IR Notes

W dniu 17 grudnia Parlament Europejski przyjął znaczną większością głosów (451 głosów za, 45 przeciw i 153 wstrzymujących się) sprawozdanie w sprawie cyfryzacji, sztucznej inteligencji i zarządzania algorytmicznego w miejscu pracy – kształtowanie przyszłości pracy. W sprawozdaniu tym wzywa się Komisję Europejską do przedstawienia inicjatywy w sprawie sztucznej inteligencji i zarządzania algorytmicznego w miejscu pracy, która będzie miała zastosowanie do wszystkich pracowników (zob. komunikat prasowy). W dniu 12 listopada podczas posiedzenia Komisji Zatrudnienia i Spraw Socjalnych posłowie do PE wezwali Komisję do przedstawienia wniosku „legislacyjnego” (zob. IR Notes 262), ale określenie to zostało następnie usunięte z tekstu przyjętego na posiedzeniu plenarnym pod naciskiem m.in. BusinessEurope. Faktem pozostaje jednak, że ostateczny dokument stanowi „sprawozdanie z własnej inicjatywy ustawodawczej”, co oznacza, że Komisja musi udzielić odpowiedzi w ciągu trzech miesięcy. Będzie musiała albo wskazać, jakie środki zamierza podjąć, albo uzasadnić swoją odmowę przedstawienia inicjatywy zgodnej z wnioskiem Parlamentu. W swoim sprawozdaniu posłowie do PE argumentują, że „każde nowe wdrożenie lub znacząca zmiana w wykorzystaniu narzędzi sztucznej inteligencji lub algorytmicznych systemów zarządzania w miejscu pracy powinna podlegać ocenie pod kątem bezpieczeństwa i higieny pracy”. W tekście wezwano również do znaczącego udziału pracowników i ich przedstawicieli „w procesach decyzyjnych na wszystkich etapach, a także do zapewnienia informacji i konsultacji oraz szkoleń w miejscu pracy, aby ułatwić wszystkim pracownikom stosowanie nowych technologii”. Ponadto tekst zawiera załącznik opisujący treść „wniosku”, który Komisja mogłaby sporządzić. W załączniku tym stwierdza się, że „wdrożenie i stosowanie nowych systemów zarządzania algorytmicznego lub aktualizacje istniejących systemów, które mają bezpośredni wpływ na wynagrodzenie pracowników, ocenę, organizację pracy, przydzielanie zadań lub czas pracy” należy uznać za „decyzje mogące prowadzić do istotnych zmian w organizacji pracy lub stosunkach umownych i jako takie podlegają konsultacjom zgodnie z art. 4 ust. 2 lit. c) dyrektywy 2002/14/WE, bez uszczerbku dla dyrektywy 2009/38/WE”. Taka interpretacja wyraźnie przyznawałaby kompetencje europejskim radom zakładowym. Konsultacje takie powinny być przeprowadzane w odniesieniu do: 1) celów wdrożenia lub aktualizacji, procesów pracy i pracowników, których to dotyczy; 2) nakładu pracy, intensywności pracy, harmonogramu, czasu pracy, elastyczności, wynagrodzenia, zakresu obowiązków, oceny wyników lub stosunków umownych; 3) wpływu na bezpieczeństwo i higienę pracy; 4) rodzajów gromadzonych danych; 5) środków wprowadzonych w celu zapobiegania, wykrywania, łagodzenia i korygowania stronniczości lub skutków dyskryminacyjnych; 6) mechanizmów nadzoru i kontroli przez ludzi; 7) środków szkoleniowych i wsparcia, w tym pomocy ekspertów, dla pracowników i kierowników korzystających z takich systemów. Komisja ma teraz trzy miesiące na przygotowanie odpowiedzi. Ustawa o wysokiej jakości miejscach pracy, której uchwalenie przewiduje się do końca roku, mogłaby być odpowiednim narzędziem do odpowiedzi na obawy wyrażone przez Parlament.

