IR Notes

W dniu 21 października Komisja Europejska opublikowała swój program prac na rok 2026, uzupełniony załącznikiem określającym harmonogram, teksty będące przedmiotem dyskusji oraz teksty, które mają zostać poddane ocenie lub uchylone (zob. komunikat prasowy). W odniesieniu do Europy społecznej program ten jedynie powtarza szereg zapowiedzi, które były już wielokrotnie powtarzane. 1/ „Pakiet” dotyczący wysokiej jakości miejsc pracy jest zgodnie z planem, choć nie ma żadnych wskazówek co do jego treści (IV kwartał). W tekście wskazano jedynie, że ta „ustawa o wysokiej jakości miejscach pracy” musi „zapewnić, aby nowoczesne zatrudnienie nadążało za nowoczesną gospodarką”. 2/ Drugi „pakiet” dotyczący „sprawiedliwej mobilności pracowników” (^trzecikwartał) będzie zawierał wnioski ustawodawcze dotyczące: europejskiej karty zabezpieczenia społecznego, wzmocnienia Europejskiego Urzędu Pracy oraz przenoszenia umiejętności. 3/ Jeśli chodzi o obecny proces legislacyjny, w programie brakuje jednego oczekiwanego tekstu: wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie telepracy i prawa do odłączenia się. Oznacza to, że zostanie on przedstawiony do końca 2025 r. Jeśli chodzi o wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie wysokiej jakości staży, wydaje się, że będzie on nadal przechodził proces legislacyjny, podobnie jak wnioski dotyczące rozporządzenia w sprawie zgłaszania delegowania pracowników, zmiany Europejskiego Funduszu Dostosowania do Globalizacji oraz utworzenia unijnej puli talentów. Z drugiej strony, proponowana zmiana dyrektywy w sprawie ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie czynników rakotwórczych, mutagenów i substancji działających szkodliwie na rozrodczość w miejscu pracy może zostać porzucona. 4/ Ogłoszono kilka strategii i inicjatyw mających na celu zwiększenie siły nabywczej obywateli i walkę z ubóstwem, czyli obszar, w którym UE pozostaje w tyle. Ogłoszono następujące inicjatywy: inicjatywę dotyczącą „kwestii związanych z wynajmem krótkoterminowym” (^IIkwartał); „europejski plan na rzecz przystępnych cenowo mieszkań” (IV kwartał) oraz „unijną strategię przeciwdziałania ubóstwu” mającą na celu „zajęcie się strukturalnymi przyczynami wykluczenia i wzmocnienie usług wsparcia” (II kwartał). Obejmie to „wzmocnioną gwarancję dla dzieci, która będzie obejmowała inwestycje i reformy mające na celu walkę z ubóstwem dzieci”. Zapowiedziano również dwie strategie dotyczące „równości płci” (1^.kwartał) oraz „praw osób niepełnosprawnych” (2^.kwartał). 5/ Prace nad uproszczeniem przepisów będą kontynuowane w celu zmniejszenia obciążeń administracyjnych dla przedsiębiorstw, przy czym pojawi się szereg nowych pakietów „omnibusowych” dotyczących różnych tematów. Nie mają one jednak wpływu na ustawodawstwo socjalne – przynajmniej bezpośrednio. 6/ Zapowiedziano szereg ważnych tekstów, które mogą mieć wpływ na stosunki pracy: przedstawienie^28.systemu dla innowacyjnych przedsiębiorstw (^1.kwartał), który może obejmować uproszczenie przepisów socjalnych mających zastosowanie do start-upów; przegląd przepisów dotyczących zamówień publicznych (2.kwartał), które mogą pozwolić na wzmocnienie obowiązku przestrzegania klauzul społecznych, takich jak ograniczenie zamówień publicznych do przedsiębiorstw stosujących układ zbiorowy, ocena przepisów dotyczących nadzoru rynku i zgodności produktów oraz ocena dyrektywy w sprawie ochrony osób zgłaszających nieprawidłowości (4^.kwartał).

Europejska rada zakładowa : 27 października, po Parlamencie (zob. IR Notes 260), Rada UE ostatecznie przyjęła zmianę dyrektywy w sprawie europejskiej rady zakładowej (zob. komunikat prasowy). Dyrektywa wejdzie w życie z chwilą opublikowania w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Po wejściu w życie dyrektywy państwa członkowskie będą miały dwa lata na transpozycję jej przepisów do prawa krajowego i trzy lata na jej wdrożenie.

