IR Notes

Cel jest ambitny i obejmuje etap pośredni: zmniejszenie liczby osób zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem społecznym o co najmniej 15 milionów do 2030 r. Innymi słowy, osiągnięcie celu wyznaczonego w marcu 2021 r. w planie działania dotyczącym europejskiego filaru praw socjalnych (zob. IR Notes 159 EN). UE pozostaje w tyle, jeśli chodzi o walkę z ubóstwem. Liczba osób zagrożonych ubóstwem w UE spadła zaledwie o 2,9 mln w latach 2019–2024. Co więcej, w 11 państwach członkowskich w 2024 r. było więcej osób w tej kategorii niż w 2019 r. Przedstawiając 6 maja swoją pierwszą strategię walki z ubóstwem, Komisja Europejska zamierza odwrócić ten trend (zob. komunikat prasowy). Strategii tej towarzyszy kilka inicjatyw, takich jak wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie zwalczania wykluczenia mieszkaniowego; komunikat poświęcony konkretnie ubóstwu dzieci; oraz komunikat mający na celu wzmocnienie strategii na rzecz praw osób niepełnosprawnych na lata 2021–2030. Jednym z elementów nowej strategii jest wspieranie integracji na rynku pracy osób zdolnych do pracy, w szczególności „osób długotrwale bezrobotnych, nieaktywnych zawodowo oraz osób borykających się ze szczególnymi barierami”. W drugiej połowie 2026 r. Komisja rozpocznie pierwszy etap konsultacji z europejskimi partnerami społecznymi w celu uzyskania ich opinii na temat działań UE mających na celu wspieranie aktywizacji osób wykluczonych z rynku pracy. Jednak, jak zauważa organizacja pozarządowa ATD Quart Monde, „przedstawianie zatrudnienia jako głównego sposobu na wyjście z ubóstwa jest uproszczoną odpowiedzią na wielowymiarową rzeczywistość ubóstwa i otwiera drogę do sprowadzenia debaty do kwestii osobistej odpowiedzialności, podczas gdy kluczową rolę w utrzymywaniu ludzi w ubóstwie odgrywają czynniki systemowe”. Mimo to inicjatywa Komisji uznaje ubóstwo w jego wielowymiarowej rzeczywistości, a także kładzie nacisk na zapobieganie oraz dostęp do usług niezbędnych dla dobrostanu i integracji społecznej ludzi. Wyniki można osiągnąć jedynie poprzez mobilizację wszystkich zainteresowanych stron, przy czym działania muszą być koordynowane na szczeblu europejskim, krajowym, regionalnym i lokalnym. Konieczne jest również przeznaczenie niezbędnych środków w ramach wieloletnich ram finansowych na lata 2028–2034, które są obecnie przedmiotem dyskusji na szczeblu Rady.

Sztuczna inteligencja : 7 maja negocjatorzy z Rady i Parlamentu Europejskiego osiągnęli wstępne porozumienie w celu uproszczenia europejskiego prawodawstwa cyfrowego (Omnibus VII). Przyjęte środki obejmują dwa wnioski dotyczące rozporządzeń, które mają na celu uproszczenie unijnych ram prawnych w zakresie cyfryzacji oraz wdrożenie zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji (zob. komunikaty prasowe Rady oraz Parlamentu). Porozumienie odracza wejście w życie przepisów dotyczących systemów sztucznej inteligencji wysokiego ryzyka: nowe daty rozpoczęcia stosowania to 2 grudnia 2027 r. w przypadku samodzielnych systemów sztucznej inteligencji wysokiego ryzyka oraz 2 sierpnia 2028 r. w przypadku systemów sztucznej inteligencji wysokiego ryzyka wbudowanych w produkty. Oba teksty będą teraz musiały zostać formalnie przyjęte przez Radę i Parlament, zanim zostaną opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Kompromis spotkał się z ostrym potępieniem ze strony federacji związków zawodowych IndustriAll Europe, która stwierdza, że „jednym z najbardziej niepokojących elementów porozumienia jest decyzja o przeniesieniu rozporządzenia w sprawie maszyn z załącznika I sekcja A ustawy o sztucznej inteligencji […] do sekcji B”.  Federacja argumentuje, że „nie jest to [tylko] dostosowanie techniczne”, ponieważ sekcja A „gwarantuje, że produkty wysokiego ryzyka automatycznie podlegają najsurowszym obowiązkom w zakresie bezpieczeństwa sztucznej inteligencji w całej UE” (zob. komunikat prasowy). IndustriAll Europe z goryczą zauważa, że „gdy nasila się lobbing przemysłowy, prawa pracowników i zabezpieczenia bezpieczeństwa pracy stają się przedmiotem negocjacji”.