Ochrona pracowników narażonych na działanie azbestu : Trzy dni przed upływem terminu transpozycji dyrektywy (UE) 2023/2668 z dnia 22 listopada 2023 r. zmieniającej dyrektywę 2009/148/WE w sprawie ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie azbestu w miejscu pracy, w dniu 18 grudnia Komisja Europejska opublikowała komunikat wprowadzający wytyczne mające pomóc państwom członkowskim w dostosowaniu się do tych przepisów. W pierwszej kolejności dyrektywa przewiduje obniżenie maksymalnej wartości granicznej narażenia do 0,01 włókien azbestu na cm³, czyli o dziesięć razy poniżej obecnego limitu wynoszącego 0,1 włókna na cm³ (zob. IR Notes 212). Jednak europejski ruch związkowy i Parlament Europejski dążyły do bardziej ambitnego obniżenia wartości do 0,001 włókna na cm³, czyli wartości 100 razy niższej od obecnie obowiązującej (zob. komunikat prasowy ETUI), w celu zmniejszenia liczby zgonów związanych z azbestem, szacowanej na 90 000 rocznie. Według Komisji obecnie w Unii Europejskiej nadal narażonych jest na działanie azbestu od 4,1 do 7,3 mln pracowników. Tego samego dnia Komisja opublikowała również aktualizację swojego zalecenia dotyczącego europejskiego wykazu chorób zawodowych. Celem tej zmiany jest zapewnienie „spójnego uznawania tych chorób we wszystkich państwach członkowskich” oraz promowanie „niezbędnego wsparcia i odszkodowań dla poszkodowanych pracowników” (zob. komunikat prasowy).

Sprawozdawczość przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju i należyta staranność : 16 grudnia Parlament Europejski ostatecznie przyjął tymczasowe porozumienie zawarte 9 grudnia z Radą UE w sprawie pakietu uproszczeń Omnibus I. Posłowie do PE szeroko poparli kompromis, oddając 428 głosów za, 218 przeciw i 17 wstrzymujących się. Tekst ten ma na celu „uproszczenie” dyrektyw dotyczących wymogów należytej staranności i sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju, tj. dyrektyw CS3D i CSRD. Dyrektywa wynikająca z tego porozumienia ma zostać opublikowana w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Państwa członkowskie będą miały rok od daty publikacji na transpozycję zmian wprowadzonych do dyrektywy CSRD. Termin transpozycji zmian do dyrektywy CS3D wyznaczono na 26 lipca 2028 r.

Cypryjskie przewodnictwo w UE : Cypr, który 1 stycznia objął przewodnictwo w UE na sześć miesięcy, przedstawił swój program prac. W dziedzinie zatrudnienia prezydencja kładzie nacisk na „sprawiedliwe wynagrodzenia, bezpieczne warunki pracy i równe szanse”. Jako wytyczną dla planowanych działań prezydencja odwołuje się do „długoletniego zaangażowania Międzynarodowej Organizacji Pracy na rzecz sprawiedliwości społecznej jako podstawy pokoju i dobrobytu”. W związku z tym „sprawiedliwe zatrudnienie na rzecz sprawiedliwości społecznej” będzie jednym z głównych tematów dyskusji podczas nieformalnego posiedzenia Rady EPSCO, które odbędzie się w lutym. W zakresie legislacji prezydencja zamierza zakończyć negocjacje w sprawie dyrektywy dotyczącej staży oraz szóstej zmiany dyrektywy w sprawie substancji rakotwórczych, mutagennych i działających szkodliwie na rozrodczość. Chce również kontynuować prace nad zmianą rozporządzenia w sprawie Europejskiego Funduszu Dostosowania do Globalizacji, sfinalizować negocjacje w sprawie zmiany rozporządzenia w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz wzmocnić ochronę praw pracowników mobilnych.

Restrukturyzacja : 9 stycznia Komisja Europejska ogłosiła wniosek o uruchomienie 7,5 mln euro z Europejskiego Funduszu Dostosowania do Globalizacji (EFG) na wsparcie 3414 pracowników dotkniętych zamknięciem w lutym 2025 r. fabryki Audi w Brukseli. Pomoc ta zostanie wykorzystana na sfinansowanie działań, które pomogą 2580 byłym pracownikom Audi i 834 pracownikom jego dostawców w nabyciu nowych umiejętności i powrocie na rynek pracy (zob. komunikat prasowy).