Przemoc domowa : W dniu 17 października Rada ds. Zatrudnienia i Spraw Społecznych przyjęła konkluzje w sprawie przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. Ministrowie stwierdzili, że „zapobieganie przemocy wobec kobiet i przemocy domowej oraz zwalczanie tych zjawisk jest obowiązkiem społecznym, ponieważ przemoc podważa równouprawnienie płci oraz prawo kobiet i dziewcząt do równości we wszystkich dziedzinach życia, utrudnia im równy udział w życiu społecznym i rynku pracy oraz może prowadzić do poważnych konsekwencji dla zdrowia lub bezpieczeństwa, a nawet do ofiar śmiertelnych”. W odniesieniu do stosunków pracy w konkluzjach tych wzywa się państwa członkowskie do podjęcia inicjatyw mających na celu promowanie szkoleń dla „pracowników w odpowiednich dziedzinach”, które mogą pomóc kobietom będącym ofiarami przemocy, oraz do podjęcia działań prowadzących do „podnoszenia świadomości i edukacji całej populacji, w tym osób postronnych (…)”. Państwa są również zachęcane do „wspierania rozwoju narzędzi i szkoleń dla pracowników służby zdrowia, opiekunów i pracowników socjalnych, aby pomóc im w wykrywaniu przypadków przemocy wobec kobiet w ciąży i nowych rodziców, mając na uwadze, że przemoc może nasilać się w okresie ciąży i porodu”.

Restrukturyzacja : W dniu 30 października Komisja Europejska zaproponowała uruchomienie pomocy w wysokości 8,5 mln euro w ramach Europejskiego Funduszu Dostosowania do Globalizacji (EFG) w celu wsparcia 5800 z 6500 pracowników zwolnionych w wyniku upadłości producenta baterii elektrycznych Northvolt w Szwecji. Rząd szwedzki złożył wniosek o wsparcie z EFG w czerwcu 2025 r. Pomoc stanowi 60 % budżetu w ramach programu, a pozostała część jest finansowana przez szwedzką publiczną służbę zatrudnienia (zob. komunikat prasowy).

Dumping socjalny w branży transportowej : W dniu 16 października Trybunał Sprawiedliwości wydał wyrok potwierdzający duńskie rozporządzenie z 2019 r., które ogranicza działalność kabotażową przedsiębiorstw transportowych spoza Danii do „siedmiu kolejnych dni w jednym miesiącu kalendarzowym” (uwaga redaktora: kabotaż to transport towarów – w tym załadunek i rozładunek – między dwoma punktami na terytorium kraju, realizowany przez przedsiębiorstwo niebędące rezydentem). Komisja Europejska uważa, że rozporządzenie to ogranicza swobodę działania przedsiębiorstw transportowych w państwach członkowskich, ale Dania argumentowała, że rozporządzenie to precyzyjnie definiuje pojęcie „usług okazjonalnych”, zgodnie z prawem UE w zakresie kabotażu, i stanowi część marginesu swobody pozostawionego państwom członkowskim przy wdrażaniu tekstów. Trybunał Sprawiedliwości potwierdza, że „okres oczekiwania” nałożony przez Danię „nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia celu tej praktyki, którym jest zapewnienie, aby przewozy kabotażowe autokarami i autobusami nie były wykonywane w sposób powodujący powstanie stałej lub ciągłej działalności w tym samym przyjmującym państwie członkowskim”. Europejska Federacja Pracowników Transportu (ETF) podkreśla, że stanowi to „ważne zwycięstwo w trwającej walce z dumpingiem społecznym w sektorze transportu”. Flemming Overgaard, przewodniczący duńskiego związku zawodowego 3F Transport, komentuje, że „orzeczenie oznacza również, że Szwecja i inne kraje mogą swobodnie kopiować duńskie przepisy i skutecznie hamować obniżanie wynagrodzeń i pogarszanie warunków pracy zagranicznych kierowców w całym regionie skandynawskim” (zob. komunikat prasowy).