Konsultacje w sprawie standardów sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju : 6 maja Komisja Europejska rozpoczęła publiczne konsultacje dotyczące proponowanej zmiany europejskich standardów sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju (ESRS) i załączników do nich, a także dotyczących dobrowolnego standardu sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju przeznaczonego dla małych przedsiębiorstw oraz załączników do niego. Opierając się na pakiecie upraszczającym Omnibus I oraz nowym zakresie stosowania dyrektywy w sprawie sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (CSRD), opublikowane dwa projekty rozporządzeń delegowanych „mają na celu zmniejszenie obciążeń administracyjnych dla przedsiębiorstw w UE przy jednoczesnym zachowaniu wysokiej jakości ujawnianych informacji dotyczących zrównoważonego rozwoju”, wyjaśnia Komisja (zob. komunikat prasowy). Projekt dobrowolnego standardu będzie również wspierał przedsiębiorstwa, które nie wchodzą w zakres obowiązkowej sprawozdawczości CSRD. Ustanawia on „limit łańcucha wartości”, uniemożliwiający przedsiębiorstwom objętym zakresem CSRD wymaganie od partnerów w łańcuchu wartości zatrudniających 1000 pracowników lub mniej dostarczania informacji wykraczających poza zakres dobrowolnego standardu. Zainteresowane strony – w tym przedstawiciele pracowników i europejskie rady zakładowe – mogą zgłaszać swoje uwagi za pośrednictwem portalu „Have Your Say” do 3 czerwca 2026 r. Następnie Komisja jak najszybciej przyjmie dwa akty delegowane i przedłoży je Parlamentowi Europejskiemu i Radzie do kontroli w ramach procedury braku sprzeciwu (dwa miesiące, z możliwością przedłużenia o kolejne dwa).

Fundusz Dostosowania do Globalizacji : Rada ostatecznie przyjęła zmianę rozporządzenia (UE) 2021/691 w odniesieniu do wsparcia dla pracowników dotkniętych bezpośrednim ryzykiem utraty pracy w przedsiębiorstwach przechodzących restrukturyzację (zob. komunikat prasowy). Nowe rozporządzenie wejdzie w życie następnego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Tekst, który został przedstawiony przez Komisję Europejską 1 kwietnia 2025 r. (zob. IR Notes 249), ma na celu między innymi rozszerzenie zakresu pomocy z EGF, tak aby nie dotyczyła ona już wyłącznie zwolnionych pracowników, ale również „pracowników dotkniętych bezpośrednim ryzykiem utraty pracy w przedsiębiorstwach przechodzących restrukturyzację” (zob. IR Notes 269). Należy również zwrócić uwagę na wprowadzenie limitu finansowania z EFG na rzecz danego przedsiębiorstwa (4 mln euro na państwo członkowskie w danym roku budżetowym).