Skrócony czas pracy : Rząd przedłużył do grudnia 2026 r. okres, w którym przysługują zasiłki z tytułu skróconego czasu pracy (zob. komunikat prasowy). Środek ten ma na celu stabilizację gospodarki, która została osłabiona przez obecną niestabilność geopolityczną. Przedsiębiorstwa mogą teraz ubiegać się o te zasiłki dla swoich pracowników przez 24 miesiące zamiast obecnych 12 miesięcy. IG Metall i inne związki zawodowe z zadowoleniem przyjęły tę decyzję (zob. komunikat prasowy IG Metall), ale ostrzegły również, że krok ten może spowodować zwiększoną presję na Federalną Agencję Pracy (zob. DGB).

Składki związkowe : Parlament przyjął ustawę mającą na celu zwiększenie możliwości odliczenia od podatku składek związkowych. Składki te były wcześniej zaliczane do kosztów działalności gospodarczej i podlegały odliczeniu od podatku tylko wtedy, gdy przekraczały ustaloną kwotę. Ponieważ większość pracowników wnioskowała o odliczenie kwoty niższej niż ten próg, kwota tego odliczenia pozostawała ograniczona. Od tego roku składki te będą jednak podlegały odliczeniu od stałego limitu, co oznacza, że pracownicy będą mogli zaoszczędzić od 25 do 35% kosztów rocznej składki związkowej (zob. komunikaty prasowe wydane przez DGB i IGBCE).

Płaca minimalna i zaproszenia do składania ofert : W wyroku ogłoszonym 16 grudnia włoski Trybunał Konstytucyjny pośrednio odniósł się do kwestii ustawowej płacy minimalnej w tym kraju. Włoskie prawo krajowe nie określa płacy minimalnej: płace minimalne są ustalane w układach zbiorowych na poziomie branżowym, ale nie istnieją żadne mechanizmy rozszerzające, które zapewniałyby ich powszechne stosowanie. Sytuacja ta może zachęcać niektóre przedsiębiorstwa do wybierania układów zbiorowych, które są dla nich najkorzystniejsze z punktu widzenia obniżenia kosztów pracy, co prowadzi do dynamiki konkurencji w dół. Region Apulia próbował ograniczyć tę tendencję, przyjmując regionalną ustawę o udzielaniu zamówień publicznych. Nakłada ona na prywatnych usługodawców ubiegających się o takie zamówienia obowiązek stosowania minimalnego wynagrodzenia brutto w wysokości 9 euro za godzinę. Rząd zaskarżył ten środek do Trybunału Konstytucyjnego, argumentując po pierwsze, że ustawa regionalna nie może regulować stosunków pracy, a po drugie, że taki mechanizm naruszałby zasadę swobody zrzeszania się pracodawców. Trybunał Konstytucyjny odrzucił odwołanie, stwierdzając, że ustawa regionalna nie ustanawia powszechnej płacy minimalnej, ale ma zastosowanie wyłącznie w konkretnym kontekście: zamówień publicznych. Orzeczenie opiera się również na dyrektywie 2022/2041, która uznaje rolę zamówień publicznych w gwarantowaniu płacy minimalnej.

Zatrudnienie młodzieży : 22 grudnia rząd przyjął dekret wprowadzający bony na zatrudnienie dla młodych ludzi. Program ten polega na wypłacaniu dotacji przedsiębiorstwom, które zatrudniają bezrobotnych w wieku poniżej 30 lat, pozostających bez pracy przez co najmniej sześć miesięcy (trzy miesiące w przypadku osób posiadających jedynie wykształcenie podstawowe). Dotacja w wysokości do 1500 euro miesięcznie pokrywa połowę wynagrodzenia młodego pracownika przez okres sześciu miesięcy (zob. komunikat prasowy).