Domniemana dyskryminacja : Federalny Sąd Pracy (Bundesarbeitsgericht, BAG) wydał orzeczenie, w którym wskazał, że różnica w wynagrodzeniu kobiet i mężczyzn za pracę o jednakowej wartości stanowi domniemanie dyskryminacji, które musi zostać skorygowane przez pracodawcę (zob. komunikat prasowy). W tej konkretnej sprawie pracownica zgłosiła różnicę w wynagrodzeniu w stosunku do jednego ze swoich kolegów (nie biorąc pod uwagę porównywalnej grupy pracowników płci męskiej) na podstawie zestawienia opublikowanego przez pracodawcę zgodnie z niemiecką ustawą o przejrzystości wynagrodzeń. Regionalny sąd pracy początkowo odrzucił skargę, argumentując, że porównanie jej wynagrodzenia z grupą porównywalnych pracowników płci męskiej i grupą porównywalnych pracownic nie wykazało żadnych nieuzasadnionych różnic w wynagrodzeniu. Jednak BAG częściowo uchylił tę decyzję, dostosowując się do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE i uznając porównanie dokonane wyłącznie z mężczyzną wymienionym przez skarżącą. Konfederacja związków zawodowych DGB wyraziła zadowolenie z tej decyzji (zob. komunikat prasowy) i wzywa Niemcy do szybkiego transponowania dyrektywy w sprawie przejrzystości wynagrodzeń.

Zdrowie w miejscu pracy : Ministerstwo Pracy i Spraw Socjalnych chce ograniczyć biurokrację, z jaką borykają się przedsiębiorstwa w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, zmniejszając w ten sposób obciążenia administracyjne o około 200 mln euro rocznie (zob. komunikat prasowy). Wśród wprowadzanych zmian znajduje się między innymi zniesienie obowiązku powoływania kierownika ds. bezpieczeństwa w przedsiębiorstwach zatrudniających mniej niż 50 pracowników. W trakcie obecnej kadencji rządu stopniowo wdrażane będą trzy pakiety środków. Pierwszy z nich ma wejść w życie w listopadzie.

Opieka, trudny zawód : Praca pielęgniarek, opiekunów i asystentów opieki zostanie uznana za trudny zawód w 2026 r. (zob. komunikaty prasowe GPA i ÖGB). Środek ten, popierany przez związki zawodowe, ma na celu poprawę warunków pracy w sektorze zdominowanym przez kobiety i borykającym się z niedoborem siły roboczej. Skorzystają na tym również pracownicy zatrudnieni w niepełnym wymiarze godzin, którzy pracują co najmniej w połowie etatu. Od przyszłego roku pielęgniarki będą musiały wykonywać tylko 12 wymagających fizycznie nadzorów miesięcznie, zamiast obecnych 15. Reforma ta oznacza, że prawie dwie trzecie pracowników powinno przejść na emeryturę w wieku 65 lat (zob. komunikat prasowy).

Koniec kariery zawodowej : Podczas posiedzenia Krajowej Rady Pracy [Conseil National du Travail – CNT] w dniu 21 października partnerzy społeczni podpisali kilka układów zbiorowych dotyczących miejsc pracy dla osób kończących karierę zawodową, dzięki czemu miejsca te staną się bardziej dostępne dla kobiet i pracowników objętych specjalnymi programami (zawody wymagające dużego wysiłku fizycznego, budownictwo, praca w nocy itp.  Odnowiono również szereg innych układów zbiorowych pracy, takich jak te przewidujące prawo pracownika do otrzymywania zasiłku wypłacanego podczas przerwy w karierze zawodowej [allocation d’interruption] lub dodatkowego zasiłku przedemerytalnego wypłacanego przez byłego pracodawcę [complément d’entreprise], przedłużając ich ważność do czerwca 2029 r. (zob. komunikat prasowy). Konfederacja Chrześcijańskich Związków Zawodowych (CSC) wyraziła zadowolenie z podjętych decyzji i planuje zawrzeć kolejne porozumienia w tym kierunku w 2026 r. (zob. komunikat prasowy).

Bezpłatna opieka nad dziećmi : Rząd rozpoczął konsultacje społeczne w sprawie projektu ustawy umożliwiającej pracującym rodzicom korzystanie z (prawie) bezpłatnej opieki nad dziećmi od 2029 r. (zob. komunikat prasowy). Państwo będzie wypłacać świadczenia na opiekę nad dziećmi bezpośrednio organizacjom przyjmującym, co zakończy obecny system odroczonych zwrotów kosztów. Świadczenia będą również stopniowo podwyższane, zwłaszcza w sektorach doświadczających niedoborów siły roboczej. W rezultacie dodatkowy dzień pracy nie będzie już prowadził do obniżenia świadczeń, co sprawi, że praca będzie bardziej opłacalna.