Negocjacje zbiorowe : 1 maja rząd zatwierdził nowy dekret z mocą ustawy dotyczący pracy (Decreto Lavoro), skupiający się na sprawiedliwym wynagrodzeniu, zachętach do zatrudnienia oraz zwalczaniu dumpingu umownego i wyzysku pracowników platformowych (caporalato digitale). W szczególności dekret ten wyznacza jasny kierunek polityczny obrane przez rząd Meloni w dziedzinie stosunków przemysłowych. Włochy zdecydowały się nie ustanawiać krajowej ustawowej płacy minimalnej, ale zamiast tego wzmocnić rolę krajowych układów zbiorowych pracy podpisanych przez najbardziej reprezentatywne związki zawodowe i organizacje pracodawców. Tekst przewiduje mechanizmy mające na celu ograniczenie stosowania „umów pirackich” (contratti pirata), tj. układów zbiorowych zawieranych przez organizacje nieposiadające reprezentatywności, które często wiążą się z niższymi wynagrodzeniami i niekorzystnymi warunkami pracy, oraz faworyzowanie przedsiębiorstw stosujących uznane układy zbiorowe. Reakcja organizacji pracodawców Confindustria była ogólnie pozytywna. Jej prezes, Emanuele Orsini, z zadowoleniem przyjął tekst, który „wzmocni negocjacje zbiorowe” i „ograniczy dumping umowny”. Reakcje związków zawodowych były bardziej zróżnicowane. CGIL ostro skrytykowała dekret: jej sekretarz generalny, Maurizio Landini, stwierdził, że nowe środki będą sprzyjać bardziej przedsiębiorstwom niż pracownikom, i wyraził ubolewanie z powodu braku odpowiedniej powszechnej ustawowej płacy minimalnej. Ze swojej strony CISL zajęła bardziej przychylne stanowisko: postrzega dekret jako „ważny pierwszy krok” i popiera decyzję o wzmocnieniu ogólnokrajowych negocjacji zbiorowych.

Zatrudnienie młodzieży : 7 maja rząd opublikował swój „Plan przyszłego zatrudnienia”. Celem jest ułatwienie doradztwa zawodowego i wspieranie dostępu do zatrudnienia dla osób w wieku 16–25 lat poprzez potrójną strategię:
1/ Towarzyszenie młodym ludziom w doradztwie zawodowym, oferowanie im szkoleń i zwiększanie ich świadomości na temat rozwijających się zawodów.
2/ Zbliżanie młodych ludzi do świata biznesu przy jednoczesnej poprawie bezpieczeństwa i higieny pracy.
3/ Unikanie przerw w karierze i zachęcanie młodych ludzi do podążania spersonalizowanymi i intensywnymi ścieżkami kariery.

Lepsza ochrona pracowników zatrudnionych na elastycznych warunkach : 12 maja Izba Reprezentantów przyjęła projekt ustawy mającej na celu wzmocnienie statusu pracowników zatrudnionych na niepewnych umowach. Jeśli Izba Wyższa również go zatwierdzi, ustawa może wejść w życie 1 stycznia 2028 r. (zobacz komunikat prasowy). Zasadą leżącą u jego podstaw jest to, że umowy na czas określony powinny dotyczyć wyłącznie pracy tymczasowej. Po wygaśnięciu takiej umowy pracownikom należy szybciej przyznać umowę na czas nieokreślony, a po upływie sześciu miesięcy nie można im już oferować kolejnej umowy na czas określony. Ponadto umowy zerogodzinowe zostaną zastąpione stawką godzinową, przy czym różnica między stawką minimalną a maksymalną nie może przekraczać 130%. Pracownicy będą mieli prawo odmówić pracy w godzinach przekraczających maksymalną liczbę godzin określoną w umowie. Ponadto, w przypadku strukturalnego wzrostu nakładu pracy, pracownikowi musi zostać zaproponowana umowa na większą liczbę godzin. Lepszej ochronie będą podlegać również pracownicy tymczasowi: projekt ustawy jest zgodny z prawem UE, które stanowi, że pracownicy tymczasowi muszą mieć zapewnione warunki pracy równoważne z warunkami pracowników stałych.

