędne opłaty prawne oraz wszelkie niezbędne opłaty sądowe w celu prowadzenia sporu”. Członkowie ERZ będą dysponować czasem niezbędnym do wykonywania swoich funkcji. Kierownicy liniowi członków ERZ zostaną poinformowani o istotnym charakterze ich obowiązków wynikających z niniejszego porozumienia i poproszeni o ich uwzględnienie podczas planowania obciążenia pracą i ocen. Porozumienie przewiduje wydanie komunikatu po corocznych i nadzwyczajnych posiedzeniach ERZ. Tekst tego komunikatu zostanie przygotowany przez komitet selekcyjny i niezwłocznie zatwierdzony przez kierownictwo, które zobowiązuje się następnie wysłać go do wszystkich pracowników. Tekst będzie określał, w jaki sposób członkowie ERZ mogą przekazywać informacje otrzymane za pośrednictwem ERZ swoim odpowiednikom na szczeblu lokalnym.