Własność akcji przez pracowników : Zarząd grupy Clariane wprowadził plan przydziału akcji dla 69 315 pracowników zatrudnionych w sześciu krajach UE. Plan został zatwierdzony przez europejską radę zakładową, która reprezentuje europejskich pracowników grupy. W dniu 2 października 20 , każdy pracownik zatrudniony w firmie od co najmniej trzech lat, niezależnie od kraju, stanowiska lub statusu, otrzymał bezpłatnie 50 akcji Clariane. Pracownicy nabędą stałe prawo własności do tych akcji, jeśli firma osiągnie swój cel wydajnościowy, tj. jeśli poziom satysfakcji klientów w 2027 r. i/lub średni poziom satysfakcji klientów w latach 2025, 2026 i 2027 osiągnie lub przekroczy cel grupy (patrz komunikat prasowy).

Prawa podstawowe : 17 października kierownictwo grupy detalicznej Carrefour i federacja Uni Global Union odnowiły globalną umowę podpisaną po raz pierwszy w 2001 r. Nowy tekst został podpisany w ostatnim dniu corocznego posiedzenia europejskiej rady zakładowej Carrefour (znanej jako „CICE”), która, jak twierdzi UNI Global Union, „odegrała kluczową rolę w umocnieniu GFA poprzez dokumenty uzupełniające dotyczące równości płci, przemocy wobec kobiet i innych kluczowych kwestii” (zob. komunikat prasowy). Federacja wyraża zadowolenie, że „pomimo ostatnich zmian w globalnej działalności, firma podtrzymała swoje zobowiązania wynikające z umowy w zakresie należytej staranności, w tym w całej sieci franczyzowej”.

Eksport wypadków przy pracy : Progressive Policies opublikowało raport zlecony przez Europejską Konfederację Związków Zawodowych, która chce lepiej zrozumieć wpływ umów o wolnym handlu zawartych między UE a krajami trzecimi na zdrowie i bezpieczeństwo pracowników. Séverine Picard, dyrektor Progressive Policies, zwraca uwagę, że „do tej pory praktycznie nie przeprowadzono żadnych badań na ten temat” (zob. „Pytanie do…” na stronie obok). Obecnie trwają jednak dwa rodzaje prac: 1/ Prace prawne, obejmujące sporządzenie wykazu wszystkich aktualnych umów o wolnym handlu zawartych przez UE w celu zbadania zawartych w nich postanowień dotyczących zdrowia i bezpieczeństwa (zob. załącznik do raportu). Prace te pokazują między innymi, że najsłabszymi umowami handlowymi pod względem ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników są umowy zawarte z krajami, które eksportują do UE największe ilości produktów niebezpiecznych. 2/ Badania o charakterze bardziej jakościowym, mające na celu zbadanie, czy wzrost przepływów handlowych ma wpływ na zdrowie i bezpieczeństwo pracowników. W raporcie dość wcześnie formułuje się wniosek, że ma on wpływ, po pierwsze ze względu na eksport odpadów do państw trzecich, a po drugie dlatego, że kraje globalnego Południa odnotowują znaczny wzrost możliwości handlowych. Matematyczną konsekwencją tej sytuacji jest wzrost liczby wypadków i zgonów w miejscu pracy w odpowiedzi na nasze zapotrzebowanie na produkty rolne i rzadkie minerały.

Zarządzanie algorytmiczne i sztuczna inteligencja w miejscu pracy : 21 października Komisja Europejska opublikowała wyniki badania przeprowadzonego wśród 70 000 pracowników w 27 państwach członkowskich UE, które zostało przeprowadzone między końcem 2024 r. a początkiem 2025 r. Wynika z niego, że narzędzia sztucznej inteligencji (AI) są szeroko stosowane w miejscu pracy (zob. komunikat prasowy). 30% ankietowanych pracowników korzystało z narzędzi opartych na sztucznej inteligencji co najmniej raz w ciągu ostatnich 12 miesięcy. Wykorzystanie sztucznej inteligencji jest bardzo zróżnicowane w obrębie UE, od 45% w Danii do 13% w Grecji. Najczęściej używanym narzędziem sztucznej inteligencji przez pracowników w UE jest zdecydowanie ChatGPT (21%), znacznie wyprzedzające Copilot i Gemini. Badanie ujawnia również, że monitorowanie cyfrowe jest dość powszechne: monitorowanie cyfrowe jest wykorzystywane do śledzenia godzin pracy 37% pracowników w UE oraz wejść i wyjść z miejsca pracy 36% pracowników w UE. Badanie mierzy również wykorzystanie zarządzania algorytmicznego, podkreślając, że 24% pracowników w UE ma automatycznie przydzielane harmonogramy pracy.