Karta różnorodności : Karta ta, sporządzona w 2015 r. przez trójstronny organ SER, umożliwiła wielu firmom, które ją podpisały, osiągnięcie postępów, zwłaszcza w obszarach różnorodności płciowej i etnokulturowej (zob. komunikat prasowy). 532 przedsiębiorstwa, które ją podpisały, starają się lepiej odzwierciedlać społeczeństwo i swoją bazę klientów, jednocześnie przestrzegając przepisów (zob. sprawozdanie). Ich polityka „różnorodności” opiera się przede wszystkim na rekrutacji, wprowadzaniu zmian w ofertach pracy i podnoszeniu świadomości pracowników. Na przykład połowa z tych przedsiębiorstw utworzyła wewnętrzne sieci, aby zachęcić pracowników do zajęcia się tymi kwestiami. Inicjatywa ta umożliwiła przedsiębiorstwom jaśniejsze określenie celów i zajęcie się niektórymi tematami, którym poświęca się mniej uwagi, takimi jak neuroróżnorodność w miejscu pracy. Niemniej jednak SER podkreśla problemy związane z pogodzeniem tych inicjatyw z RODO, zwłaszcza w odniesieniu do przetwarzania danych demograficznych.

Raport dotyczący emisji nafty : Rada Zdrowia, niezależny organ doradczy rządu i parlamentu, rozpoczęła publiczne konsultacje na temat zagrożeń dla zdrowia związanych z emisjami spalin silników naftowych (zobacz komunikat prasowy i raport). Ocena ta, zlecona przez Ministerstwo Pracy i kilka organów z krajów skandynawskich, podkreśla poważne zagrożenia, na jakie narażeni są pracownicy lotnisk, w tym piloci, bagażowi i członkowie załóg.

Przejrzystość wynagrodzeń : W ramach transpozycji dyrektywy 2023/970 rząd przyjął ustawę o równym wynagrodzeniu dla mężczyzn i kobiet za taką samą pracę lub pracę o takiej samej wartości (zob. komunikat prasowy). Ustawa ta przyznaje pracownikom nowe prawa w zakresie przejrzystości wynagrodzeń, takie jak dostęp do informacji o ich wynagrodzeniu i lepsza ochrona przed dyskryminacją. Raz na trzy lata przedsiębiorstwa zatrudniające ponad 100 pracowników będą musiały przedkładać Ministerstwu Pracy sprawozdanie opisujące sposób wdrażania tej ustawy, a w przypadku nieprzestrzegania przepisów będą podlegać surowym karom.

Zwolnienia lekarskie : Ustawa o dodatkowych środkach interwencyjnych w dziedzinie opieki zdrowotnej, która weszła w życie 30 grudnia, wprowadza szereg nowych przepisów mających zastosowanie do osób przebywających na zwolnieniu lekarskim. Środki te dotyczą między innymi zezwoleń na podróżowanie, przypadków zawieszenia wypłaty zasiłku chorobowego oraz kontroli przeprowadzanych przez osoby niebędące profesjonalistami (zob. komunikat prasowy).

Zatrudnienie osób starszych : Rząd polecił Rzecznikowi ds. Równości (DO) współpracę z partnerami społecznymi w zakresie zwalczania dyskryminacji ze względu na wiek w miejscu pracy. Zadaniem tej misji jest zaproponowanie środków, które wzmocnią wysiłki pracodawców na rzecz zwalczania dyskryminacji ze względu na wiek poprzez inicjatywy prewencyjne i promocyjne. Sprawozdanie zostanie przedłożone do 31 marca 2027 r. (zob. komunikat prasowy).

Reformy prawa pracy : Ustawa o prawach pracowniczych, uchwalona 18 grudnia, została przyjęta przez partnerów społecznych i społeczeństwo obywatelskie jako największy krok naprzód w zakresie praw pracowniczych od 50 lat (zob. komunikat prasowy rządu i zestawienie informacji). Ustawa ta wprowadza kilka istotnych zmian, w tym: 1) zakaz stosowania wyzyskujących umów zerogodzinowych; 2) ochronę pracowników przed molestowaniem; oraz 3) prawo do zasiłku chorobowego od pierwszego dnia choroby (zob. komunikat prasowy TUC). Stanowi to historyczny moment, zwiększający bezpieczeństwo zatrudnienia i wprowadzający konkretne ulepszenia w życiu zawodowym milionów ludzi. Związki zawodowe podkreśliły znaczenie dialogu społecznego, który będzie kontynuowany poprzez liczne konsultacje zaplanowane na 2026 r., aby zapewnić właściwe stosowanie ustawy.