Lepsza ochrona miejsc pracy w czasach kryzysu : 24 kwietnia Rada Ministrów zatwierdziła projekt ustawy dotyczącej utrzymania zatrudnienia w sytuacji kryzysowej, a mianowicie w przypadku spadku obrotów przedsiębiorstwa o 20% w ciągu dwóch miesięcy (zob. komunikat prasowy). Środek ten pozwala pracodawcy, na okres nie dłuższy niż sześć miesięcy, albo dostosować zadania wykonywane przez pracowników, tak aby mogli oni nadal pracować przez taką samą liczbę godzin i zachować dotychczasowe wynagrodzenie, albo nałożyć 10-procentową obniżkę wynagrodzenia w celu zrekompensowania godzin niewypracowanych z powodu kryzysu. W tym drugim przypadku państwo może pokryć część kosztów wynagrodzeń przedsiębiorstwa (65%).

Przejęcie : 11 maja federacja związków zawodowych IndustriAll Europe potępiła umowę zawartą 29 kwietnia przez globalnego producenta wind i schodów ruchomych Kone, dotyczącą przejęcia jego niemieckiego konkurenta TK Elevator (TKE). Transakcja została przeprowadzona bez uprzednich konsultacji ze związkami zawodowymi i przedstawicielami pracowników. Przejęcie to „stworzyłoby największego na świecie producenta wind i schodów ruchomych, zatrudniającego ponad 100 000 pracowników w ponad 100 krajach” (w tym 45 000 w UE), twierdzi IndustriAll Europe, która jest zbulwersowana faktem, że pracownicy i ich przedstawiciele „dowiedzieli się o tym w tym samym czasie co wszyscy inni, z prasy finansowej i e-maila wysłanego przez dyrektora generalnego po upublicznieniu informacji” (zobacz komunikat prasowy). „Ogłoszenie to stanowi poważne naruszenie umowy ramowej (GFA) podpisanej w 2021 r. między TK Elevator, Radą Zakładową Grupy, IG Metall i IndustriAll” oraz „wyraźnie narusza umowy dotyczące Europejskiej Rady Pracowniczej (EWC) i Globalnej Rady Pracowniczej, podpisane odpowiednio w 2022 i 2024 r., które określają prawa do informacji i konsultacji”. Sekretarz generalny IndustriAll, Atle Hoie, powiedział: „Umowy te nie są formalnością, stanowią one wiążące zobowiązanie do konsultacji z pracownikami przed podjęciem decyzji o tak wielkiej wadze, a nie po ich podjęciu” (zob. komunikat prasowy).

Restrukturyzacja : 22 kwietnia w Lozannie (Szwajcaria) odbyło się nadzwyczajne posiedzenie Europejskiego Komitetu Informacji i Konsultacji Nestlé (NECIC) w celu oficjalnego rozpoczęcia procedury informowania i konsultacji dotyczącej planu redukcji kosztów ogłoszonego przez kierownictwo Nestlé 16 października 2025 r. NECIC twierdzi, że proces ten może doprowadzić do utraty 16 000 miejsc pracy na całym świecie. Jak wskazano w komunikacie prasowym NECIC, metody, które mają być stosowane do celów informacyjnych i konsultacyjnych, zostały określone w specjalnym protokole wymieniającym i definiującym informacje, które należy przekazać firmie konsultingowej Syndex, wyznaczonej przez Komitet. Po upływie 30-dniowego okresu NECIC przedstawi opinię na temat planu, na którą kierownictwo strefy europejskiej musi odpowiedzieć, zanim plan zostanie wdrożony. W komunikacie prasowym NECIC stwierdza się, że zgodnie z obowiązującymi procedurami prawnymi zainteresowane kraje (głównie Niemcy, Francja, Wielka Brytania, Hiszpania i Włochy) rozpoczną procesy informacyjne i konsultacyjne, ale nie będą mogły ich zakończyć do czasu przedłożenia opinii NECIC. Ponieważ plan ma być wdrażany w ciągu dwóch lat, przeglądy postępów będą również przeprowadzane na każdym zwyczajnym posiedzeniu NECIC w 2026 i 2027 r. (patrz komunikat prasowy IUF).