Sztuczna inteligencja : 15 grudnia kierownictwo koncernu chemicznego Solvay, jego globalna rada zakładowa (Solvay Global Forum) oraz europejska rada zakładowa przyjęły dodatek dotyczący systemów sztucznej inteligencji do globalnej umowy ramowej w sprawie transformacji cyfrowej, podpisanej w 2020 r. Umowa ta „określa ramy i zestaw zasad” dotyczących kwestii związanych z opracowywaniem, wykorzystywaniem lub wdrażaniem takich systemów. Umowa ustanawia czterostopniową procedurę: 1/ Wstępna i bieżąca inwentaryzacja systemów sztucznej inteligencji i systemów autonomicznych (zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych); 2/ Ocena ryzyka w celu sklasyfikowania rozwiązań sztucznej inteligencji według poziomów ryzyka; 3/ Ustanowienie procedur zarządzania zgodnością i ryzykiem związanym z tymi narzędziami; 4/ Zapewnienie odpowiednich szkoleń zarówno w zakresie korzystania z tych narzędzi, jak i procedur, zasad i przepisów dotyczących ich stosowania. Przedstawiciele pracowników są ściśle zaangażowani w monitorowanie umowy. Postępy projektów związanych ze sztuczną inteligencją i systemami autonomicznymi będą stałym punktem porządku obrad globalnego forum Solvay „ ”. Europejska rada zakładowa będzie również informowana o wszelkich ważnych inicjatywach związanych z wykorzystaniem sztucznej inteligencji lub systemów autonomicznych.

Układy zbiorowe pracy a niskie wynagrodzenia : Opublikowane 19 grudnia przez Eurofound badanie zawiera analizę i porównanie treści 94 układów zbiorowych w trzech sektorach o niskich wynagrodzeniach w 11 państwach członkowskich UE i Norwegii. Wyniki tej żmudnej pracy pokazują, że układy zbiorowe pracy poprawiają jakość zatrudnienia pracowników w tych sektorach, mimo że kwestia intensywności pracy nie została w pełni uwzględniona. Badanie potwierdza znaczenie wzmocnienia negocjacji zbiorowych w zainteresowanych państwach.

Równe wynagrodzenie : Zasada równego wynagrodzenia oznacza, że gdy dwa stanowiska pracy są uznawane za równoważne pod względem umiejętności, wysiłku, obowiązków i warunków pracy, muszą one zapewniać równe wynagrodzenie. Opierając się na 16 studiach przypadków, w raporcie opublikowanym przez Eurofound 15 grudnia przeanalizowano sposób wdrażania tej zasady. W czasach, gdy pracodawcy dostosowują się do wymogów dyrektywy w sprawie przejrzystości wynagrodzeń, z dokumentu tego można wyciągnąć wiele wniosków.

Sztuczna inteligencja : Projekt badawczy DIGILARE, skupiający się na wyzwaniach związanych z prawami zbiorowymi pracowników wynikających z transformacji cyfrowej, zawiera porównawczą analizę prawną czterech kwestii związanych z tym zagadnieniem: 1/ Kogo obejmuje reprezentacja w miejscu pracy? 2/ Jakie przepisy krajowe państw członkowskich mają zastosowanie w kontekście transgranicznym? 3/ W jaki sposób gwarantuje się prawa pracowników do uczestnictwa w cyfrowym świecie pracy? 4/ Co należy uregulować, aby zapewnić wysokiej jakości warunki pracy? W wyniku projektu powstała seria dokumentów: dwa raporty podsumowujące cztery tematy projektu (pierwszy raport, drugi raport); analiza dorobku prawnego UE w zakresie zbiorowych praw pracowników oraz dokument strategiczny zawierający propozycje zmian regulacyjnych na szczeblu europejskim.